George Stevens: D-Day to Berlin

Dit was de Tweede Wereldoorlog.

En zo herinneren we ons die:

Op film. Zwart-wit bioscoopfilm.

En zo zag het er werkelijk uit.

Zo zag het eruit voor degenen die erbij waren.

Dit is unieke kleurenfilm.

De meest uitgebreide kleurenregistratie van de oorlog in Europa.

Mijn vader was George Stevens, de filmregisseur.

Hij begon als cameraman.

Voor de oorlog regisseerde hij films als Alice Adams met Katharine Hepburn...

...Gunga Din en Swing Time met Fred Astaire en Ginger Rogers.

In 1942 verliet hij Hollywood om te dienen bij het Army Signal Corps.

Generaal Eisenhower gaf hem de opdracht...

...om de filmverslaggeving van de oorlog in Europa te organiseren.

Zijn speciale eenheid filmde in 35 mm zwart-wit...

...en veel daarvan werd het beeld waarmee we ons de oorlog herinneren.

Hij nam ook zijn eigen 16 mm camera mee en wat Kodachrome-film.

En daarmee maakten hij en de mannen die in zijn jeep reden...

...een soort persoonlijk dagboek.

Van tijd tot tijd stuurde hij de film in deze dozen naar huis...

...naar ons huis bij Toluca Lake in North Hollywood.

Na de oorlog belandde de film in een opslagruimte...

...waar mijn vader de dingen bewaarde die belangrijk voor hem waren.

Decennialang bleven deze filmdozen daar liggen...

...onaangeroerd tot na zijn dood.

U gaat de oorlog zien zoals mijn vader en zijn collega's die zagen...

...en hun herinneringen horen aan die tijd...

...toen elke dag een avontuur was en de hoop voor de wereld hooggespannen.

We beginnen in Londen in 1944, waar hij het team samenstelde...

...dat bekend zou worden als de Stevens Irregulars.

Dit waren mannen ruim voorbij de militaire leeftijd.

Die allemaal nogal pacifistisch waren.

Niet pacifistisch als het ging om studiobazen...

...of misschien een vechtpartij in een nachtclub.

Maar allemaal zeer progressieve mannen.

Stuk voor stuk gaven ze lucratieve en prestigieuze carrières op...

...en gingen regelrecht het leger in.

Toen D-Day naderde, had lt.-kol. Stevens naast zich een team van professionals...

...de Special Coverage Unit van de Geallieerde Strijdkrachten.

Onder hen William Saroyan, de toneelschrijver...

...Holly Morse, assistent-regisseur bij Roach Studios...

...Bill Hamilton, geluidsman van Columbia Studios...

...romancier-scenarist Irwin Shaw... ...schrijver Ivan Moffat...

...en cameramannen Ken Marthey, Jack Muth, Dick Kent en William Mellor.

Op D-Day zouden zij uitzwermen over de geallieerde legers...

...om de grootste amfibische invasie uit de geschiedenis vast te leggen.

In de vroege ochtend van 6 juni 1944...

...stak de armada van de geallieerde naties het Kanaal over...

...en naderde de zwaar versterkte stranden van bezet Frankrijk.

Met de camera waarmee hij home movies maakte bij Gunga Din...

...begon mijn vader zijn kleurendagboek.

Het vlaggenschip Belfast zou het eerste salvo van de invasie afvuren.

Hij zag de kapitein voorlezen aan zijn mannen op het dek...

...uit Shakespeare, Henry V:

Wij weinigen, wij gelukkige weinigen, wij band van broeders.

Want hij die heden zijn bloed vergiet met mij, zal mijn broeder zijn.

6 uur, D-Day. Landingstijd voor de eerste boten.

Nu vangen Signal Corps-camera's het hele drama van dit noodlottige uur.

De geallieerden hadden verrassing...

...en zetten 176.000 man aan land in de eerste 24 uur.

