Universe

Her şeyi çok net görebiliyorum.

Kendine has sade bir güzelliği var.

Müthiş bir ıssızlık.

-Çok güzel. -Öyle değil mi?

EVREN - 3. BÖLÜM Çeviren: Gökhan Ergüven İyi seyirler dilerim.

Nereden geldiğinizi sorsam...

...ne derdiniz?

Nasıl bir hikâye anlatırdınız?

Memleketimden geliyorum derdiniz belki.

Veya şu şehirden, şu ülkeden derdiniz.

Özellikle geniş bir perspektifiniz olsa şöyle derdiniz...

..."Dünya gezegeninden geliyorum."

Meşru biçimde ev diyebileceğimiz en büyük yapı nedir?

Şurası olduğuna bahse girerim.

Gökyüzünde ufuk boyunca uzanan...

...solgun ışık kavisi.

Galaksimiz Samanyolu'nun dış spiral kolu orası.

400 milyar yıldızın evi olan adacık.

Samanyolu, adını, en açık gecelerde gökyüzünü kaplayan...

...yoğun yıldız grubundan alır.

Dünya'daki bakış açımızdan...

...galaksimizi içeriden görüyoruz.

Galaksinin dışında gezebilseydik...

...tüm yapıyı görürdük.

Samanyolu, karanlıkla çevrili bir ışık adası olarak gözükürdü.

Evrenin genç yaşından beri var olan...

...yüz milyarlarca yıldızın yer aldığı bir disk.

Tarihini ise henüz araştırabiliyoruz.

Nasıl doğduğunu.

Bir dizi olağanüstü olay üzerine...

...bugün içinde olduğumuz galaksiye nasıl evrildiğini.

Ve nihayetinde nasıl sona ereceğini.

Samanyolu'nun içinde yaşayarak, bu hikâyede kendi...

...yolumuzu da keşfettik.

Muhteşem kollarından birinin biraz üzerinde...

...ufak ama tanıdık bir yıldızın etrafında dönerek.

Samanyolu bir bakımdan bir ada.

Gece gökyüzünde gördüğünüz...

...tüm yıldızlar galaksimizin bir parçası.

Büyük galaksilerden en yakın olanı 2 milyon ışık yılı uzakta.

Muhakkak izole ve yalnız hissediyoruz...

...karanlık okyanusunda salınıyor gibi.

Bu bir bakıma doğru.

Adamızı fiziksel olarak terk etmemizi sağlayacak...

...olası bir teknolojimiz yok.

...fakat bilim, Samanyolu'nu hayallerimizde terk edip...

...onu uzay ve zamanda imkânsız açılardan görerek hikâyesini...

...anlamamıza imkân tanır.

IŞIK ADASI

SAMANYOLU

Kalkıyor!

GAIA UZAY GÖZLEMEVİ AVRUPA UZAY AJANSI, 19 ARALIK 2013

Bir görev, galaksimizi algılayışımızı diğerlerinden...

...daha fazla derinleştirdi.

Eski Yunan tanrıçasından ismini alan bir uzay aracı.

Her şey çok güzel çalışıyor.

Gaia.

Ek motorlar ayrılıyor.

Dünya'daki tüm yaşamın atası.

Dört motor, dört ışık parçası ayrı düşüyor.

Gaia'nın görevi ne peki?

Samanyolu'ndaki milyarlarca yıldızın haritasını çıkarmak....

...üstelik hepsini ilk defa tamamen çıkarıyor.

SON YÖRÜNGE POZİSYONUNA VARIŞ

DÜNYA'DAN 1,5 MİLYON KİLOMETRE UZAKTA

Gaia kendi ekseni üzerinde döner...

...sensörleri galaksiyi her yönden tarar.

Her yıldız ortalama 70 kez taranır...

...böylece Gaia her birinin hız ve yönünü hesaplayabilir...

...konumlarını saptar...

...yüzde 1'in binde birine yakın bir doğrulukla.

Her saat 1,5 milyon yıldız.

Şimdiye kadar toplamda neredeyse 2 milyar.

Daha önce eşi benzeri görülmemiş bir harita.

Gaia verisi, yaratılmış olan en detaylı yıldız haritasıdır...

...bu da Samanyolu'nu anlayışımızda devrim niteliğindedir.

Veri bu ve tam olarak...

...bilim kurgu gibi, bir sanatçının galaksi izlenimine benziyor...

...fakat bu, evimizin yüksek hassasiyetli üç boyutlu haritası...

...yıldızlar adamızın...

...harita boyunca uçabiliriz...

...konumun haritalanmasının hassasiyeti budur.

Her bir ışık noktası birer yıldız...

...bazısı Güneş Sistemi'mizden 30.000 ışık yılı uzakta.

Bu harita, galaksimiz boyunca imkânsız bir hızda...

...yolculuk yapmamızı sağlıyor.

...uzak yıldızları ulaşılabilir hâle getiriyor.

GAIA GALAKTİK HARİTASI

Bu diğer yandan zamanda bir yolculuk.

Bu haritayla ilgili olağandışı olan şey, bir bakıma...

...canlı olması. Yani Gaia bu yıldızların sadece...

...yerini hesaplamıyor, hızlarını da ölçüyor.

Bu demektir ki, bu yıldızların nereye gittiğini biliyoruz...

...galaksinin gelecekte nasıl olacağını da...

...tabii nereden geldiklerini de.

Galaksinin geçmişteki hâlini de biliyoruz.

Her yıldızın yönünü tersine çevirirsek...

...tarihlerini de geriye sarabiliriz.

Zamanda milyarlarca yıl geriye gidebiliriz.

Gaia yeni bir bilim başlattı...

...galaktik arkeolojiye dair bir bilim...

