Universe

Her şeyi çok net görebiliyorum.

Kendine has sade bir güzelliği var.

Müthiş bir ıssızlık.

-Harika bir manzara! -Öyle değil mi?

EVREN - 4. BÖLÜM Çeviren: Gökhan Ergüven İyi seyirler dilerim.

Samanyolu huzurlu bir yer gibi görünüyor.

Yüz milyarlarca yıldız...

...kozmosta durgun biçimde dönüp duruyor.

Galaktik çekirdeği örten gaz ve tozun içine doğru...

...yolculuk yaparsak...

...ilginç bir manzarayla karşılaşırız.

Görünüşte boş uzay yörüngesinde dönen yıldızlar görürüz.

Karanlık ve çok eski bir şey yaşıyor burada.

Evrenin dokusunda olan bir delik.

Gece göğündeki her bir ışık noktası...

...tuhaf ve büyüleyici bir yer.

Etrafında dönen sayısız gezegene sahip muhteşem güneşler...

...hayal gücümüzün ötesinde yabancı dünyalar.

Ama açık ara en tuhaf ve büyüleyici yerler...

...karanlık ve görünmeyenler.

Görünmez bir canavar Samanyolu merkezinde saklanıyor.

Evrenin rengini emen bir canavar.

Dünyaları yok edebilecek güçte bir şey.

Zamanı da durdurabilecek güçte.

Ona Sagittarius A* adını verdik...

...ve onun bir kara delik olduğunu düşünüyoruz.

Sagittarius A*, galaksimizin evriminde önemli rol oynadı.

Muhtemelen yıldızların ve...

...bizmki gibi gezenlerin oluşumunu da etkiledi.

Fakat dahası da var. Çünkü Sagittarius A* gibi kara delikler...

...en derin ve köklü meydan okumayı sunun.

Onlar doğanın birer parçası, tıpkı siz ve ben gibi.

Öyleyse onları anlayabilmeliyiz.

Fakat evrenin dokusunda birer kara delikler.

Onlar, ışığın bile kaçamadığı yerçekimsel...

...birer hapishane.

Onları anlama konusunda, fizikçiler...

...en temel gerçeklik anlayışımızı tamamen yeniden...

...değerlendirmeye yönlendirildi bizi.

Ama onları arayacak kadar cesur olanlar için...

...boşlukta saklanan cevaplar var.

KARANLIĞIN KALBİ KARA DELİKLER

Öyle denir ki, gerçek bazen kurgudan daha gariptir...

...ve bu, kara delikler için çok doğrudur.

Kara delikler, bilim kurgu yazarlarının...

...hayal gücünden gariptir.

Fakat bunlar kesinlikle bilim gerçeğinin meselesidir. PROF. STEPHEN HAWKING, 2015

COLUMBIA UZAY MEKİĞİ 23 TEMMUZ 1999

Dağılma için hazırız.

Baktığınızda, bu şey çok büyük...

...mekiğin üzerinden geçtiğini anlıyorsunuz.

1999 yazında...

...NASA'nın X-ışını astronomisi için amiral gemisi...

...mekik kargo bölmesinden serbest bırakıldı.

Chandra'nın görev için...

...uzayda salınmasından daha güzeli yok.

CHANDRA X-IŞINI GÖZLEMEVİ

Dünya'nın üzerinde salınan Chandra uzayı taradı...

...ve evrendeki en sıcak bölgelerden bazılarını aradı.

Patlayan yıldızları ve galaksi kümelerini.

Fakat 14 Eylül 2013...

...14 yıl sonunda, Chandra tamamen farklı bir şeye rastladı.

Teleskop, büyük sıcak gaz bulutu gözlemleme umuduyla...

...Sagittarius takımyıldızına baktı.

CHANDRA X-IŞINI GÖRÜNTÜSÜ

Bunun yerine, yalnızca birkaç piksel çapında...

...bir x-ışını flaşı kaydetti.

