The Great Raid

وەرگێڕان و ڕێکخستنەوەی ژێرنووس ڕاسیار

،هەر کەسێک ئازادە لە بڵاوکردنەوە و بەکارهێنانی لە پێگە و تەلەڤزیۆنەکان بەو مەرجەی ناوی وەرگێڕ لا نەبات و ماندووبوونی وەرگێڕ پشتگوێ نەخات

بەندەری (پیرڵ هاربەر) ] [ ٧ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤١

ساڵی ١٩٤١ یەکان بەندەری (پیرڵ هاربەر)یان بۆمباباران کرد

هێزی دەریایی (ویلایەتە یەکگرتووەکان) تێک شکابوو

،دوای ١٠ کاژێر، لەوبەری (زەریای هێمن) هێرشیان کردە سەر (فلیپین)یش

ڕێگەیان خۆش دەکرد بۆ داگیرکارییەکی سەرسەختانە بۆ سەر دوورگەکان

هێزەکانی (ویلایەتە یەکگرتووەکان) ...بە ١٠.٠٠٠ (ئەمریکی) و

...(فلیپینی)یەوە-٦٠.٠٠٠

پاشەکشەیان کرد بۆ (بەتان پێنینسڵا)

لە لایەک نەبوونی هێزی دەریایی تا ڕزگاریان بکات و ،لە لایەکی تریش دواوەیان دەریا بوو

بۆیە گیریان خوارد

،سەرەڕای بەڵێنە درۆیینەکان

...(سەرۆک ڕۆزڤێڵت) و فەرماندەی باڵای سوپاکەی

...بڕیاریان دا سەرەتا سەرنج بخەنە سەر (ئەوڕووپا) و

وەستاندنی (هیتلەر)

ئەم ستراتیجییە کاریگەرییەکی گەورەی بەسەر ...چارەنووسی (فلیپین) و

ژیانی ئەو سەربازانەوە هەبوو کە لە (بەتان) گیریان خواردبوو

...لەژێر فەرمان و دژی ویستی خۆی

هەڵدێت بۆ (ئوستڕالیا)

بەڵام بەڵێنی گەڕانەوە دەدات

،دوای ٤ مانگ لە شەڕکردن بەبێ کەرەستەی پێویست

...برسێتی سەربازە (ئەمریکی) و (فلیپینی)یەکانی ناچار کرد

خۆیان ڕادەستی (سوپای ئیمپڕاتۆریی ژاپۆنی) بکەن

...ئەمە گەورەترین شکستی تاکەکەسییە

لە مێژووی سوپای (ئەمریکی)

بەهۆی نەبوونی نشینگەیەک و نەبوونی خواردنی پێویست ...بۆ ٧٠.٠٠٠ زیندانی

یەکان بەزۆرەملێ سەربارزە بێهێزەکانیان دەبردە ماڕاسۆنێکی ٦٠ میل دووری تاقەتپڕووکێن

،هەر زیندانییەک لە ڕیزەکە لای بدایە یان بە خەنجەری تفەنگەکانیان لێیان دەدا، یان تەقەیان لێ دەکرد

کەس بەو جۆرە مردن-١٥.٠٠٠ کە دواتر بە (ماڕاسۆنی مەرگیی بەتان) ناسێنرا

دیلەجەنگە ڕزگاربووەکان دەخرانە خێوەتگەی جیاوازەوە

لەوانە خێوەتگەی (ئۆدۆنەڵ)، (کەباناتوان) و (پالەوان)

پاسەوانە (ژاپۆنی)یەکان بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆبەدەستەوەدەرانیان دەکرد

بەخراپی مامەڵەیان لەگەڵ دەکردن

...بەهەزارانیان بەهۆی نەخۆشی

برسێتی و ئەشکەنجەدانەوە مردن

...لەگەڵ ئەوەشدا لە ساڵی ١٩٤٤

ڕەوشی شەڕەکە دەگۆڕێت

،لەگەڵ هەر سەرکەوتنێکی نوێ هێزەکانی (ئەمریکا) بۆ سەر (ژاپۆن) پێشڕەوییان دەکرد

،لەگەڵ هەر شکستێکی نوێش سوپای (ژاپۆنی) تووشی بێهیواییی زیاتر دەبوو

لەگەڵ بڵاوبوونەوەی دەنگۆکان، (ژاپۆنی)یەکان بڕوایان وا بوو یەکان بەزەیییان نیشان نادەن

