Out of Thin Air

Als ik dingen onthou,...

is dat geen wiskundig model in m'n hoofd.

De feiten zijn vertroebeld.

Ze zijn doorspekt met verlangens, met angsten.

Het geheugen is erg wispelturig.

De politie is op zoek naar een man van 19 die sinds zaterdagavond wordt vermist.

De reddingsdienst is naar hem op zoek in de lavavelden.

POLITIEBUREAU

De politie is op zoek naar een man van 34.

Z'n auto is gevonden in Keflavik.

Elke IJslander kent deze zaak.

Het is de grootste strafzaak van de afgelopen eeuw.

Zes mensen werden vandaag veroordeeld voor twee moorden...

waarmee er een eind komt aan een zaak die IJsland lang in z'n greep hield.

Het was een marteling, want ik werd schuldig bevonden...

maar ik kan me eigenlijk niet herinneren...

dat het ook werkelijk is gebeurd.

1974 REYKJAVIK, IJSLAND

Toen ik opgroeide, was Reykjavik een kleine dorpsgem'nschap.

Het voelde als één grote familie, omdat iedereen familie was van elkaar.

In 1974 woonden er iets van 220.000 mensen.

IJsland was een dorp en je kende destijds nog bijna iedereen.

We hadden weinig van doen met de buitenwereld.

Het was er veilig. Er was weinig criminaliteit.

Het was een staat van onschuld.

De autoriteiten werden door iedereen vertrouwd.

En kranten liegen niet. Zo dachten de mensen hier.

Ze vertrouwden erop dat alles zo was zoals het zich voordeed.

NIEUWS

Goedendag. Dit is een extra uitzending.

De Helgafell is uitgebarsten op de Westmaneilanden.

Dit is zeer angstaanjagend.

Het voelt alsof ik in de hel beland ben.

Er veranderde destijds veel in IJsland.

Ik weet nog dat de generatie van m'n ouders daar heel nerveus over was.

Ik rekende mezelf tot de groep...

die begreep waar het om draaide in het leven.

Hippies respecteerden de regels niet, ze respecteerden de wet niet.

Mensen rookten hasj en praatten over politiek...

en ik nam alles wat ze zeiden als een spons in me op.

Op zo'n feest, waar hasjpijpen werden doorgegeven, was hij er ineens.

En ik vroeg me af wie hij was.

En iemand zei: 'Dat is Saevar Ciesielski.'

Saevar zag er buitenlands uit. Zeker weten.

Hij had donker haar en hij had Slavische ogen.

En daarnaast was hij ook heel mysterieus.

Ciesielski was altijd een beetje geheimzinnig.

Het verhaal ging dat hij omging met een groepje boeven.

JOURNALIST

Ze hadden gescheiden ouders en ze waren van school gegaan.

Die kinderen zaten vanaf hun geboorte al in de nesten.

LSD deed z'n intrede.

We waren een keer op een feest...

en we dronken cola of zoiets...

en ineens had ik het gevoel dat ik high aan het worden was.

En toen besefte ik dat ik high was van de LSD.

Dus ik zocht een plekje waar ik me kon verstoppen.

Ik struikelde ergens over en dat bleek Saevar te zijn.

Hij zei: 'Ik denk dat iemand LSD in m'n drankje heeft gedaan.'

Dus we wilden bij elkaar blijven tot het was uitgewerkt.

We praatten over onze levensvisie, onze diepste pijnen.

Alles wat we over onszelf kwijt wilden.

Ik vond hem de meest fantastische man die ik ooit had ontmoet.

En zo dacht hij ook over mij.

Na die avond...

konden we nog maar één ding en dat was samen verder gaan.

27 JANUARI 1974

GUDMUNDUR EINARSSON VERDWIJNT

De avond dat Gudmundur verdween, was er een feest bij mij thuis.

VRIEND VAN GUDMUNDUR

Het was gezellig. Later gingen we naar een club in Hafnarfjördur.

In het begin bleef de groep bij elkaar.

Tot de mannen gingen dansen met de dames.

Toen we weggingen, hebben we hem overal gezocht.

We dachten dat hij eerder was weggegaan.

GETUIGEN ZAGEN GUDMUNDUR LOPEN MET EEN ANDERE MAN

Vriendin Kristinn belde me maandag om te vragen of ik Gudmundur gezien had.

Ik zei dat ik niet wist waar hij was.

Maar dinsdag was hij nog steeds niet thuisgekomen.

Het weer kan snel omslaan in IJsland.

Soms schijnt 's morgens de zon, maar sneeuwt het rond het middaguur.

Mensen begrijpen soms niet hoe snel...

REDDINGSDIENST

het weer kan omslaan en dan verdwalen ze.

Gudmundur verdween op zaterdagavond, 27 januari.

En op dinsdag werd de reddingsdienst opgeroepen...

voor een zoekactie.

Er zochten 200 mensen mee en we zochten tot het donker werd.

Er werd toen nog niet gedacht aan een misdrijf.

Want in die tijd...

gebeurde het heel vaak dat mensen verdwaalden in de lava.

Ik wachtte op nieuws.

Maar er gebeurde niets.

NOG STEEDS VERMIST

JUNI 1974

Het was een mooie zomer. Het was wekenlang mooi weer.

Het hele land heeft samen Onafhankelijkheidsdag gevierd.

Moge God ons land zegenen.

M'n familie was niet blij dat ik een relatie met Saevar had.

Er was ze verteld dat hij een gevaarlijke jongen was omdat hij drugs verkocht.