...galaksimizin başlangıcına yönelik sorular...

...sorabildiğimiz bir bilim.

13,6 MİLYAR YIL ÖNCE

İlk galaksiler, Büyük Patlama'dan yalnızda yüz milyon yıl sonra...

...ortaya çıktı.

Evren, kozmik ağ adında bir yapı tarafından...

...hatlarla bağlandı.

Karanlık maddenin devâsâ telleri...

...yerçekiminin daha yoğun gaz yığınlarının çektiği bir yapı.

Dev boşluklarla ayrılmış bir yapı.

İlk yıldızlar, bu tellerin kesiştiği noktalarda doğdu...

...gazın kendi çekimiyle çökecek kadar yoğun olduğu yerlerde.

Yıldızların tutuşacağı kadar yoğun yerler.

Milyarlarca yeni yıldız oluştu...

...karşılıklı çekim kuvvetleriyle birbirine bağlılardı.

Bunlar ilk galaksilerdi.

Onların arasında Samanyolu...

...ilkel formunda...

...yapı olarak çok daha küçük ve düzensiz hâlde...

...bugünkü yetişkin spiral galaksi hâline kıyasla.

Samanyolu'nun doğumunun kesin detayları araştırmalara...

...konu olmaya devam ediyor, fakat modern gözlemler sayesinde...

...galaksimizin o ilk zamanlardan şimdiye geliş öyküsü...

...çok daha net bir hâle geliyor.

Gaia verileri, Samanyolu'nun kendi tarihi boyunca evrimini...

...görmemize imkân tanıyor.

İlginç bir tarihi olduğuna yönelik ipuçlarından biri de...

...bu animasyonda görülebiliyor.

Yıldızların çoğu, Samanyolu'nun merkezi etrafında...

... düzenli yörüngelerde dönüyor...

...zaten böyle olmasını beklersiniz.

Fakat burada görüldüğü üzere bazı yıldızlar...

...kesinlikle farklı yörüngelere sahip.

Sanki etrafta uçuyor gibiler.

Bu da bize, galaksimiz evrende yol alırken...

...bir noktada dramatik...

...bir şeylerin olduğunu söylüyor.

12 MİLYAR YIL ÖNCE

Tüm evrende...

...yüz milyarlarca galaksi oluşuyordu.

Bazısı, sadece birkaç düzinesi, Samanyolu'na yeterince yakındı...

...karşılıklı çekim kuvvetleri onları bir araya getirdi...

...şimdilerde yerel galaksi grubu dediğimiz şeyleri oluşturdu.

...evimiz olan takımadayı.

11 MİLYAR YIL ÖNCE

Dünya oluşmadan altı milyar yıl önce...

...Samanyolu'ndaki bazı yıldızların kendi gezegenleri vardı.

Galaksinin evrimine tanıklık edecek olan...

...ilk gezegenler.

Astronomiyle ilgili harika olan şey...

...gökyüzüne baktığınızda dünyaları göremeseniz de...

...onları ve hikâyelerini hayal edebilirsiniz.

İşte şurada.

...parlak Vega yıldızına yakın olan Kepler-444...

...zayıf eski bir yıldız ve etrafında gezegenler dönüyor...

...bu gezegenler Samanyolu'nun tüm tarihine...

...neredeyse tanıklık etmiş.

Sonra da belki gökyüzünde salınırken...

...herkesin tanıyabileceği gezegen takımyıldızına yakın...

...şu kısmı takip edin.

Orada çok sönük bir yıldız var. Çıplak gözle göremezsiniz.

O kadar sıradan ki bir adı bile yok, sadece numarası var.

HD 73394 deniyor.

Bu, yabancı bir yıldız.

Başka bir galakside doğdu...

...ve daha küçük bir galaksiyle...

...galaktik çarpışma neticesinde Samanyolu'na girdi.

Şuradaki Kepler-444 de tüm bunlara şahit oldu...

...Samanyolu'nun bunca kaosa sürüklenişine.

10 MİLYAR YIL ÖNCE

Kepler-444'e beş gezegen eşlik ediyordu.

Ve göklerinde yepyeni bir şey belirdi.

Daha ufak bir galaksi Samanyolu'na yaklaşıyordu...

...parlak mavi renkte yıldızları olan bir galaksi.

Gaia Enceladus.

Yerel grubun üyesi olan bu galaksi...

...kendi galaksimizin çeyreği boyuttaydı.

Yüz milyonlarca yıl boyunca galaksiler çarpıştı...

...Gaia Enceladus'un yıldızları Samanyolu'nun kalbinin...

...derinlerine nüfuz etti.

Fakat galaksimiz yerini korudu...

...gelen milyarlarca yıldızı içine aldı.

Bütün bir galaksi, tamamını yuttu.

Bu yabancı yıldızlar bugün bile galaksimizde yer alıyor.

Gaia verilerine göre, bu çarpışmalar galaktik evrimin...

...itici gücü.

Bazı galaksiler, bağımsız yıldız adaları olarak son buluyor...

...bazısı ise büyüyük gelişiyor.

Güçlü olan bariz biçimde hayatta kalıyor.

Galaksiler çarpıştığında...

...bu tabir akıllara Hollywood felaket filmlerini getiriyor.

Parçalanan yıldızlar falan, ama hiç de öyle olmuyor.

Yani, farz edin ki Güneş...

...küçük bir çakıl taşı veya bir kum tanesi büyüklüğünde.

Galaksinin bu bölgesindeki en yakın komşu yıldız...

...şu tepelerde bir yerlerde olur.

Yıldızlar arasındaki mesafe muazzam.

Yıldızlar çarpışmaz...

...yani galaksiler etkileştiğinde, yıldızlar dağılıverir.