Ordinary Men: The "Forgotten Holocaust"

Duitse agenten in het bezette oosten, 1942.

Ze zijn hier om de Duitse heerschappij in de veroverde gebieden af te dwingen.

Ze voeren hun bevelen zorgvuldig uit.

Ze hebben een speciale opdracht.

Om joden met honderden en duizenden tegelijk neer te schieten.

Van dichtbij.

Historici en andere experts hebben uitgebreide onderzoeken gedaan...

naar de mannen die de trekkers overhaalden.

Ze willen weten hoe zo'n massamoord kan plaatsvinden.

Ze doen een verbijsterende ontdekking.

Die mannen hoefden niet te doden.

Ze hoefden het bevel niet op te volgen.

Als je durfde te zeggen: 'Ik wil niet schieten',...

werd je wellicht gezien als een lafaard...

en kreeg je misschien een notitie in je dossier...

maar je werd niet zwaar gestraft.

Twintig jaar na de oorlog is er een proces...

voor de moorden gepleegd door een Hamburgse politie-eenheid.

Wat was hun motivatie?

Waarom schoten ze?

Het zijn geen ideologisch gemotiveerde, gewillige beulen.

Het zijn geen getrainde moordenaars.

Het zijn mensen met een gewone baan, zoals taxichauffeur of loodgieter.

In elk opzicht zijn het doodgewone mannen.

Hamburg, in de zomer van 1942,...

drie jaar na de start van de oorlog.

Het regime werft mannen voor een speciale opdracht.

In 1942 hebben ze bijna alle mankracht uitgeput...

vanwege de slachtoffers...

dat het leger lijdt in Rusland...

en de groeiende mankracht die ze nodig hebben...

om het groeiende Duitse rijk te bezetten.

Ze willen iedere mogelijke man werven...

om het tekort aan mankracht op te vullen.

Oudere mannen die niet meer geschikt zijn voor de Duitse Wehrmacht...

worden ook opgeroepen. Veel van hen zijn geen nazi-sympathisanten...

en staan ook niet bijzonder vijandig tegenover joden.

Ze hebben juist een sociaaldemocratische achtergrond.

Ze varieerden van bakkers en ambachtslieden...

tot timmerlieden en handelaars met kantoorbanen.

Dat politiebataljon was een afspiegeling...

van de gemiddelde beroepsbevolking van Hamburg.

Ze worden opgeroepen als reserveagent.

Hun training is echter niet lang genoeg...

om ze voor te bereiden op wat hen te wachten staat.

Op 21 juni 1942...

nemen ze afscheid van hun gezin en vertrekken ze.

Ze kregen een vrij abstracte beschrijving van hun missie...

die bestond uit het veiligstellen van de door de Duitsers bezette gebieden.

Ze gaan naar Polen.

Op 25 juni arriveert reservepolitiebataljon 101...

in het zuidelijke deel van het Lublin district.

We weten dat ze niet zijn voorbereid.

Ze wisten niet dat ze dit moesten doen in Polen.

De agenten wisten het niet. Trapp wist het niet...

Majoor Trapp wist niet wat er moest gebeuren tot de dag van tevoren.

Het is 13 juli 1942...

en het bataljon moet zich 's ochtends vroeg melden.

Majoor Trapp, de bevelhebber, is een oudere man...

die erg populair is bij zijn mannen...

omdat hij niet de typische autoritaire commandant is.

De mannen noemen hem 'papa' Trapp.

Dat geeft aan wat voor relatie ze hebben.

Majoor Trapp staat voor het bataljon en zegt...

'Ik moet jullie vandaag een vreselijk bevel geven.'

Zijn stem hapert, de tranen stromen over zijn wangen.

Hij worstelt zichtbaar om zich fysiek te beheersen.

Het was vreselijk voor hem...

om aan zijn mannen uit te moeten leggen wat hij van hen zou vragen.

Ze moeten 1500 Joodse mannen, vrouwen en kinderen neerschieten.

