The Man in the Net

Sự ủng hộ từ khán giả giúp chương trình thành công. Xin hãy ủng hộ đài PBS.

BỘ PHIM CHỨA ĐỰNG NỘI DUNG NHẠY CẢM, TỪ NGỮ NẶNG NỀ VÀ HÌNH ẢNH BẠO LỰC.

Họ san sẻ ký ức trĩu nặng.

Họ mang theo thứ người khác không còn kham nổi.

Họ thường dìu dắt nhau, những người bị thương hoặc kiệt sức.

Họ mang theo lở loét. Họ mang theo bộ cờ vua, quả bóng rổ,

cuốn từ điển Việt-Anh,

phù hiệu cấp bậc, Huân chương Sao Vàng và Trái tim Tím,

thẻ nhựa in Bộ quy tắc Ứng xử Quân đội.

Họ mang theo bệnh tật, trong đó có sốt rét và kiết lỵ.

Họ mang theo rận, giun kim, đỉa vắt, tảo,

nhiều loại rác rến và nấm mốc.

Họ mang theo cả mảnh đất.

Việt Nam.

NHÀ TRẮNG CHÀO MỪNG

CÁC TÙ NHÂN CHIẾN TRANH CỦA CHÚNG TA

Cảm ơn.

Có thể nói, khi nhìn lại những năm tháng đó,

lúc chúng tôi gặp những người vợ, người mẹ

của những quân nhân từng là tù nhân chiến tranh,

họ đã và đang là những người phụ nữ dũng cảm nhất, tuyệt vời nhất

tôi từng gặp trong đời.

Và giờ, tôi xin nâng ly chúc mừng.

Tối nay...

Vào ngày 24 tháng 5 năm 1973,

Tổng thống Nixon mời tất cả tù nhân chiến tranh được trao trả

và gia đình họ đến Washington.

Trong số đó có Everett Alvarez,

phi công đầu tiên bị bắn hạ ở miền Bắc Việt Nam.

Đôi khi, tôi thấy tù nhân chiến tranh như bọn tôi được chú ý quá nhiều.

Còn mấy đứa nhóc tội nghiệp trực tiếp chiến đấu thì sao?

Trở về nhà, bị cụt tay chân...

mang đầy những vết thương chiến tranh.

Còn họ thì sao?

Bọn tôi cũng gặp thử thách riêng, và mấu chốt là đối mặt

nhưng vẫn bảo toàn danh dự.

Là thế đấy.

Bác sĩ Hal Kushner,

người từng là tù nhân trong hơn năm năm,

không thể tham dự.

Ông đoàn tụ với gia đình ở Valley Forge.

Chúng tôi bay đến Valley Forge, Pennsylvania.

Tôi nhảy ra khỏi chiếc trực thăng và thấy vợ mình…

và đứa con gái tôi chưa gặp lại từ khi nó hai tuổi rưỡi.

Con bé sinh năm 1963.

Lúc đó con bé đã mười tuổi.

Con trai tôi chưa từng gặp, còn một tuần nữa sinh nhật năm tuổi.

Thằng bé đeo cà vạt nhỏ và mặc áo vest.

Và bố mẹ tôi.

Mẹ tôi thì xúc động vô cùng.

Còn tôi chỉ…

Đó là khoảnh khắc khó tả.

Chúng tôi ôm lấy nhau.

Thằng bé con tôi vẫy lá cờ Mỹ nhỏ xíu.

Giống như nhiều tù nhân chiến tranh khác,

cuộc hôn nhân của Hal Kushner không kéo dài lâu.

Ngày 29 tháng 3 năm 1973,

toán quân lính Mỹ cuối cùng rời miền Nam Việt Nam.

Chưa đến 200 lính Thủy quân Lục chiến ở lại bảo vệ các văn phòng lãnh sự ,

Đại sứ quán Mỹ

và các cơ sở khác ở Sài Gòn.

Hàng ngàn người Mỹ khác, bao gồm các đặc vụ CIA,

các nhà ngoại giao và các nhà thầu cũng ở lại.

Trong hai năm sau đó,

lực lượng miền Bắc và miền Nam Việt Nam tiếp tục tàn sát lẫn nhau.

Người dân Việt Nam thấy mình quay lại tình thế ban đầu,

bị nhấn chìm trong cuộc nội chiến bất tận

và vật lộn trước tương lai mờ mịt.

Đối với Mỹ, chiến tranh đã kết thúc,

nhưng tranh cãi về cuộc chiến thì vẫn chưa.

