Meeting Gorbachev

Kom op, jongens.

Geluid... Camera... Loopt.

Oké. -Oké?

Loopt alles?

Gorbatsjov ontmoeten is voor een Duitser historisch beladen.

De nazi-invasie liet in Rusland een verwoest land achter...

met zo'n 25 miljoen doden.

Michail Gorbatsjov maakte de oorlog mee als tiener.

Goed.

Als jongen schrok ik daarvan. Nu niet meer.

Michail Sergejevitsj, mag ik mezelf verklaren? Ik ben Duitser...

De eerste Duitser wilde u doden. -Nee.

Maar hij was de vijand. Ik kan vertellen over mijn eerste indrukken van Duitsers.

Mijn grootvader had de leiding over een kolchoz.

Op een dag stelde hij voor onze buren in een ander dorp te bezoeken.

Ik mocht die buren erg graag, vooral omdat ze een winkel hadden...

vol heerlijke kruidkoekjes.

Ze hadden koekjes in de vorm van paarden, vissen en hazen.

Snoepgoed. En die buren bleken Duitsers te zijn.

Zo ontdekte ik dat er mensen waren die Duitsers werden genoemd.

Toen dacht ik dat alleen goede mensen zulke heerlijke koekjes konden maken.

Maanden later twijfelde ik nog.

Wilde hij mij alleen iets aardigs zeggen?

Maar tijdens de laatste van onze drie gesprekken...

Ruim een halfjaar later begreep ik dat alles aan Gorbatsjov oprecht was.

In april 2018 ontmoetten we elkaar weer in zijn stichting.

Links zit André Singer, met wie ik al lang samenwerk.

Wij hadden Michail Gorbatsjov een maand eerder willen ontmoeten...

maar toen was hij opgenomen.

Toen hij enkele dagen eerder was ontslagen...

riep hij ons letterlijk op om onze gesprekken af te ronden.

'U probeert iets uit mijn zak te stelen', zegt hij hier.

Hij had een groot talent om direct contact te maken met mensen...

hier met onze Russische geluidsman.

En André, het echte smeergeld.

Zullen we het openen? -Ja, laten we...

Het was een verlaat verjaardagscadeau...

gemaakt door een chocolatier in Londen...

suikervrij...

omdat een van de grootste gezondheidsproblemen van Gorbatsjov...

diabetes was.

Het is chocolade.

Zonder suiker.

Alles is chocolade.

Neem het niet mee. Laat het hier. Dit komt er allemaal uit...

en in elk hiervan zit chocolade.

Tijdens het vervoer was de G in zijn naam afgebroken...

wat met humor werd ontvangen. Hij was 87 jaar.

Is dit wel van u?

Hij werd geboren in Privolnoje, in de noordelijke Kaukasus...

op 2 maart 1931, als zoon van boeren.

Hier op het dorpskerkhof ligt zijn hele familie begraven.

Dit is het graf van zijn vader, Sergej Andrejevitsj...

een hoog onderscheiden oorlogsveteraan.

In de zomer van 1944 kreeg zijn moeder een brief...

waarin stond dat Sergej als held was gesneuveld aan het front.

Maar enkele dagen later kwam er een brief van hem...

hij was levend en wel.

Een jaar later rende iemand naar Michail en riep:

'Je vader komt eraan.' 'Eerst...

geloofde ik het niet, zei hij...

'maar toen zag ik hem. Wat wij voelden, is moeilijk te beschrijven.'

'Hij greep me vast en omhelsde me.'

'Hij zei iets wat ik mijn leven lang heb onthouden:

We vochten tot het voorbij was. Zo moet jij leven.'

Lang niet gezien. Bedankt voor uw hulp toen.

Hoe gaat het nu? Alles goed? -Alles goed, niet slecht.

Daar staat hij, met bril.

PASEN 2000

Daar liggen grootvader en grootmoeder naast elkaar.

Weet u waar het graf van grootvader Andrej is?

Grootvader? Ja, daar... -Kom mee.

Dit is het graf van grootvader Pantelej, mijn opa van moederskant.

Zijn moeder, Maria Pantelejevna... was streng en vastberaden.

Ze bleef altijd analfabeet.

Aanvankelijk wilde ze niet met zijn vader trouwen.

Tot hij naar school ging, woonde hij meestal...

bij zijn grootouders, die hem liefdevol behandelden.

Hier ziet u zijn geboortedorp zoals het nu is.

Bijna onvoorstelbaar...

dat uit zo'n godvergeten oord, in niemandsland...

een van de grootste leiders van de twintigste eeuw voortkwam.

Twee ooms en een tante stierven hier in de jaren dertig van de honger.

Hij herinnert zich nachten in de stal...

slapend naast een pasgeboren kalf...

met vlakbij een gans die een ei uitbroedde.

Zijn familie verhuisde naar deze plek in Privolnoje.

Ons land was verwoest door de oorlog.

Onze regio Stavropol was bezet geweest en was zwaar verwoest.

Het belangrijkste werk was tarwe verbouwen.

De eerste naoorlogse oogst was heel slecht en er was hongersnood.

Het jaar daarop gebeurde hetzelfde.

Mijn vader was een bekende maaidorserbestuurder.

Op een dag nam hij me mee om de velden te bekijken.

Ik zag hoe wind en stof de gewassen hadden verwoest.

Ze waren bijna dood.

Maar toen kwam de regen. En het land herstelde zich.

De gewassen begonnen te groeien en wij hadden een prachtige oogst.

