PBS Nature: The Queen of Trees
تنزيل الترجمة Vietnamese
معلومات الإصدار
الوسوم
معاينة ترجمة Vietnamese
أول 193 سطر.
Có một loài cây phi thường sống tại Châu Phi.
Nó là bà hoàng bên sông.
Câu chuyện về nó đã có từ hàng triệu năm trước.
Sự kỳ bí và huyền thoại đã được vun đúc trong các nền văn hoá bộ lạc.
Họ coi đó là loại cây đặc biệt so với các loài cây khác.
Đó chính là cây sung.
Bà hoàng của các loài cây châu Phi.
Dường như loài cây này chưa bao giờ cho hoa.
Tuy nhiên, nó lại kết trái vài lần trong một năm.
Dường như nó cũng chẳng quan tâm tới mùa
và rụng lá bất cứ khi nào nó muốn.
Điều lạ nhất là nó phụ thuộc hoàn toàn vào một mối quan hệ tương hỗ.
Hai kẻ hợp tác không nét tương đường.
Một kẻ có thể trụ lại được ven sông trong lũ lụt
kẻ khác có thể chết đuối trong một giọt sương.
Một kẻ sống qua nhiều thế kỷ, còn kẻ khác chỉ sống được vài giờ.
Kích cỡ của chúng khác nhau đến hàng tỉ lần.
Chỉ với chiều dài khoảng 1mm, con bọ sung có thể bay qua một lỗ kim
nhưng cả họ nhà sung chẳng thể nào tồn tại nếu thiếu nó.
Sung mọc ở khắp mọi nơi trên vùng nhiệt đới Châu Phi.
Tại miền Nam Kenya, chúng phát triển mạnh mẽ ven các bờ sông.
Đây là câu chuyện về một trong số những cây đó.
Nữ hoàng Sung châu Phi này là một cây đã có tuổi.
Nó mọc lên từ một hạt giống một trăm năm trước đây.
Nó chu cấp cho nhiều loài động vật.
Với một số loài, nó chính là chỗ kiếm ăn.
Với số khác, nó chính là nhà.
Nguồn thức ăn nó mang lại phong phú hơn bất kỳ loài cây nào ở châu Phi,
mà ngay cả một số cũng để ý đến.
Cứ vài tháng, loài cây này lại cho ra một tấn trái.
Để sinh sản, nó phải thụ phấn để kết hạt
và phát tán hạt bên trong trái sung.
Vụ quả lần trước vừa rụng vài ngày trước, nhưng ngay trên kia, nó lại bắt đầu lại.
Trong hơn hai tuần tới, những mấu nhỏ này sẽ trở thành trái xanh.
Ẩn bên trong mỗi trái này là những bông hoa tí hon.
Lúc này, chúng chưa thành trái,
mà là một khu vườn kín toả hương thu hút một đàn bọ sung tới.
Sự có mặt của chúng là khởi đầu cho một chuỗi sự kiện tiếp theo.
Bọ sung đều mang giống cái, chứa trong mình đầy phấn hoa và trứng.
Chúng phải vào được bên trong qua cánh cửa khu vườn,
để thụ phấn cho hoa và đẻ trứng.
Lối vào một chiều dẫn tới khu vườn kín,
có chứa hàng trăm đốm hoa trắng nhỏ xíu.
Một số mấu hoa này sẽ trở thành hạt,
số khác sẽ thành vườn ươm cho bọ sung.
Cây sẽ tiết ra quanh mỗi quả trứng của bọ sung một màng mỏng,
gọi là nang trứng
thứ sẽ nuôi dưỡng và bảo vệ trứng.
Bọ sung sẽ chết sớm,
nhưng bên trong mỗi khu vườn treo này con cháu của chúng sẽ sống mãi.
Giờ đây, loài cây này lại trở thành người bảo mẫu
và sẽ chăm sóc chúng cho tới khi chúng nở sau 2 tháng nữa.
Bọ sung không phải kẻ duy nhất đẻ trứng trong cây
với cặp chim mỏ sừng, đây còn là nơi làm tổ.
Thời gian giam mình của con mái này chỉ là tạm thời.
Nó tự nhốt mình trong một hốc cây, chỉ để hở một cái khe nhỏ,
để con trống đưa thức ăn vào.
Những trái ngày càng to ra đòi hỏi nhu cầu lớn đối với cây mẹ.
Để nuôi dưỡng bọ và hạt sung,
lá sung cần sản sinh ra đường.
Các loài ăn lá cây là mối đe doạ lớn.
Nếu cây mất quá nhiều lá, nó có thể phải rũ bỏ hết quả.
Điều tệ hại hơn là sự tấn công trực tiếp vào khu vườn treo.
Để bảo vệ lá và quả non, nó tiết ra một thứ nhựa màu sữa
có vị ngái và dính.
