IMAX Mystery of the Maya (Mystery of the Maya)

Từ mấy ngàn năm qua

Vùng đông nam Mexico và Trung Mỹ

đã che chở cho nền văn minh Maya,

giàu tính nhân văn nhất và nguyên thủy nhất.

Nơi đây không có những công cụ kim loại hay bánh xe

vậy mà người Maya đã xây dựng nên những đô thị hết sức hùng vĩ.

Trong những hang động gần đó, hậu duệ của người Maya cổ đại

vẫn cầu nguyện những vị thần mà tổ tiên họ đã thờ phụng

từ hơn 100 thế hệ qua.

Nhiều đô thị đã bị bỏ hoang

từ cuối thế kỷ 9 và đầu thế kỷ 10.

Kể từ đó, rừng già đã lặng lẽ phủ trùm

lên bí ẩn của nền văn minh Maya.

Ngày nay, những phế tích đó được coi là di sản kế thừa

của dân tộc Maya.

Những bức vẽ các chữ tượng hình cô cần cháu đã hoàn thành đây.

Tốt lắm, ta hãy xem

các chuyên gia giải mã văn tự sẽ hé lộ cho ta biết điều gì.

Cô có biết tổ tiên cháu nhắn nhủ gì qua những chữ tượng hình đó không?

Câu hỏi thú vị đấy.

Đó chính là điều bí ẩn từ hàng trăm năm qua.

Chắc cháu rất thích công việc của các cô chú ở đây phải không ?

Vâng!

Phần lớn các nhà khảo cổ học như các cô chú đây

đang dốc hết tâm huyết nhằm vén màn quá khứ

và bảo tồn những bí ẩn của người Maya.

Điều đó giống như trò chơi ghép hình mà ta cần phải ghép từng miếng.

Chỉ ở Chichen này thôi sao?

Không, không. Các cô chú làm việc

ở nhiều địa điểm khác nhau, ở đây và cả những chỗ khác nữa.

Các nhà khảo cổ đã tiến hành nghiên cứu từ hơn một trăm năm qua.

Vào đầu thế kỷ 19

tin đồn về các di tích cổ đại ẩn mình giữa chốn rừng sâu

đã lan truyền đi khắp thế giới.

Khi những nhà thám hiểm tình cờ tìm thấy những phế tích này,

họ đã cố lý giải sự xuất hiện đầy bí ẩn của chúng

bằng những học thuyết không tưởng.

Câu chuyện về những thành phố mất tích

đã hút hồn nhà thám hiểm người Bắc Mỹ là John Lloyd Stephens,

ông đã xuất bản nhiều cuốn sách về những chuyến phiêu lưu của mình.

Năm 1839, Stephens đã tổ chức một đoàn thám hiểm

tới Trung Mỹ,

trong đoàn còn có họa sĩ tài năng người Anh

Frederick Catherwood.

Ông đã viết về sự ngưỡng mộ

mà ông dành cho dân tộc của những thổ dân dẫn đường

và cả sự sửng sốt về những gì mà ông tìm thấy.

Ông ghi chép lại mọi chi tiết trong các chuyến thám hiểm của mình

bằng một chất văn vô cùng tao nhã.

Lần đầu tiên chúng tôi đặt chân tới một công trình kiến trúc

được xây dựng từ rất lâu trước khi người Châu Âu

biết đến sự tồn tại của lục địa này.

Tôi đã tràn đầy sửng sốt và vô cùng ngưỡng mộ

trước vẻ đẹp và sự trường tồn của công trình kiến trúc.

Nơi đây đã từng là một cung điện thực sự với các phòng ốc dành cho bậc đế vương,

bao quanh là các mảnh sân triều tráng lệ

Tường và cột được trang trí lộng lẫy

với chữ tượng hình và các phù điêu đẹp mắt,

ta có thể dễ dàng nhận thấy trình độ nghệ thuật

của người Maya.

Với sự trợ giúp của máy chụp ảnh

Catherwood đã cho ra đời nhiều bức họa.

Các nhà sử học cho rằng Châu Mỹ là chốn của những kẻ mọi rợ.

"thế nhưng một dân tộc mọi rợ không thể tạo nên được công trình như thế này.

"Mọi rợ không bao giờ tạc nên được những tảng đá như thế này.

"Thành tựu của họ đáng được

sáng ngang với Ai Cập, Hy Lạp và La Mã."

Năm 1841, Stephens đã xuất bản cuốn sách của mình

với hình minh họa của Catherwood

và cuốn sách đã đóng góp nhiều thông tin quan trọng

vào vốn hiểu biết về các đô thị của người Maya.

Stephens đã thừa nhận nguồn gốc của các phế tích

và tỏ lòng ngưỡng mộ trước vẻ đẹp của các đô thị cổ đại này.

Alfred Maudslay là một trong những người tiên phong

nghiên cứu các đô thị Maya cổ đại trên phương diện khoa học.

Maudslay đã phục dựng quy hoạch chi tiết

và các mô hình phế tích.