Bu, galaktik çekirdekte görünüşte boş bir yerden geliyordu.

Bir şey çok kısa bir süre için çok fazla ısınmıştı.

26.000 IŞIK YILI UZAKTA

Chandra'nın gördüğü flaşın...

...onlarca kilometre çapında asteroit olabileceği düşünülüyor.

Parçalanıp ateş topu hâline gelen bir şey...

...Güneş'ten 300 kat daha parlak.

Sanık; Sagittarius A*.

Asteroitin parçalanması, galaksimizdeki kara deliğin...

...dünyaya varlığını gösterme biçimiydi.

20 yıl önce, galaksimizin merkezinde...

...bir kara delik olduğunu kesin olarak bilmiyorduk.

Radyasyon patlamalarını ölçerek ve galaktik merkeze yakın...

...yıldızların yörüngelerini ayrıntıyla gözlemleyerek...

...diyebiliriz ki Sagittarius A* gerçekten var.

Kütlesini de ölçmeyi başardık.

Güneş'imizin kütlesinin dört milyon katı...

...bu da onu süperkütleli kara delik yapıyor.

Evrendeki en garip ve en güçlü objelerden biri.

Sagittarius A*'nın sadece, Dünya'da 10 binlerce...

...ışık yılı uzakta...

...galaksinin ortasında öylece durmadığından kuşkulandık.

Samanyolu'nun evriminde önemli rol oynadı...

...ve tüm öykü, dev bir yıldızın ölümüyle başladı.

13,6 MİLYAR YIL ÖNCE

Zamanın doğuşundan kısa süre sonra...

...kozmos devâsâ yıldızlara ev sahipliği yapıyordu.

Güneş'ten yüzlerce kat daha iri yıldızlar...

...yoğun ısıda mavi renk ışıyordu.

En parlak yıldızlar, ömrü en az olanlardı.

İçlerinden biri özellikle hızlı ve öfkeliydi.

Nükleer yakıtını sadece birkaç milyon yılda yaktı.

Deposunda hiçbir şey kalmayınca, yerçekimi durumu devraldı.

Yıldız çöktü...

...çok daha küçük ve daha yoğun olarak.

Ta ki görünürde ortadan kaybolana kadar.

Yıldızdan arta kalanlar artık atomdan bile ufaktı...

...evrende kayboldu.

Geriye bir tek hayalet kaldı...

...bir kara delik.

Sagittarius A*'ın doğuşu...

...tek seferlik garip bir şey değildi.

Muhtemelen tüm ilk yıldızlar...

...ölünce kara delik hâline geldi.

Kara delikler basitçe, yerçekimi kontrol edilmediğinde olan şeydir.

Maddeler o kadar yoğun sıkışır ki evrende bir delik açar.

Kara deliğin yakınında...

...uzay zaman genel kanının aksine çalışır.

Aslında bu nehir güzel ve şaşırtıcı biçimde doğru bir benzetmedir.

Bir kara deliğin yakınında, uzayın kendisinin...

...kara deliğe doğru aktığını düşünebilirsiniz.

Burada akış o kadar hızlı değil.

Yani bu nehre atlarsam...

...uzay nehrinden daha hızlı yüzebilirim.

Yani galaksiye kaçabilirim.

Fakat kara deliğe yaklaştığınızda...

...uzay nehri çok daha hızlı akar.

Patlayan bir yıldız çok küçük ve bir o kadar devâsâdır...

...öyle ki, ona yakın noktada yerçekimi çok baskındır.

Uzay nehrinin akış hızının...

...hiçbir sınırı yoktur.

Nehrin bir şelaleye; döndüğü bir nokta vardır...

...ne kadar hızlı yüzersem yüzeyim, asla yukarı doğru çıkamam.

Kara deliğe yakın noktada olan da budur zaten.

Uzay nehri önce ışık hızında, sonra daha da hızlı akar.

Işık bile kaçabilecek kadar hızlı değildir.