Điều đúng nhất có thể nói về Việt Nam

là máu thật đã đổ xuống vì những lý do mơ hồ.

Máu, các xác chết, góa phụ, cô nhi, chúng đều là thật.

Không ai tranh cãi cả, người chết đã chết rồi.

Nhưng tính chính nghĩa của cuộc chiến đã gây tranh cãi lớn.

Những người tinh thông còn chưa thể hiểu được cuộc chiến này.

Tôi nhớ đã tự vấn bản thân...

"Nó có đáng không?"

Có lẽ đó là một sai lầm lớn,

và chung quy thì chuyện là thế nào?

Bọn tôi đáp lại lời kêu gọi, tôi và khoảng 2,5 triệu thanh niên Mỹ

đã sang Việt Nam.

Đó là chuyện đáng làm.

Đôi khi, mọi thứ không diễn ra như ý muốn, người tốt không phải lúc nào cũng thắng.

Nhưng điều đó không có nghĩa là không đúng đắn hoặc lấy đi sự chính trực.

TẬP MƯỜI - KÝ ỨC TRĨU NẶNG

Xin giữ trật tự.

Suốt mùa xuân, mùa hè, và mùa thu năm 1973, hết đêm này đến đêm khác,

người dân Mỹ đã chứng kiến chính quyền Nixon từ từ tan rã.

Tống tiền,

danh sách kẻ thù,

những trò bẩn thỉu,

một Phó Tổng thống buộc phải từ chức,

khai man, che đậy,

lạm dụng quyền lực Tổng thống, những băng ghi âm lén trong Nhà Trắng.

Ông Butterfield, ông có biết việc lắp thiết bị nghe lén

ở Phòng Bầu dục của Tổng thống không?

Tôi biết có các thiết bị nghe trộm. Đúng vậy, thưa ngài.

Chào quý vị. Tối nay, nước ta đang lâm vào

cuộc khủng hoảng hiến pháp nghiêm trọng nhất trong lịch sử.

Tôi đã báo cáo với Tổng thống về yêu sách đòi tiền

của bảy bị cáo bị kết án. Ngài ấy hỏi tôi tốn bao nhiêu tiền.

Tôi nói rằng ước tính nó có thể lên đến một triệu đôla hoặc hơn.

Ông ấy nói không thành vấn đề.

Tôi không hề biết trước về vụ đột nhập ở Watergate.

Tôi không tham gia và cũng không biết về những hoạt động che giấu sau đó.

Một điều bực bội khi sang Canada là nó khiến tôi bị đẩy ra

khỏi cuộc tranh luận ở Mỹ.

Đến giờ tôi vẫn cảm thấy khó chịu.

Khi vụ bê bối Watergate bể ra,

Jack Todd, người đã đào ngũ khỏi Lục quân Hoa Kỳ

và chạy sang Canada,

cảm thấy vô cùng cay đắng,

rất thất vọng, mất hết liên hệ

với cái mà nước Mỹ trở thành.

Ông tự vấn, "Làm sao ta lại để bọn này cầm quyền?"

Rồi ông đưa ra một quyết định làm ông luôn hối hận,

từ bỏ quốc tịch Mỹ.

Tôi nghĩ từ bỏ quốc tịch Mỹ là hành động biểu lộ chính kiến.

Đấy là việc ngu xuẩn nhất tôi từng làm trong đời.

Tôi tự hào là công dân Canada.

Đó là đất nước tuyệt vời, nhưng trong tim, tôi là người Mỹ.

Hiệp định được gọi là "Thỏa thuận Chấm dứt Chiến tranh

và Khôi phục Hòa bình ở Việt Nam" .

Và tất nhiên, đó là cách nói giảm nói tránh.

Nó chẳng kết thúc cuộc chiến hay khôi phục hòa bình.

Nếu nhìn vào bản chất của nó, nó thực sự là một thỏa thuận rút quân.

Chúng ta rút quân để đổi lấy tù nhân chiến tranh.

Đó là hai vấn đề đã được giải quyết dứt khoát bởi thỏa thuận hòa bình.

Chúng ta rút quân và đưa được tù binh về.

Phần còn lại chỉ là sự mông lung, mơ hồ

và chẳng giải quyết được điều gì.

Cả miền Bắc lẫn miền Nam Việt Nam

đều không có ý định xem xét lệnh ngừng bắn

theo như quy định trong Hiệp định Paris ký kết vào ngày 27 tháng 1 năm 1973.