Bằng cách đó, ông đã tạo lập nền tảng

cho các nghiên cứu khảo cổ học sau này.

Ông phân tích kỹ lưỡng các mô-típ điêu khắc

được trang trí trên các bức tường của công trình kiến trúc,

và ông đã nhận thấy

sự xuất hiện thường xuyên của hình tượng con rắn.

Các khuôn mẫu chữ tượng hình và phù điêu mà ông tạo nên

đã mở ra hướng nghiên cứu về các văn bản khắc trên đá.

Công cụ tuyệt vời nhất của tôi là cỗ máy chụp ảnh.

Tấm phủ keo khô âm bản đã được phát minh ra

cho phép các nhiếp ảnh gia thực hiện công việc

ở những chỗ mà trước đó không thể tiếp cận được.

Đóng góp to lớn của Maudslay chính là ở những bức ảnh,

chúng được dùng để phục chế và bảo tồn

những vật thể được cho là đã mất đi

do phong hóa, phá hoại và bị đánh cắp.

Một số di tích mà Maudslay chụp lại

đã phát lộ những vẻ đẹp trong thiết kế chạm khắc lên đá.

Trong nhiều năm, người ta cho rằng

các hình tượng chạm khắc này là hiện thân của các vị thần và các thầy tế.

và cho rằng những chữ tượng hình này

còn liên quan đến lịch pháp.

Mãi sau này, ta mới biết được ý nghĩa thật sự của chúng.

Một số trong các hình vẽ này cũng đã được tìm thấy

trong các bản chép tay của người Maya mà ta gọi là "thư tịch cổ",

giờ chỉ còn lại có 4 cuốn.

Chúng có chứa các chữ tượng hình.

Ta phải gửi đi các bản vẽ của cháu để giải mã.

Phần lớn những hiểu biết của chúng ta về đời sống người Maya ngày xưa

là qua những bản viết tay của một thầy tu dòng thánh Francis,

Diego de Landa, người đã ở Yucatan từ năm 1549.

Ông đã quan sát người Maya và chú ý cách họ sử dụng chữ tượng hình,

rồi về sau, ông đã thử biên dịch chúng sang tiếng Tây Ban Nha.

Trong các bản viết của mình,

Diego de Landa đã lập nên một tiêu chuẩn để giải mã chữ tượng hình,

đó một sự tổng hợp của các âm tiết và các từ.

"Họ đã viết trong những cuốn sách về các môn khoa học.

"Khoa học mà họ truyền lại

chính là cách tính ngày, tháng và năm,

các lễ hội và nghi lễ,

các phương thuốc chữa bệnh,

và nghệ thuật đọc - viết.

"Chúng tôi đã tìm thấy số lượng lớn những cuốn sách như thế.

Bởi những cuốn sách không chứa gì khác ngoài những ngôn từ của quỷ sa-tăng

nên chúng tôi đã đốt đi tất cả, khiến cho họ vô cùng xót xa."

Trong nỗ lực cải đạo người Maya sang Cơ đốc giáo,

Landa đã phá bỏ các chứng tích tôn giáo của họ,

đã thiêu hủy nhiều thư tịch cổ.

Điều gì xảy ra với chữ viết của họ khi những cuốn sách bị thiêu hủy?

May mắn thay, người Maya không chỉ viết vào những cuốn sách

mà họ còn tìm cách viết lên những di tích bằng đá

và cả trên gốm sứ

như mảnh vỡ này được tìm thấy ở vùng Yucatan.

Đó là một đoạn văn

từ truyền thuyết "Popol Yuh," của người Maya.

Chữ tượng hình đã bị trôi vào quên lãng

sau ngày các thư tịch cổ bị thiêu hủy.

50 năm sau ngày các bức ảnh của Maudslay được xuất bản,

chúng lại được các học giả sử dụng để nghiên cứu chữ tượng hình,

và thu hút nhiều cuộc thám hiểm tới khu vực này.

Giống như chữ tượng hình được giải mã ban đầu,

người ta tin rằng tất cả các chữ viết mang tính chất tôn giáo

đều liên quan tới dòng chảy của thời gian

và quá trình quan sát các vì sao.

Người ta tin vào thuyết người Maya là một dân tộc chuộng hòa bình,

sống hòa hợp với thiên nhiên,

và phân bố rải rác trong rừng già.

Năm 1946, một khám phá

đã rọi sáng hơn vào màn tối bí ẩn của người Maya.

Các thuyết cũ đã bị thay đổi đến tận gốc rễ.

Nhiếp ảnh gia Giles Healy đã tiến hành thám hiểm

vào rừng già, nơi cư trú của thổ dân Lacandon.

"Hơn hai năm trời,

tôi đã sống chung với những thổ dân da đỏ Lacandon trong vùng,

làm phim về đời sống hàng ngày của họ.

Tôi để ý thấy có đôi khi

những người đàn ông chợt đi đâu mất trong vài ngày.

Đó là lúc họ đang hành hương tới một ngôi đền.