Maar het Duitse verzet was hevig en ze konden geen vaart maken.

Het werd duidelijk dat lange dagen en maanden van strijd nog wachtten.

De Special Coverage Unit had de taak om vast te leggen wat zij zagen.

We konden overal in de oorlog komen dankzij speciale orders.

Maar we zaten de hele tijd bij de frontlinie.

Als het te heftig werd, zei George:

"Ik denk dat we hier weg moeten."

George had sterke gevoelens over de oorlog.

Hij wist wat zijn missie was, hij wist waar de oorlog om ging.

En hij was zeer toegewijd aan...

...de best mogelijke filmverslaggeving van deze enorme gebeurtenis.

De eenheid opereerde vanuit een basiskamp...

...tussen de twee Amerikaanse stranden, Utah en Omaha...

...waar manschappen en materieel rechtstreeks de strijd in stroomden.

De overweldigende indruk was van deze buitengewone logistieke macht...

...die aankwam met duizenden en duizenden en duizenden schepen...

...en honderdduizenden tonnen materieel...

...dat 24 uur per dag werd uitgeladen...

...en landinwaarts stroomde via elke weg in dat bruggenhoofd.

Het was een aanblik waarvan je nooit had durven dromen.

Als er een overwinning zou komen, en dat verwachtten we...

...dan zou de overwinning hieruit bestaan...

...deze verbazingwekkende stapeling van voorraden.

Dit waren de... Werkelijk de zenuwen van de oorlog.

De Stevens Irregulars groeven zich in...

...en vestigden hun uitvalsbasis bij het stadje Carentan...

...in een veld 1,5 km van de Duitse linies.

En nu, kapitein Glenn Miller.

Dank u en goedenavond, iedereen. Het was een grote week voor onze kant.

Op de stranden van Normandië openden zij het vuur...

...voor de bevrijding van de wereld. Nu wat muziek...

...hier zijn de jongens met hun raketversie van "Flying Home".

We hadden een bord... Een beroemd bord daar...

...dat begon met... New York en Parijs erop.

Geleidelijk kwam er steeds meer bij totdat er onderaan stond...

..."Shirley, 6.700 km", of zoiets.

Shirley was het vriendinnetje van iemand.

Chicago, geloof ik, maar ik weet het niet zeker.

We waren allemaal zeer professioneel.

En we werkten allemaal al geruime tijd in de filmindustrie...

...en we hadden allemaal vele, vele films gemaakt.

En we vonden onszelf iets bekwamer dan sommige Signal Corps-cameramannen.

We hadden cameramannen als...

...William Mellor, een Oscar-winnaar...

...Joe Biroc, die momenteel alle grote producties van nu filmt.

We waren allemaal experts in ons vak.

Vier weken na D-Day...

...werden zij ontboden voor een bijeenkomst van de legertop op 4 juli.

Brits generaal Bernard Law Montgomery...

...opperbevelhebber van de geallieerde landstrijdkrachten...

...generaal Omar Bradley, van het Amerikaanse 1e Leger...

...waren daar om de helden van de invasie te decoreren.

Generaal George Patton, met zijn parelmoeren revolver.

Binnenskamers maakten de generaals zich zorgen over de veldtocht...

...uit vrees voor een patstelling.

Maar in het openbaar straalde Montgomery zelfvertrouwen uit.

Het tempo lag hoog...

...en het was duidelijk dat iemand vroeg of laat terrein moest prijsgeven.

Het was even duidelijk...

...dat de geallieerde soldaten zouden doorzetten tot het einde...

...en nooit zouden opgeven.

En dus zijn de Duitsers gedwongen terrein prijs te geven...

...en dat is volkomen terecht.

En vandaag hebben de geallieerde legers die in Normandië vechten...

...goede redenen voor stevige voldoening.

Goed gedaan. Uitstekend gedaan.

Terwijl hun leger terugtrok...