Những kẻ xâm hại nhỏ đã bị hạ
và thứ đó cũng đủ làm kẻ khác không thể nán lại ăn quá lâu.
Loài sung luôn bị tấn công trong hàng triệu năm qua.
Trong suốt thời gian đó, một số côn trùng đã có chiến lược vượt qua sự phòng vệ kia.
Một con xén tóc biết cách cắn đứt gân lá
để ngăn dòng nhựa dính.
Công việc bắt đầu với đường gân chính và tiến dần ra.
Phía cuối lá, dòng nhựa bị cắt đứt, và con bọ có thể ăn được rồi.
Con châu chấu voi ngăn dòng nhựa bằng cách cắt lìa chiếc lá.
Dù con bọ ngựa hồng là loài săn mồi, nhưng nó vẫn còn quá bé
và con châu chấu ở cỡ này có phần giống quái vật hơn một bữa ăn.
Con bọ ngựa không thể bay,
nên để thoát khỏi chiếc lá, nó phải đi qua gã khổng lồ xanh này.
Bên dưới gốc cây, nước lên men trong vụ quả lần trước đã thu hút loài ruồi dấm.
Kích thước con mồi lý tưởng cho con bọ ngựa.
Con chim trống vẫn tích cực làm việc
vì bây giờ, nó có thêm 3 miệng ăn nữa.
Với chim mỏ sừng, làm tổ luôn là công việc rủi ro.
Để tạo điều kiện cho gia đình nó trong dịp thức ăn đầy đủ nhất,
con chim mái phải đẻ trứng trước mùa mưa.
Năm nay, mưa đến muộn,
và mưa đến càng muộn thì việc kiếm thức ăn lại khó khăn hơn một chút
và những con chim non lại thêm đuối sức.
Để bảo vệ khu vườn nuôi dưỡng bọ sung khỏi sự xâm nhập của loài ký sinh
sau khi con cái chui vào, lập tức cái cổng bị đóng lại
và nhồi vào khu vườn một loại chất lỏng khử trùng.
Tuy nhiên, khu vườn lại bất lực trước loài giun tròn,
chúng sử dụng con bọ cái như một con ngựa thành Troa,
và lợi dụng cơ thể nó để vào trong quả sung.
Chúng phát ra từ bên trong
và hiện đang sinh sản để sẵn sàng lây nhiễm sang thế hệ bọ sung tiếp theo.
Bên ngoài, khu vườn đang bị loài ong ký sinh tấn công.
Chúng không thể chui vào qua cổng
nên chúng dùng chiếc vòi dài xuyên thủng vào trong,
đó là một công cụ đẻ trứng giống như một chiếc kim tiêm.
Ấn sâu vào trong, nó sẽ đẻ trứng vào một con bọ sung đang phát triển.
Sau khi nở ra, ấu trùng sẽ giết chết bọ sung và chiếm lĩnh nang trứng.
Kẻ khoan chọc này dường như đã phát triển chiến lược hoàn hảo,
nhưng theo thời gian, ngay cả ký sinh trung có thể bị khai thác.
Một loài ong nhỏ hơn cũng với một chiếc vòi,
dài tương đương nhưng linh hoạt hơn.
Những con ong nhỏ tranh quyền tiếp cận và khi kẻ khoan chọc vừa vòi rút ra,
thì kẻ chiến thắng xuyên thẳng vào cái lỗ đó.
Nó sẽ dùng chính trục này để đẻ trứng vào lỗ của loài to hơn,
vì loài ong nhỏ này chính là ký sinh trùng trên ký sinh trùng.
Trong cuộc chiến của cây để bảo vệ loài bọ sung, đồng minh của nó là loài kiến.
Chúng sẽ giết bất kỳ kẻ ký sinh nào chúng bắt được.
Thứ gì chúng không thể đánh bại, thì chúng cắn, chúng đốt và đuổi đi.
Dường như kiến đang bảo vệ quả sung, và có phần đúng vậy
vì tất cả đều bị tấn công.
Tất cả, ngoại trừ một kẻ.
Những quả trứng tí hon này lẽ ra là bữa ăn nhanh cho kiến,
nhưng thay vào đó, kiến lại chăm sóc chúng.
Khi chúng nở, kiến đi thu nhặt bọ non.
Chúng là con non của một loài bọ có tên Hilda
Chúng được tập hợp lại để chăn thả như một bầy cừu.
Hầu như mỗi quả sung bây giờ trở thành bãi chăn thả,
Đàn kiến rất chăm chú vì con bọ có phần miệng sắc nhọn
cho phép chúng hút được nhựa sung.
Chất lỏng có vị ngọt bị dồn ép nên nó nhanh chóng phọt ra khỏi con bọ.
Khi nó tuôn ra, nó vẫn chứa rất nhiều đường.
Vậy để trả ơn công chăm sóc và canh gác,
đàn kiến nhận được nguồn dịch ngọt ổn định.
