The Epic That Never Was

Ik veroordeel je ter dood, Claudius.

Op de mooiste manier die je je maar kunt voorstellen.

het epos dat nooit is afgemaakt

Ik, Claudius

uit de autobiografie van Claudius, geboren in 10 voor Christus

vermoord en tot god verklaard in 54 na Christus

door Robert Graves

Ik...

Claudius...

zal u zeggen hoe u de wetten moet formuleren.

Er komt een eind aan zwarte handel en omkoping.

De senaat zal alleen nog de Romeinse gerechtigheid dienen.

Ieder die op oneerlijke wijze aan z'n ambt is gekomen...

zal worden vervangen door mannen die meer van Rome houden...

dan van hun eigen beurs.

Scène 126, take 6.

Ik sterf bij volle maan. Zo niet, dan laat ik 'm vermoorden.

En anders neem ik 'm met me mee.

Zo'n slimme vos kan ik ook in het dodenrijk wel gebruiken.

Scène 68, take 8.

M'n eerste daad als god is er een van goedertierenheid.

Ik maak een eind aan je carrière als historicus...

voor 't geval je geschiedenis me niet bevalt. Ik stel je dood uit tot morgen.

Charles Laughton, Flora Robson en Emlyn Williams.

Deze film wordt nu, na 28 jaar, voor het eerst vertoond.

Hij ligt sinds 1937 stof te vergaren in filmblikken. Vergeten.

Deze eerste poging om het boek van Robert Graves te verfilmen...

werd al na een paar opnameweken gestaakt.

Maar er werd destijds zo'n ophef over gemaakt...

dat we dachten dat u er wel meer over zou willen weten.

Maar alle gegevens waren zoek of vernietigd.

We hebben geduldig moeten zoeken naar alle feiten...

en naar mensen die eraan hebben meegewerkt...

om uit te vinden wat er is gebeurd.

Het verhaal begint op meer dan één manier met Robert Graves in New York.

Het begon toen Claudius z'n intrede in m'n leven maakte.

Dat was in oktober 1929, vlak voordat ik naar Mallorca emigreerde.

Ik hield in die tijd een dagboek bij en ik had daarin genoteerd...

dat ik over Claudius had gelezen in de werken Suetonius en Tacitus...

en dat ik een fout had ontdekt.

Ooit, als ik geld nodig had, zou ik het echte verhaal schrijven.

Precies zo had ik het opgeschreven.

Ik vertrok naar Mallorca en na een jaar of vijf raakte m'n geld op.

Ik was verwikkeld geraakt in een bouwproject.

Ik had vierduizend pond nodig.

Dit was een persoonlijke kwestie tussen Claudius en mij.

Het boek werd gepubliceerd en ik kreeg er 8000 pond voor.

Ik kon nu de hypotheek op m'n huis aflossen.

Ik kon nu weer opgelucht ademhalen.

Het boek werd gelezen door iemand die ik later zou leren kennen:

Wijlen Sir Alexander Korda.

Korda zag in de jaren '30 in dat de Britse filmindustrie geen kans maakte...

zolang Hollywood de wereldmarkt domineerde.

Productiemaatschappijen hadden de strijd opgegeven...

en maakten goedkope films om het quotum van de regering te halen.

Deze werden dan ook quota quickies genoemd.

Maar Korda besloot de strijd aan te gaan...

met een prestigieuze film die niet onderdeed voor Hollywood.

Het werd een historische film met een budget dat zelfs toen absurd klein was.

Hij produceerde en regisseerde The Private Life of Henry VIII.

De film werd een daverend succes...

en werd ook in Amerika erg enthousiast ontvangen.

Daarna volgden Catherine the Great, The Scarlet Pimpernel...

Fire over England met Olivier En Rembrandt met Laughton.

Toen ging hij op zoek naar een project...

dat de filmwereld zou doen opschrikken. Het epos onder de epossen.

I, Claudius leek perfect en Laughton stond nog bij hem onder contract.

Dit was een verhaal vol moord, lust en intriges.

Een gewelddadige machtsstrijd in het Romeinse Rijk.