Dus ik had het contact met m'n familie verbroken vanwege hem...

en hij had me in z'n greep.

Ik voelde me bevoorrecht omdat hij me goed genoeg vond.

Saevar wilde een misdrijf plegen waar hij niet voor gepakt zou worden...

en dat de politie voor een raadsel zou stellen omdat ze niks konden bewijzen.

Ik werkte voor een telefoonbedrijf...

dus ik bedacht de verduistering en dat hebben we ook gedaan.

Dat ging als volgt. We knoeiden met de telefoons...

zodat het klonk als een interlokaal gesprek.

Ik belde het kantoor waar ik werkte en zei dat ik een postwissel had.

Het werd verwerkt en van daaruit verzonden...

naar het hoofdkantoor in de stad.

POST EN TELEFOON

Ik ging naar het postkantoor en zei: 'Ik kom de postwissel halen.'

Ik was doodsbang. Ik wist zeker dat ik betrapt zou worden.

Het bedrag dat we verduisterden, was iets minder dan een miljoen kroon.

Ik was ervan overtuigd dat ze er nooit achter zouden komen.

'Wat zullen ze pissig zijn. Het is ons gelukt.'

19 NOVEMBER 1974 ER VERDWIJNT EEN TWEEDE MAN

De politie zoekt Geirfinnur Einarsson die sinds dinsdag wordt vermist.

De hele reeks gebeurtenissen was zo mysterieus...

HOOFDINSPECTEUR, 1974-1975

dat we meteen dachten: dit is een moordonderzoek.

Geirfinnur zou een ontmoeting hebben met mannen in het café in de haven.

10:20 - HAVENCAFÉ

Getuigen herinneren zich dat er een man in het café kwam die wou bellen.

En rond dezelfde tijd werd Geirfinnur gebeld.

Hallo?

Ja. Papa.

Ja?

Ik kom eraan.

Z'n zoon van 12 was de laatste die hem zag.

INSPECTEUR POLITIE VAN KEFLAVIK

De auto van Geirfinnur werd gevonden in de buurt van het café.

POLITIEBUREAU

Zijn er geen aanwijzingen waaruit blijkt wat er gebeurd kan zijn?

Nee, we hebben niks.

Hij was een goed mens, hij had geen vijanden.

Het was niks voor hem om zomaar te verdwijnen.

Ze zochten naar hem op de kade, er waren duikers in de haven.

Alles werd uit de kast gehaald.

Een kunstenaar uit Keflavik kwam met het idee...

om een beeld van klei te maken van de verdachte...

en de reacties waren overweldigend uit de hele gemeenschap.

Bent u optimistisch dat deze zaak wordt opgelost?

Ja, we zullen deze man vinden.

Er werd geen lichaam gevonden, dus er waren geen aanknopingspunten.

DE POLITIE RONDT DE ZAAK AF IN JUNI 1975

Al heel snel had ik het gevoel...

dat dit niet goed zou aflopen.

En dat was ook zo. Het liep niet goed af.

Onze dochter is hier in Reykjavik geboren...

op 24 september 1975.

Saevar was bij de geboorte aanwezig en hij was erg blij.

Na haar geboorte had ik één doel in m'n leven...

en dat was om een perfecte moeder te zijn voor dit kind.

Ik zou er alles voor opgeven.

Ik was erg boos over de levensstijl die Saevar er destijds op nahield.

Ik had gezegd: 'Ik wil dit niet meer.'

Ik wou een normaal leven leiden en niks te verbergen hebben.

Ik was 20 jaar en vreselijk naïef.

Saevar en z'n vrienden waren bekenden van de politie.

POLITIE VAN REYKJAVIK 1981-NU

Ze behoorden tot...

een criminele onderwereld.

De meesten hadden in de gevangenis gezeten voor kleine vergrijpen, diefstal.

Ze waren gewelddadig.

Het waren rotjongens.

SAEVAR WORDT GEARRESTEERD OP 12 DECEMBER 1975

DE VOLGENDE DAG ARRESTEERT DE POLITIE ERLA

Toen ze me kwamen arresteren,...

omsingelden ze het gebouw alsof ze een terrorist kwamen arresteren.

Ik mocht alleen m'n zus bellen.

Zij kwam en nam de baby mee.

Ik weet nog dat ik in de auto stapte.

Flarden van hoe bang ik was.

Ik weet nog dat ik zei: 'Ik kan niet lang wegblijven...

want de baby heeft me nodig.'

Ze brachten me naar de gevangenis.

En ik werd opgesloten in een cel.

De volgende dag vertelden ze me...

dat ik 30 dagen in hechtenis zou worden genomen...

op verdenking van verduistering.

Ik stortte compleet in. Ik trok het niet. Hoe moest het met de baby?

Ze stuurden me terug naar m'n cel...

en lieten me daar zes dagen en nachten zitten.

Tijdens de ondervraging naar de verduistering...

zeiden ze dat Saevar onomwonden had gezegd...

dat ik helemaal alleen gehandeld had.

Ze zeiden ook: 'Je moet je realiseren...

dat Saevar een door en door slecht mens is.

Hij is niet meer te redden.'

Ik vond het stuitend dat Saevar me had bedrogen...

maar hij had me ook bedrogen met andere meisjes...

dus het was niet zo moeilijk om ze te geloven.

Uiteindelijk besloot ik om ze alles te vertellen.

Ook over de andere illegale activiteiten waarvan ik op de hoogte was.

Dat was een enorme opluchting.

Het was het einde van een tijdperk en de start van een nieuw leven.

Deze mannen hadden me geholpen.