Các vết thương do bọ và các loài ký sinh gây ra được hàn lại bằng nhựa
dần trở thành một loại cao su tự nhiên.
Con ong không dùng nó để ăn, mà để mang về hàn những lỗ thủng trong tổ của nó.
Đã hai tuần từ khi trứng nở, và trời thì vẫn chưa mưa.
Bây giờ, con mái phải chui ra để giúp nuôi dưỡng gia đình nó.
Ngay khi nó rời đi,
con chim lớn hơn theo bản năng bắt đầu lấp lại cái lỗ
dùng chính vật liệu là phân và những mảnh vụn trong tổ.
Sẽ phải một thời gian nữa trước khi nó sẵn sàng rời đi.
Cơn mưa đánh thức một số kẻ đã ngủ yên trong nhiều tháng.
Mưa sẽ mang đến nguồn côn trùng dồi dào,
nhưng mưa đến quá muộn đối với con chim non nhất.
Khi chim mẹ rời đi, con lớn nhất đã ngốn hết nguồn thức ăn.
Kích cỡ chim non khác nhau vì trứng được đẻ cách nhau vài ngày
và nở khác thời điểm.
Loài chim có tôn ti riêng, nên trong những thời điểm khó khăn
con chim có cơ hội sống sót lớn nhất sẽ được ăn trước và chiếm phần lớn thức ăn.
Ngay cả khi cả chim bố mẹ cùng cung cấp thức ăn
con nhỏ nhất cũng không dám ăn cho tới khi con lớn hơn đã no.
Dù trời quang, nhưng dường như vẫn có mưa bên dưới cây.
Đó là những con ve sung.
Chúng nổi lên sau cơn mưa và cắm thẳng vào cây hút nhựa.
Giống như bọ Hilda, chúng phun ra những gì chúng không thể hấp thu.
Nhưng để khỏi làm ướt cánh, chúng không nhỏ giọt mà phun thành tia.
Xét trên lợi ích của cây, đây là kẻ tấn công chính.
Trong cuộc chiến chống ve, cây cần tất cả sự trợ giúp
vì kiến đã thay lòng.
Mỗi lần một con ve rút vòi ra, nó để lại một giọt sáp ngọt
làm phần thưởng cho đội ngũ an ninh.
Kiến đang quá mải mê uống sáp mà quên bảo vệ cây.
Sáp là thứ duy nhất kiến sẽ bảo vệ.
Nhưng nếu tin tức này được truyền đi
thì đàn ong đông đảo sẽ trở lại.
Khi những cuộc tấn công lên đến đỉnh điểm thân cây sẽ chảy đầu sáp,
và các cành và lá trở nên dấp dính vì dịch ngọt.
Khỉ là kẻ cơ hội.
Ve sầu chỉ xuất hiện trong vài ngày mỗi năm,
nên chúng cố hưởng đủ số đường khi có thể.
Ban đầu chưa có cạnh tranh,
nhưng không lâu sau, tin tức được lan truyền.
Rất may cho cây là ve sầu sẽ biến mất cũng nhanh chóng như khi chúng đến.
Trong hai tháng qua, cây đã tạo đường để nuôi hạt và bọ sung.
Bên trong mỗi quả sung, nước dịch bảo vệ đã chảy mất.
Những nang trứng lộ ra không to hơn đầu kim.
Những con bọ cái bên trong chưa thể nở ra được,
vì chúng còn phải đợi bạn tình.
Bọ sung đực có chiếc hàm khoẻ và một quyết tâm duy nhất.
Khi vừa nở ra, chúng cắt qua những con cái bị giam hãm,
không phải để con cái thoát ra, mà để chính chúng vào trong.
Con bọ đực không có cánh, mà chỉ có râu và mắt,
nhưng trong một lĩnh vực, nó rất tinh thông.
Cái cằm nứt ra của nó giúp dẫn nó vào.
Nó thụ thai cho con cái trước khi con cái nở ra.
Với một bộ phận dài và linh hoạt
giúp cho con đực có thể giao phối mà không cần rời nang trứng.
Bên trong thân cây, có sự thay đổi hành vi đáng kể
như thể con chim lớn như thổi.
Khi bình minh lên, con chim lớn nhất bắt đầu phá miệng tổ.
Đã đến lúc nó rời đi.
Trong nơi tù túng này, chim non chưa thể duỗi cánh,
nên nếu nó muốn bay, nó phải để bản năng thôi thúc trước khi nó lao xuống đất.
Đây là thành công của nó, nhờ có bản năng áp đảo kinh nghiệm.
Nhưng phải mất vài ngày nữa để con cuối cùng làm được điều đó.
Cây có thể sản sinh ra 100.000 trái sung.
Bên trong mỗi trái, những con bọ cái đã nới rộng cái lỗ con đực đã giúp chúng
PBS Nature: The Queen of Trees subtitles in other languages
التعليقات
No comments yet. Be the first to leave one.