حکوومەت لە (تۆکیۆ)وە هانی بڵاوبوونەوەی ئەم ترسەی دەدا

تاوەکوو بڕوا بە خەڵکی بهێنێت کە دەبێت خۆیان ئامادە بکەن بۆئەوەی تا مردن بەرگری لە وڵاتەکەیان بکەن

...لە ١ی ئابی ساڵی ١٩٤٤

...وەزارەتی جەنگی (تۆکیۆ) یاداشتێکی سەبارەت بە

جێبەجێکردنی سیاسەتی سوپای (ژاپۆنی) بەسەر دیلەکانی جەنگدا دەرکرد

:یاداشتەکە دەڵێت

ئامانج ئەوەیە ڕێگە بە هەڵاتنی هیچ تاکێک لە دیلەکان نەدرێت"

بۆئەوەی هەموویان لەناو ببرێن و" "هیچ شوێنەوارێکیان نەمێنێت

!بڕۆن! بڕۆن، بڕۆن

ئەم ڕووداوانەی دواتر لە ماوەی ٥ ڕۆژدا ] [ لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٥دا ڕوویان داوە

بارەگەی سەرەکیی (سوپای شەشەم) ] [ (شارەوانیی (کالاسیۆ)، دوورگەی (لوزۆن) لە وڵاتی (فلیپین

...جێگیربوون لە (کەنداوی لینگاین)

گەورەترین کردەی دەریایی بوو کە تا ئێستا لە (زەریای هێمن) ئەنجام درابێت

زیاتر لە چارەگە ملیۆنێک سەرباز هاتنە قەراخ دەریا

ئامادە بوون بۆ کۆتاهێرشیان لەناو خاکی (فلیپین)ەوە

من دەرچووی زانکۆی (ستانفۆرد) بووم، لە ڕێگەی ەوە هاتمە ناو خزمەتی سوپاوە

حەزم بە پیشەی سەربازی نەبوو

تەنیا دەمویست خزمەتە سەربازییەکەی خۆم تەواو بکەم و بچمەوە نیشتمان بۆ لای هاوژینەکەم

(پلەم سەرهەنگ بوو لە بەتاڵیۆنی (پیادەڕەوی شەشەم

ئەفسەری فەرماندەرم (پێشکار هێنری میوسی) بوو

بەم دەستەوە گرەوی زیاتر دەکەیت، (جێدار)؟ - خەریکم بیری لێ دەکەمەوە، (سەردار) -

دەی مادام بیری لێ دەکەیتەوە، وا دابنێ دۆڕاویت

دەتەوێت کڵاوەکەم دابکەنم تا دیدگەیەکی باشترت پێ بدەم؟ - ...نەخێر، (سەردار)، نامەوێت کە -

ئەویش دەرچووی زانکۆی (وێست پۆینت) بوو. (میوسی) یەکێک بوو لە باشترین ئەو شۆفێرانەی کە تا ئێستاش لەو باشترم نەبینیوە

لە ژیانیدا ڕووبەڕووی چەندین ئەرکی قوڕس و ئەستەم بووەتەوە

کار و پیشەی ڕاهێنانکردن بوو بە سەربازە سەرەتایییەکان ئەو سەربازانەی ناویان تۆمار کرابوو و تاقی نەکرابوونەوە

پاشان پۆلێنکردنیان بوو بۆ ناو یەکەی نوێ لە کۆمەڵە سەربازە کارامەکان

لەبنەڕەتدا بۆ ئەوە دامەزرابوو تا جڵەوی ئاژەڵەکان بکات

زۆربەی سەربازەکان لە شارۆچکە بچووکەکان کێڵگەوان و ئاژەڵەوان بوون

هیچ زانیاری و ئەزموونێکیان لەبارەی جەنگ و شەڕەوە نەبوو

، پلانەکە ئامادەیە ت بینیوە؟

بەڵێ، قوربان. ئەو لە (وۆڵدرۆف)ە، خەریکی یاریی پۆکەرە

باشترە لە ئێستادا بێزاری نەکەین پێم وایە دۆڕاندوویەتی

ئاخ لەو بەختە خراپە. (جێدار فۆڵی)، دەستەیەکی دیکەم بدەرێ ئەوەیان هیچ خێری پێوە نەبوو