...maakten de Duitse landmijnen de geallieerde opmars gevaarlijk.

De geur van de dood, ik ruik die nog steeds...

...af en toe 's nachts. Ik word schreeuwend wakker.

De verwoesting was zo extreem dat... Ik kom er nooit overheen.

George had een buitengewoon gevoel...

...voor het visualiseren van gebeurtenissen en scènes.

Maar deze visuele verschrikkingen en paradoxen...

...gaven hem veel inzicht...

...in dingen waarvan hij nooit had gedroomd.

In een poging uit te breken voorbij hun bruggenhoofd...

...begonnen de geallieerden een luchtaanval...

...op het verschanste Duitse garnizoen.

Golf na golf bommenwerpers kwam over.

En zij wierpen hun bommen op één bepaalde kleine plek, Saint-Lô.

En de schokgolven waren verschrikkelijk.

Dit bombardement ging urenlang door, vliegtuig na vliegtuig.

De hemel was vol bommenwerpers... ...die overal waar je keek overkwamen...

...en rijen bommen wierpen net voor waar wij ons bevonden...

...om dat gebied te zuiveren van Duitsers.

Na weken van bombardementen en grondaanvallen...

...was de machtige Duitse strijdmacht gebroken.

En voor de Amerikanen was dit hun eerste blik op de vijand.

Je haalde Duitsers uit schuttersputjes...

...die totaal vernietigd waren door wat er was gebeurd.

Ze konden het niet geloven, en ze waren volkomen de kluts kwijt.

Het heeft ze vast lang geduurd om weer bij zinnen te komen.

Er was een merkwaardige, onmiskenbare geur van leer en zweet.

De Duitsers gebruikten veel leer in hun uitrusting.

Er was een geur van ongewassen uniformen...

...een geur waaraan je wende...

...en die je herkende waar zij ook geweest waren...

...onder krijgsgevangenen.

200.000 Duitse gevangenen werden naar achteren gevoerd...

...terwijl de geallieerden voorwaarts snelden.

Waar ze voorheen in de gevechten in de hagen van Normandië...

...de voortgang per dag in meters maten...

...maten ze nu als bevrijders elke dag in kilometers.

In augustus waren de geallieerde legers in een race gewikkeld...

...elk hopend als eerste in Parijs te zijn.

Mijn vader wilde mee met de Franse Pantserdivisie...

...onder bevel van generaal Philippe Leclerc.

Als hij om de hiërarchie heen wilde werken...

...wist hij hoe dat moest. Meestal gewoon door stil te blijven.

En dat deed hij in Hollywood, ik weet het. En in het leger deed hij hetzelfde.

Hij was geen rebel...

...maar hij wist wat hij wilde. En hoe hij het moest krijgen.

Met toestemming sloten ze aan bij Leclercs troepen...

...om de bevrijding van Parijs vast te leggen.

De 2e Franse Pantserdivisie bereikte de buitenwijken van de stad...

...bij dageraad op 25 augustus.

En de Stevens Irregulars waren erbij.

De sfeer was ergens halverwege een carnaval en een... stierengevecht.

Het hele doel van de oorlog leek voor je ogen werkelijkheid te worden.

George ging recht naar de top.

Hij ging mee met het Duitse commando naar het Gare Montparnasse.

Hij filmde hun overgave aan generaal Leclerc.

Parijs weer vrij. Het begin van de laatste akte in dit verhaal.

De overgave van lt.-gen. Von Choltitz, Duits commandant van de regio Parijs.

In een sjofel kantoor in Station Montparnasse, het einde van Duits bewind.

Ondanks de overgave ging het sluipschuttersvuur door in de straten.

Ik eindigde onder een jeep, geloof ik, maar Stevens stond alleen vooraan.

Hij keek op me neer en zei:

"Van daarbeneden kun je niets filmen. Hier gebeurt het."

Voor een wapenstilstand werden Duitse officieren...