Ngay cả trước khi ráo mực,

hai bên đã tìm cách chiếm nhiều phần lãnh thổ nhất có thể

trong cuộc chiến gọi là "Cuộc chiến Cắm cờ".

Trong vòng ba tuần sau khi ngừng bắn,

hai bên đã thực hiện khoảng 3.000 vụ vi phạm.

Tổng thống chính quyền Sài Gòn, Nguyễn Văn Thiệu,

người lúc bấy giờ chỉ đạo đội quân lớn thứ năm thế giới,

kiên quyết lệnh cho LQVNCH chiếm giữ từng tấc đất của miền Nam,

điều mà họ đã không thể làm

kể cả với sự hỗ trợ của gần 600.000 quân Mỹ.

Trong khi đó, quân đội miền Bắc tấn công Tây Ninh,

gần biên giới Campuchia,

hy vọng thiết lập một thủ đô cho chính phủ đối lập của họ ở miền Nam.

Hà Nội cho lắp đặt tên lửa đất đối không gần Khe Sanh,

ngay phía dưới Khu phi quân sự.

Cùng lúc đó, LQVNCH tấn công các vùng bị quân đội miền Bắc chiếm giữ.

Cuộc chiến kéo dài hàng tháng trời.

Hà Nội xây đường nhựa mới trên lãnh thổ miền Nam Việt Nam,

để đưa những đoàn xe từ 200 đến 300 phương tiện

bắt đầu đổ vào.

Xe tải, xe tăng và súng hạng nặng di chuyển giữa ban ngày.

Họ bắt đầu lắp đặt một đường ống xăng dầu khổng lồ

để tiếp nhiên liệu cho xe cộ của họ ở miền Nam.

Nixon đã bí mật hứa với Tổng thống Thiệu

rằng ông sẽ dùng không lực Mỹ trả đũa

nếu Sài Gòn bị đe dọa nghiêm trọng.

Nhưng suốt nhiều tuần ở Washington,

khi những bí mật của vụ Watergate liên tục đổ bể ra,

ảnh hưởng của Nixon ở Điện Capitol ngày càng suy yếu.

Vào tháng 6 năm 1973, một cuộc họp Quốc hội quyết liệt

phản ánh nguyện vọng của đa số người dân Mỹ,

bỏ phiếu chấm dứt mọi chiến dịch quân sự

ở Việt Nam, Lào và Campuchia

trước ngày 15 tháng 8,

và không được tiếp tục hoạt động nếu không được Quốc hội chấp thuận.

"Nước Mỹ muốn hòa bình",

Thượng nghị sĩ Edward Kennedy bang Massachusetts tuyên bố.

"Quốc hội quyết tâm chấm dứt việc giết chóc".

Từ bỏ miền Nam, khi đến cuối cùng chỉ viện trợ tài chính cho họ ,

thật là đáng trách

và bất kính với sự hy sinh của những binh sĩ Mỹ và quân đội Sài Gòn.

Tôi nghĩ nghĩa vụ đạo đức, không xuất phát từ nguyên tắc triết học

nhằm ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản mà từ việc giữ lời hứa

với cựu đồng minh không may.

Họ có ta là đồng minh trong khi phe kia có Liên Xô và Trung Quốc.

Theo tôi, hầu hết người Mỹ không muốn nghe việc cộng sản

là đồng minh trung thành hơn cả Mỹ.

Nhưng đó là sự thật.

Trong khi nhiều người hối hận việc ta qua cầu rút ván .

Ở nhiều mặt, tôi nghĩ kết quả cuối cùng thế thôi.

Nếu ta tiếp tục đánh thì sẽ tổn thất

thêm nhiều sinh mạng trong thời gian dài mà kết quả chẳng thay đổi.

Trong 18 tháng đẫm máu

sau khi ký hiệp ước hòa bình,

vị thế của miền Nam ngày càng trở nên bấp bênh.

Nhưng đến mùa hè năm 1974,

chỉ có vài người dân Mỹ để tâm tới.

Họ chăm chú theo dõi xem chuyện gì đang xảy ra với đất nước của họ.

...điều tra đầy đủ và toàn diện

xem liệu có đủ căn cứ

để Hạ viện thực thi quyền hiến pháp

buộc tội Richard M. Nixon,

Tổng thống Hoa Kỳ.

- Ông Danielson? - Ủng hộ.

- Ông Drinan? - Ủng hộ.