،هەر کاتێک ئەو سەبیلەیە لە دەمتدا دادەنێیت دەزانم کە تووشی کێشە بوویتی

بەس کەمێک چاوەڕێ بکە بزانە چۆن دەتهاڕم، بێچووەزۆڵ

، ئامادەکارییەکان

هیچ دەزانیت ئەوە کێیە؟

نەخێر، قوربان - ی پاسەوان -

بەڵێ، گەورەم - ، بزانە ئەو گاوانە کێیە -

بەسەر چاو، گەورەم

چەند مانگێکمان لە ڕاهێنان بردە سەر و جووڵە و ڕووبەڕووبوونەوەی کەممان بینی

...ئەوەی پەیوەندیی بە سوپاوە هەبوو

هیچمان نەدەزانی جگە لەو ئەزموونە تایبەتییانەی سەردار کە بۆمانی دەگێڕایەوە

دیار کرا تا بیسەلمێنێت کە هەڵەن

- -

،خۆت (سەردار وایت) دەناسیت ئەمەش (پێشڕەو لاپەم)ە

، ئەم پیاوە (پێشکار هێنری میوسی)یە (ئەفسەری فەرماندەر لە بەتاڵیۆنی (پیادەی شەشەم

، (پێشڕەو لاپەم) لەگەڵ ئەو هێزە بوو کە لە هەڵمەتی (بەتان) کشانەوە

لێرە لە باکووری ناوەڕاستی (لوزۆن) گەریلا خۆبەخشەکان بەڕێوە دەبات

وەک خۆت دەزانیت، لە پاییزەوە گەریلا (فلیپینی)یەکان سەرچاوەی یەکەمی دەستکەوتنی زانیاری بوون بۆ (سوپاسالاری یەکەم مەکارسەر)

شانازییە بۆم کە دەتبینم، (پێشڕەو) - سوپاس -

، ئەو شتە بە (سەردار میوسی)یش بڵێ کە بە ئێمەت گوت

،لە دووریی ٥ میل لە ڕۆژهەڵاتی شاری (کەباناتوان سیتی)

خێوەتگەیەکی دیلەجەنگی (ژاپۆنی)یەکان هەیە کە نزیکەی ٥٠٠ ڕزگاربوو لە هەڵمەتی ڕەشەکوژییەکە ماون

،لەگەڵ پێشڕەویمان بۆ ئەم ناوچەیە

بڕوام وایە (ژاپۆنی)یەکان دیلەکان دەکوژن وەک لەوەی ئازادیان بکەن

بەداخەوە بەئەگەری زۆرەوە (پێشڕەو لاپەم) ڕاست دەکات لە خێوەتگەیەکی (پالەوان) ڕووداوێک قەوما

دیلەجەنگی (ئەمریکی) خرانە نێو پەناگەیەکی-١٥٠ دژەهێرشی ئاسمانی و بەزیندوویی سووتێنران

لەسەر هەواڵێک کە گوایە (مەکارسەر) پێشڕەوی لە ناوچەیەک کردووە

تەوەرەی پێشڕەویمان ڕێک بەرەو ئەو خێوەتگەیە دەڕوات

،ئەگەر تووشی ڕووداوی چاوەڕواننەکراو نەبین

لە کۆتاییی هەفتە لە (کەباناتوان) دەبین کە ئەمەش ڕەنگە زۆر درەنگ بێت

، (هەواڵگریی ٢) لەم بارەیەوە چیی پێیە بۆمان؟

بەهۆی پێشڕەوییەکانمانەوە، جووڵەی (ژاپۆنی)یەکان تا دێت خاوتر دەبێتەوە

بە شەو پاشەکشە دەکەن و بە ڕۆژ خۆیان دەشارنەوە بۆئەوەی لە فڕۆکەکانمان دیار نەبن

ئەمەش واتەی ئەوەیە ناتوانین دڵنیا بین کە دوژمن لە کوێوەیە

ئەوان تەنیا ٣٠ میل لە بەرەی پێشەوەی جەنگمانەوە دوورن

تەنیا لەو ناوچەیە زیاتر لە ٣٠.٠٠٠ سەربازی (ژاپۆنی) هەن، (سەردار)

، پلانێک دابڕێژە و لە بەیانییەکەی بە (هەواڵگریی ٣)ی ڕابگەیەنە

بەسەر چاو، گەورەم - دواتر خۆم بڕیارێک لە پلانەکە دەدەم -

ڕاستیت بوێت، (هێنری)، ئەم ئەرکە زیاتر لایەنی سۆزداریم دەوڕووژێنێت وەک لەوەی مێشکم ڕابچڵەکێنێت