En dan doet hij dit aanbod.

'Als iemand het niet kan opbrengen,...

kun je eruit stappen en hoef je niet mee te doen.'

Mensen vertellen dat ze eruit kunnen stappen als ze niet mee willen doen,...

vergt een actie.

Maar als we voor een beslissing staan...

en we niet precies weten wat we moeten doen,...

doen we meestal niets.

Eén man stapt eruit.

De kapitein van zijn compagnie, die zich schaamt...

dat een van zijn mannen de eerste 'lafaard' is...

die niet meedoet, begint tegen hem te schreeuwen.

Trapp snoert hem de mond en neemt de man onder zijn hoede.

Zo'n tien mensen volgen zijn voorbeeld.

Attentie. Inrukken.

Vanuit historisch perspectief is het een zeer interessante situatie...

omdat de bevelen zijn vastgelegd...

en het duidelijk is dat de mannen niet moesten doden.

Onderdeel van het naoorlogse verhaal was dat je mee moest doen...

omdat je anders zelf doodgeschoten zou worden.

Hier kunnen we duidelijk laten zien dat dit niet het geval was.

Ze hadden een keuze.

Hetzelfde gold blijkbaar voor alle moordende eenheden.

Tot op de dag van vandaag is er geen enkel geval gevonden...

waarin iemands leven in gevaar was als hij weigerde om burgers dood te schieten.

Het begint allemaal in september 1939. De Duitse Wehrmacht valt Polen binnen.

Al na een paar weken is het land verslagen.

Miljoenen Polen vallen in Duitse handen en moeten bewaakt worden.

Hiervoor heeft het regime veiligheidstroepen nodig.

In het Duitse Rijk melden tienduizenden mannen zich aan...

om politieagent te worden in de bezette gebieden.

Ze hopen militaire dienst aan het front te vermijden.

Met zoveel kandidaten heeft het regime de luxe om heel selectief te zijn.

Zo'n 160.000 mannen meldden zich aan als vrijwilliger voor de politie...

en slechts 26.000 tot 30.000 man konden worden aangenomen.

STEFAN KLEMP HISTORICUS

Ze werden zes maanden lang getraind...

en, belangrijker nog, kregen ideologische training...

om over te brengen wat er van hen verwacht werd.

Ze kregen te horen dat ze, als meesterras,...

ervoor moesten zorgen dat nationaal socialistisch beleid...

werd geïmplementeerd en uitgevoerd in de bezette gebieden.

Na hun training ontdekken de mannen wat dat werkelijk inhoudt.

Het is hun taak om...

het gewelddadige nazibeleid te implementeren in de bezette gebieden.

Daarom koos het regime nazisympathisanten.

Opgedeeld in politiebataljons worden ze naar Polen gestuurd.

Daar zullen ze burgers onderdrukken, vervolgen en vermoorden.

Joden in het bijzonder.

Al in oktober of november 1939...

begonnen die eenheden burgers neer te schieten.

Poolse verzetsstrijders, geestelijken, intellectuelen, zelfs joden.

Mensen wegjagen, ze uitzetten.

Al met al kun je zeggen dat die eenheden...

het nationaalsocialistische uitroeiings- beleid in de praktijk bracht.

Slechts twee jaar later, vindt de aanval op de Sovjet-Unie plaats.

Het is een oorlog van verovering en vernietiging.

Volgens de plannen van Duitsland...

zouden 30 miljoen Sovjets moeten sterven om ruimte vrij te maken om te leven.

Mobiele moordeenheden, bestaande uit politie- en SS-troepen,...

genaamd 'Einsatzgruppen', ondersteunen de troepen in de strijd.

Op 27 juni 1941 trekt politiebataljon 309 Bialystok binnen.

De ideologisch geprogrammeerde mannen sluiten 800 joden op in de synagoge...

en steken die in brand.

En dan doden ze nog meer mensen.