Sagittarius A* da budur aslında.

Evrenin dokusundaki bir şelale.

Kara deliğin oluştuğu andan itibaren...

...Sagittarius A*'ın çekirdeği karanlık bir kalbe sahipti.

İç kısmı sonsuza dek gözden ıraktı.

Uzayda bir sınırla evrenin kalanından soyutlanmıştı.

Olay ufku sınırıyla.

Dönüşün olmadığı nihai nokta.

Olay ufkuna yaklaştığımızda, kara deliklerin oldukça garip...

...doğasına bakmış oluyoruz.

Einstein bize uzay-zamanın göründüğü gibi olmadığını öğretti.

Evrenin dokusu olacak biçimde birleştiklerini gösterdi bize.

Buna uzayzaman deniyor.

Einstein ayrıca öğretti ki, yıldız, gezegen ve...

...galaksi gibi devâsâ objeler...

...evrenin dokusunu büküp bozuyor...

...yerçekimi kuvveti olarak hissettiğimiz de bu.

Bu bükülme sadece uzayda değil, aynı şekilde zamanda da.

Dev bir objeye yaklaştığınızda...

...zamanın akış oranı yavaşlar.

Bir kara deliğe doğru bakarsam...

...zamanın çok, ama çok yavaş aktığını görürüm...

...ta ki olay ufkunda zaman durana kadar.

13,5 MİLYAR YIL ÖNCE

Sagittarius A* evrenin yapısında bir şelale olarak doğdu.

Uzay, ışıktan hızlı hareket eder...

...ve zaman durur.

Bizim kara deliğimiz ise sadece bir bebekti...

...etrafındaki yıldızlar onu ufaltıyordu.

Dönüşeceği canavara hiç benzemiyordu.

Sagittarius A* bugün...

...Güneş'ten dört milyon kat daha büyük.

Bu kadar büyük bir yıldız hiç olmamıştır.

Yani çok daha küçük bir şeyin çöküşüyle oluşmuş olmalı...

...ve Samanyolu'nun yaşamı boyunca büyümüştür...

...üstelik bir şeyleri yiyerek.

Şansına, o zamanlar etrafta yiyecek bol bol şey varmış.

Genç kara deliğin amansız yerçekimi...

...fazla yaklaşan hiçbir şeyin kaçamayacağı demekti.

13 MİLYAR YIL ÖNCE

Sagittarius A* büyümeye başladı...

...çevresindeki yıldızları kendine çekiyordu.

Onları parçalara ayırıp sıcak kanlarını emmeden önce...

...kara delik daha fazla kütle ve çekim gücü kazanıyordu.

Bizce, kara deliğin sadece yıldız tüketip süperkütleli...

...olması için çevresinde yeteri kadar yıldız yoktu..

Bunun yerine, daha büyük av için tat değiştirdi.

Başka bir kara delik Sagittarius A*'a yaklaştığında...

...çekimsel olarak birbirlerine kilitlendiler.

Birbirine doğru dönüp, yarı ışık hızında yaklaştılar.

Sonra da çarpıştılar.

Sagittarius A* kuzenini paramparça etti...

...evrenin dokusunda dalgalanmalar yarattı.

Yenilecek başka yemekler de vardı.

Kara delikler, yıldızlar, gaz bulutları...

...bataklığına saplanan hemen her şey.

Kara deliğimizin gücü ve etkisi büyüdükçe...

...çevresi de değişiyordu.

Galaktik çekirdek etrafında...

...yüz milyarlarca yıldız dönüyordu...

...ortak kütle merkezleri etrafında yavaşça dönüyorlardı...

...tanıdık spiral bir diske dönüşüyorlardı.

Muhteşem Samanyolu...

...merkezinde Sagittarius A* ile.

Sagittarius A*, şimdi süper kütleli kara delik denen şeye dönüştü.

Evrendeki herhangi bir yıldızdan on binlerce...

...hatta yüz binlerce büyük bir şeye.