ساڵ پێش ئێستا فەرمانمان بەو سەربازانە-٣ کرد کە خۆیان ڕادەستی (ژاپۆنی)یەکان بکەن

لە ڕووانگەی منەوە، قەرزێکی گەورەیان قەرزارین

بەڵام... ئەوەی لە تۆم دەوێت ئەوەیە کە تەواو کەتواربین بیت

،ئەگەر هەستت بە هەر کێشەیەک کرد سەرپشکیت کە چی بکەیت. تێ دەگەیت؟

بەڵێ، گەورەم

کێ بۆ ئەم ئەرکە ڕادەسپێریت؟ - خۆم پێشڕەویی ئەرکەکە دەکەم، گەورەم -

با ئەم بابەتە ببێتە خەمی سەربازانی تری بەتاڵیۆنەکەت

، من مەشقم بەم سەبازانە داوە داوای هەر شتێکم لێ کردبن بیکەن، خۆیشم بەشدار بوومە لەگەڵیان

هەست دەکەم شایەنی ئەوەن دەرفەتێکی لەم شێوەیەیان پێ بدرێت

منیش هەروەها

زۆرچاکە، (هێنری). نەخشەڕێگەیەک دابڕێژە کە سەر بگرێت

بەسەر چاو، قوربان

،(سوپاسالاری یەکەم کروگەر) هێشتا بڕیاری نەداوە

بۆیە داوام لێت ئەوەیە پلانێکی دۆزەخی دابڕێژیت

پێنج نەخشەڕێگەمان پیشان دەدەن دوای ئەوە، جەنابت تا بەیانی کاتت دەبێت تا پلانێکی باش دابڕێژیت

بەڵێ، گەورەم

...گەورەم، کاتێک گوتت بڕیار بوو تۆش لەم ئەرکە هاوەڵمان بیت

خەمت نەبێت، (سەرهەنگ) تۆ دەبیتە پێشڕەوی پەلامارەکە، نەوەک من

چەند پاسەوان لە بەلەمەکەدان؟

دەبێت لە دەوری ٢٠٠ کەسێک بێت - ئەی هیچ تانکێکی لێیە؟ -

ئەم باڵاخانەیە بەم سەربانە کانزایییەیەوە پێ دەچێت شتێکی پارێزەر بێت

ئەگەر خێوەتگەکە لێرە بێت، هێزی (ژاپۆنی)یەکان لە ناوەوەی شاری (کەباناتوان سیتی) چییە؟

سەربازە، گەورەم-٩.٠٠٠ - جێگەی نیگەرانی نییە. زیاتر لە ٤ میل لە خێوەتگەکەوە دوورن -

هاتووچۆی دوژمن لەسەر ئەم ڕێگەیە چۆنە؟

یەکان سەربازەکانیان لە باشوورەوە بەرەو باکوور دەجووڵێنن

بۆیە ئەمە یەکێکە لە ڕێگە سەرەکییەکانیان

لەسەر نەخشە وا دیارە کە ئەم پردە میلێک لە خێوەتگەکەوە دوور بێت

نیو میل، قوربان

بڕوامان وایە زۆر بەتووندی سەربازڕێژ کراوە دڵنیا نین کە چەند سەرباز پارێزگاریی لێ دەکەن

گەورەم، بەبێ زانیاریی وردتر، ئەستەمە بڵێین چەند سەربازمان پێویستە بۆ ئەم ئەرکە

بەداخەوە ئێمە ئەو ئارامییەمان نییە، (بۆب) بەهۆی ئەو لەسەرخۆیی و وردییەتەوە تۆم هەڵبژارد

ئێستاش، ٢٤ کاژێرت هەیە تاوەکوو نەخشەڕێگەیەک بخەیتە بەردەممان، (جێدار)

ئایا ئەو کاتە بەشی (سەرهەنگ پرێنس) دەکات بۆئەوەی ئەو پلانە ئامادە بکات کە پێویستی پێیەتی؟