De dag erna worden de agenten gehuldigd voor het 'beveiligen' van de stad.

In totaal trekken 18.000 mannen de dorpen en steden in...

waar de overwegend jonge en geïndoctrineerde schutters...

alle joodse mannen, vrouwen en kinderen doodschieten.

Nu begint de Holocaust, de systematische massamoord op de joden.

Veel van de schutters zijn getraumatiseerd door het moorden.

Dat is een van de redenen dat grote concentratiekampen...

NAZI-BEZETTING POLEN

zoals Auschwitz ontstonden, eind 1941.

Het proces van massamoord moet effectiever...

en milder zijn voor de daders.

Als we erachter proberen te komen...

wat de aantallen van de Holocaustslachtoffers zijn...

in termen van hoe ze zijn omgekomen...

denk ik dat de beste schatting is dat...

ongeveer de helft, bijna drie miljoen, stierf in de concentratiekampen...

in de gaskamers.

Dat bijna een miljoen stierf door omstandigheden van gevangenschap.

Verhongeren in epidemieën, in de getto's, de dodenmarsen aan het eind van de oorlog.

Wat betekent dat meer dan twee miljoen mensen stierven door een vuurpeloton...

in massa-executies.

Meer dan twee miljoen mensen vermoord, oog in oog met hun moordenaars.

Een weinig bekende feit, zelfs vandaag de dag, is de 'vergeten Holocaust'.

Liepaja, zomer 1941,...

in het werkgebied van Einsatzgruppe A.

Dit is de enige bekende video...

met een opname van joden die worden doodgeschoten aan het oostfront.

Filmen is eigenlijk verboden...

omdat de moorden geheim moeten blijven.

Ze hebben echter twee fouten gemaakt.

Ten eerste hielden ze alles bij.

En het werd naar Berlijn gestuurd...

waar het werd samengevoegd met alle andere verslagen van B, C en D.

En het gaf een uitgebreid beeld van wie ze hadden gedood in welke stad,...

in welk dorp, in welke eenheid, met welke bevelhebber en wanneer.

Dat was de eerste fout, ze hielden het bij.

De tweede was dat ik het vond.

Neurenberg na de oorlog.

Het zogenaamde 'Duizendjarige Rijk' ligt in puin.

In de stad waar de nazi's hun partijbijeenkomsten hielden,...

willen de geallieerden de Duitse misdaden berechten.

In het Paleis van Justitie worden de grote oorlogsmisdadigers berecht.

Zij gaven het bevel voor de misdaden en zullen worden vervolgd.

Maar wie heeft de moorden uitgevoerd?

De 27-jarige advocaat Benjamin Ferencz moet dit uitzoeken...

en gaat op zoek naar aanwijzingen.

Begin 1947 doet zijn onderzoeksteam een belangrijke vondst.

Op een dag kwam een van mijn onderzoekers naar me toe.

Hij zei: 'Kijk eens wat ik heb gevonden.'

Hij gaf me een stapel papieren, 'Ereignismeldungen aus der UDSSR.'

Dit zijn dodenlijsten van de Einsatzgruppen,...

de SS Einsatzgruppen.

De moord op honderdduizenden mensen was gedocumenteerd...

als een bewijs van prestatie.

Ik pakte een rekenmachine...

en begon de Einsatzgruppe A-rapporten bij elkaar op te tellen.

Hier zijn 10.000 mensen gedood. 15.000 doden hier, 20.000 hier.

En ik begon ze bij elkaar op te tellen.

Toen ik op meer dan een miljoen zat, zei: ik: 'Nu is het genoeg.'

Ferencz wil de verantwoordelijke SS'ers berechten.

Maar zijn meerdere weigert.

Ze hebben noch het budget, noch de tijd.

Ik werd een beetje woedend en zei:...

'Je mag ze er niet mee weg laten komen.'

'Ik heb een miljoen moorden in mijn hand, je laat ze er niet mee wegkomen.'