Hij stuurde Robert Graves een telegram.

Korda telegrafeerde me dat hij de rechten wilde kopen.

Dat vond ik prima.

Korda was een prima vent. Cynisch, maar rechtdoorzee.

Z'n enige fout was, als ik het zo mag noemen...

dat hij zich omringde met uitgeweken Hongaren.

Hij vulde de studio's met Hongaren...

die niet genoeg van films af wisten. Hun Engels was ook niet goed genoeg.

Het was een hele klus om het boek tot script te verwerken.

Je zou misschien denken dat Graves dat zelf het beste kon.

Ze lieten me een stuk van een script lezen...

waarin Caligula binnenkomt en zegt: M'n legers zijn opstandig.

Dat was nogal vreemd taalgebruik.

Er stonden wel meer rare dingen in. Ik weet niet wie 't had geschreven.

Het was een Hongaar.

Ik heb toen geld gekregen om een script schrijven...

maar dat hebben ze ergens opgeborgen.

Het was ook een verrassing dat Korda niet zelf wilde regisseren.

Die taak gaf hij aan een vriend uit Hollywood...

de legendarische Josef von Sternberg.

Sternberg had Marlene Dietrich geregisseerd in The Blue Angel.

Hij doceert nu aan de faculteit Filmwetenschap...

aan de University of California in Los Angeles.

Dertig jaar is erg lang geleden.

Maar ik weet nog goed...

dat ik in die tijd in een verpleegtehuis lag.

Ik had een afspraak met Mrs Wallis Simpson.

Het was de middag dat ze Engeland moest verlaten.

Alex Korda kwam me vertellen dat ze niet meer kon komen.

Hij gaf me twee boeken van Robert Graves.

Hij wilde dat ik Laughton zou regisseren...

in I, Claudius.

Toen ik vroeg waarom, zei hij...

dat hij Laughton niet meer kon regisseren.

Ik moest de regie van deze film maar overnemen.

Ik heb de twee boeken van Robert Graves gelezen...

en ik vond ze fantastisch.

De volgende dag...

kwam Laughton bij me langs met een trosje druiven...

en vroeg me om hem te regisseren.

Korda had Charles Laughton en Merle Oberon al gecast.

Daar kon ik niets aan veranderen.

Ik ging aan het werk. Ik ontwierp de kostuums...

en koos de andere castleden. Dat waren Flora Robson...

Emlyn Williams, een getalenteerde jongeman...

Ralph Richardson, Robert Newton...

en nog een paar gerenommeerde acteurs en actrices.

De cast bestond nu uit Merle Oberon, Flora Robson en Emlyn Williams.

Robert Newton leeft helaas niet meer.

En Ralph Richardson zei ons dat hij nooit in de cast had gezeten.

Terwijl we met Sternberg praatten, zat Merle Oberon thuis in Beverly Hills.

Zij had haar eigen versie over hoe en waarom Korda de film wilde maken.

Ik was destijds de enige ster die Alex onder contract had.

Ik was erg jong, maar al m'n films hadden erg veel succes gehad:

Henry VIII, The Scarlet Pimpernel, Don Juan...

en The Dark Angel, die in Amerika erg veel succes had gehad.

Alex wilde een superster van me maken...

en kocht de rechten van I, Claudius op.

Hij castte Charles Laughton als Claudius en mij als Messalina.

Von Sternberg zou de regie doen, omdat hij een vrouwen-regisseur was.

Alex wilde me zo goed mogelijk uit de verf laten komen.

Ze speelde een mooie, 15-jarige maagd...

die moest trouwen met de 50-jarige Claudius, een lachwekkende stotteraar.

Messalina verandert al snel in een losbandige vrouw.

Het was een moeilijke rol die elke actrice wel wilde spelen.

De neef van Claudius was een van de meest verdorven tirannen aller tijden.

Deze psychopaat werd keizer door z'n familieleden te vermoorden...

en ieder ander die 'm in de weg stond. Een glansrol voor Emlyn Williams.

Het was inderdaad een prachtrol.

Ik had al eerder voor Korda gewerkt.