بەیانیی ٢٩ی مانگ کاژێر ٨ ئامادە دەبین بۆئەوەی پلانەکەت پێ بدەین، گەورەم

وا بکەن - بەسەر چاو، گەورەم - بەسەر چاو، گەورەم -

گەورەم، ئەم ئەرکە قوڕسە کۆتاهیوامانە

بۆ مەودوای ٧٣١ مەتر هیچ پاڵپشتییەکمان نابێت

وەک کێکی ئیسفەنجی تەختە

!هێی

!هێی

پێت وایە ئێستا (هێویت) چەند لێرەوە دوورە؟

جا زانینی ئەوە چ جیاوازییەک دروست دەکات؟

زوو بێت یان درەنگ، (ژاپۆنی)یەکان هەر دەیگرن

نەتدەتوانی شتێکم بۆ بهێنیت ئاسانتر بجوویرێت؟

مانگۆیەک یان مۆزێک؟

...(دیوک) گۆڕستانی جرجەکان دەفرۆشێت، بەڵام پێم وا بوو

پێم وا بوو ئەمەیان خۆشتر بێت

ئەوە پووکت ئازاری هەیە یان ددانت؟

،ئازارەکە لەسەرەتادا لە پووکەکانم دەست پێ دەکات ،پاشان دەچێتە پشتەسەرم

دواتریش لە شوێنێکی ملم کۆتاییی دێت

خەمت نەبێت. مەلاریا نییە

گەورەم - نزیکتر ببەوە، (جێدار) -

تازە برووسکەیەکمان بۆ (سەردار مۆڵی) وەرگێڕا

دوورگەکانی باشووری داگیر کردووە لێرە لە (لوزۆن) نیشتووەتەوە

ئافەرین بۆ (سوپاسالاری یەکەم مەکارسەر) ،بەو جۆرە دەتوانێت چەند ڕۆژێک خۆی حەشار بدات

دواتریش بۆ (ئوستراڵیا) بگەڕێتەوە هەر وەک چۆن جاری یەکەمیش وای کرد

زانیارییەکە جێگەی ئومێدە، (پێشڕەو) من هەموو ڕۆژێک لەو نووسینگەیەم

نازانین (مەکارسەر) چەند لێرەوە دوورە یان کەی دەگاتە (کەباناتوان)

بە کوڕەکان بڵێ باشترین شت بیکەن ئەوەیە خۆگر بن و ئارام بن تا زانیاریی زیاترمان پێ دەگات

بەسەر چاو، گەورەم

دڵنیا بە کە ئەمە بگاتە دەستی (مەکماهۆن) - بەسەر چاو، قوربان -

!دەی هەستن

!دەی هەستن

یان گرت - کێ چاودێریی دەکرد؟ -

گێژوحۆلە خۆی پێ نەگیرا تا تاریک دادەهات

ئێوە بەرپرسیاری ئەمەن

وەک ترسنۆکەکان خۆتان بەدەستەوە دا و پاشان وەک سەگ هەڵاتن

ئەم کوڕە دەمرێت چونکە کەستان !پێشتان پێی نەگرت تا بوەستێت

شاری (کەباناتوان سیتی) ] [ لە دووریی ٤ میل لە ڕۆژاوای خێوەتگەی دیلەجەنگەکان

پێویستیم بە خواردنە

، ئاگات لێی بێت

بە چەندە؟ - ٥ -

نەدەبوو بێیت - تۆش نەدەبوو بێیت -

خەریکە پاسەوانەکان سەختتر بە بەرتیل قایل دەکرێن

ئەوەی زۆر پێویستمانە دەرمانی زیاترە

هەفتەی ڕابردوو (کارلۆس) و باوکم لە لایەن یەکانەوە پرسیاریان لێ کرا

چاودێریمان دەکەن

کەوایە بە (مارگرێت) بڵێ چیی تر خۆی نەخاتە مەترسییەوە

جا پێت وایە گوێ دەگرێت؟

هیچ شتێکی تر هەیە بتەوێت پێی بڵێم؟

تەنیا با ئاگای لە خۆی بێت

لەناو بندووقەکان دەرمانی چارەسەری مەلاریای تێدایە هەندێک بۆ خۆت هەڵگرە، باش؟

تەندروستیت لە باش ناچێت

کێیە، (ڕێد)؟

پەرستارێکی (ئەمریکی)یە کە شووی بە ئەفسەرە فەرماندەرەکەی کردووە

هاوسەرەکەی نزیکەی ساڵێک پێش ئێستا لە یەکێک لە خێوەتگەکانی تر بە نەخۆشیی مەلاریا مرد

ئایا پێشڕەو دەستی لەگەڵی تێکەڵە؟ - چی وات لێ دەکات ئەو پرسیارە بکەیت؟ -