De beste sinds de oorlog.

Mijn vader en ik kregen daarvoor medailles.

U was als kind al slim. Ik las in uw memoires...

dat u aan de maaidorser en vreemde geluiden kon horen wat er precies mis was.

Ik ontdekte wat er mis was met de maaidorser, alleen aan het geluid.

Tijdens hun recordoogst...

zaten ze twintig uur per dag op hun machine, zonder te stoppen.

Dat deden ze een hele week.

Gorbatsjovs vader stond erop zijn medaille met zijn zoon te delen.

Dat was tegen de regels...

en daarom kreeg de jonge Michail alleen de op een na hoogste medaille...

voor Sovjet-landbouwers.

Ook op school blonk hij uit.

Het is bijzonder...

maar in mijn laatste schooljaar ging ik de politiek in.

Toen trad ik toe tot de Communistische Partij.

Mijn grootvader was een oude communist...

mijn vader werd tijdens de oorlog lid van de Partij.

Ik zei dat ik ook wilde meedoen, omdat ik al activist was.

Ze steunden mijn besluit allebei.

Sindsdien ben ik in de politiek.

Met een schoolmedaille voor zijn uitzonderlijke cijfers...

en de Orde van de Rode Banier van de Arbeid...

voor zijn proletarische prestaties...

werd Michail, zonder toelatingsexamen...

aangenomen aan de meest prestigieuze universiteit:

de Staatsuniversiteit van Moskou.

Hij schreef zich in voor rechten, zonder precies te weten waarom.

Hij was provinciaal...

en moest hard studeren om zijn achterstand in te halen.

Hij ontwikkelde zich tot een buitengewoon intelligente man.

Al snel blonk hij uit in zijn studie...

en werd hij een jonge leider voor de hele universiteit.

Hier een van de zeldzame foto's van hem met twee medestudenten.

Naast de zware studie was er ook vermaak, op socialistische wijze.

Hier een satire op de decadente 'boogie-woogie'...

de dans van de klassenvijand: Amerika.

Bij zo'n bijeenkomst...

ontmoette hij de liefde van zijn leven, Raisa.

Michail Gorbatsjov studeerde af met de hoogste onderscheiding.

Hij solliciteerde...

bij het Openbaar Ministerie in Moskou, maar werd afgewezen.

Men zei dat jonge juristen in de provincie moesten beginnen.

Hij wilde terug naar zijn geboortestreek...

en ging werken bij het Openbaar Ministerie van Stavropol...

maar besefte al snel dat dit niet bij hem paste.

In plaats daarvan koos hij een politieke loopbaan.

Hij klom snel op in de gelederen van de communistische jeugd...

de Komsomol. Zijn opmars was gestaag.

Toen hij steeds hoger opklom, wilde hij weten hoe...

arme boeren leefden en werkten. Hij bezocht alle buitenposten...

en omdat er meestal geen auto was, nam hij een vrachtwagen.

En wanneer er geen vervoer was... reisde hij dagenlang te voet.

Dat was ongehoord...

een communistische apparatsjik was nooit te voet aangekomen.

De boeren waren dol op hem.

Gorbatsjov voerde moderne gemechaniseerde methoden in...

bij schapenteelt...

die al snel in de hele Sovjet-Unie werden overgenomen.

Hij mocht...

de vlag overhandigen aan de beste brigade.

Nadat hij partijchef van de regio Stavropol was geworden...

boekte Gorbatsjov een kolossale prestatie...

met de opening van het Grote Stavropol-kanaal...

wat Stalin niet was gelukt.

GROTE STAVROPOL-KANAAL, 1974

Het Politbureau in Moskou, onder wie Brezjnev...

kreeg hem in het vizier.

Terwijl hij Gorbatsjov de Oktoberrevolutie-orde uitreikt...

verstoort de al seniele Brezjnev de ceremonie.

De microfoon staat genoeg open...

om een assistent Gorbatsjovs juiste naam te horen fluisteren...

waarna Brezjnev zegt: 'Wat zijn wij daar begonnen?'

en Gorbatsjov het ontbrekende woord aanreikt: 'kanaal'.

Als gevolg van die erkenning...

werd Gorbatsjov naar Moskou geroepen...

en benoemd tot secretaris van het Centraal Comité.

De Sovjet-Unie was volop in verval.

Er stonden lange rijen, maar de winkels waren leeg.

Gorbatsjov beschrijft...

hoe fouten in centralisatie, planning en distributie...

de situatie verergerden. Het platteland raakte vergeten...

boeren verlieten hun dorpen voor de stad...

wat de situatie nog erger maakte. Nieuwsgierig als hij was...

bezocht hij het buitenland om te zien waarom het daar beter ging.

Canada, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland.

Een van die landen was Hongarije, waar hij Miklós Németh ontmoette...

de latere premier van zijn land.

Ik kende Gorbatsjov al.

Want hij was naar Moskou geroepen...

om partijsecretaris voor landbouw te worden.

De Hongaarse economie, en vooral dat deel ervan...

de landbouw, was vrij sterk...

en zelfs doeltreffend.

Hongarije kon dus voedsel produceren...

vlees enzovoort voor 17 tot 18 miljoen mensen.

In het land zelf woonden tien miljoen.

Onze winkelschappen waren dus vol.

Ik begeleidde hem daarom twee keer met de auto naar het platteland.

Ik zag meteen dat deze man een hervormer was.

Hij was ruimdenkend en eerlijk en stelde uitstekende vragen.

En hij richtte zich niet op cadeaus...