Dat was samen met Merle en Robert Donat.

Het was Merle's tweede film en Roberts eerste.

De film heette Men of Tomorrow en was vijf jaar eerder verschenen.

De twee jaar voor I, Claudius had ik in Londen op de planken gestaan.

Ik voelde me erg gevleid toen Korda me te eten vroeg.

We kletsten wat en hij vroeg me in welke films ik wilde spelen.

Ik had altijd al een film over Nijinsky willen maken.

Ik wilde daar zelf het script voor schrijven.

En ik was ook wel geïnteresseerd in een film over de Ratinbury-moord...

met Merle en Olivier in de hoofdrollen. Maar het liep allemaal heel anders.

In plaats daarvan ging ik met het toneelstuk naar Amerika.

Toen ik terugkwam, vroeg m'n impresario of ik Caligula wilde spelen.

Ik had net twee jaar rondgezeuld met een hoedendoos...

met daarin het hoofd van een vrouw. Ik had dus de nodige 'ervaring'.

Flora Robson, die altijd oudere vrouwen speelde...

zou haar oudste personage spelen:

De 80-jarige Livia, weduwe van keizer Augustus en grootmoeder van Claudius.

Dame Flora Robson was net als Oberon en Von Sternberg in Hollywood.

Ze werkte aan een film voor MGM...

en logeerde in het huis van acteur John Abbott.

Ik stond bij Sir Alexander Korda onder contract.

Ik was van streek omdat ik zoveel moeilijke karakterrollen kreeg.

Ik had net koningin Elizabeth I van Engeland gespeeld.

Die kostuums waren ontzettend zwaar. Een van de jurken woog 90 kilo.

Ik raakte vaak buiten adem als ik door die lange gangen liep.

Ik had een valse neus en de zware kroon gaf me hoofdpijn.

Hier speelde ik de oude keizerin Livia Augustus.

Ik moest zwaar worden opgemaakt zodat 't leek alsof ik 80 was.

Er zaten hier wattenbolletjes, zodat ik enorme wallen kreeg.

Door de nephuid die ze daarop aanbrachten, had ik 't erg warm.

M'n gezicht was met vloeibaar rubber bedekt.

De kleren waren niet zo zwaar.

Maar ik was net in de dertig en speelde een vrouw van 80.

Ik had mezelf een paar tics aangemeten...

zodat ik veel ouder leek dan ik in werkelijkheid was.

Ik ben jarenlang scriptgirl voor Alexander Korda geweest.

Ik waakte dus ook over de continuïteit bij I, Claudius.

U vraagt zich misschien af waarom ik in deze vervallen kamer zit.

Ik zit in het oude landhuis van wat ooit de Denham Viskwekerij was.

Toen we deze film 28 jaar geleden maakte...

en er verderop in de studio's werd gefilmd...

was dit oude huis het productie-hoofdkwartier.

Alex z'n kantoor was in de kamer hierboven.

Het is best triest als je de gebroken ruiten en de afgebladderde verf ziet.

Maar vroeger zag alles er prachtig uit. Alex zat boven achter z'n bureau...

en had een prachtig uitzicht op de bomen en de vijver.

Daar plande Alex wat z'n allerbeste film moest worden: I, Claudius.

Ik was destijds pas 16 en ik studeerde set-ontwerp.

Zo ben ik ooit begonnen.

Toen werd er al gesproken over de fantastische sets.

Ik heb ze met eigen ogen mogen zien. Ze waren inderdaad fantastisch.

Korda's broer Vincent had ze ontworpen.

En in Korda's enorme Denham-studio's...

hadden vaklui de paleizen en senaat van Rome weer doen herrijzen.

De cast was compleet, het script was af...

en Von Sternberg kon bijna beginnen met draaien.

De cameraman was Georges Périnal, een van 's werelds beste cineasten.

Op 15 februari 1937 liep Von Sternberg de set op...

en begon hij met het epos dat Korda's grootste film moest worden.

Deze rushes zijn ongewijzigd en worden nu voor het eerst vertoond.

De keizerlijke familie arriveert voor de ceremonie...