BBC: Wonders of the Monsoon

Mưa mùa ...

..hệ khí hậu lớn nhất hành tinh.

Đấng ban sự sống ...

và kẻ hủy diệt.

Định hình những vùng đất huyền diệu

từ dãy Himalaya tới Australia.

Nó tác động tới những kẻ khổng lồ,...

..rực rỡ ...

và kỳ quái -

Nơi thiên nhiên kỳ thú giao hòa với những nền văn hóa sôi động nhất hành tinh.

Giờ, chúng ta sẽ tới trung tâm vùng nhiệt đới mưa mùa.

Nơi những hòn đảo hẻo lánh...

nơi mưa mùa đụng độ với ngọn lửa của thế giới ngầm ...

..hình thành nơi cư trú của một số sinh vật kỳ diệu nhất

và đặc biệt nhất hành tinh.

NHỮNG KỲ QUAN CỦA MƯA MÙA Biên dịch: Anabas

Phần IV: NHỮNG KẺ BƠ VƠ.

Sulawesi là một hòn đảo tươi tốt, trải dài theo đường xích đạo.

Sâu trong rừng nhiệt đới, có một kẻ mới tới.

Nó là một con khỉ mào đen.

Và nó sinh trưởng trong một gia đình kỳ lạ.

Khỉ mào đen thích sống thành những nhóm lớn bất thường,

đôi khi tới hơn 100 con.

Nhưng điều khiến chúng khác biệt là đặc tính của chúng...

..đôi khi đặc tính đó liên quan mật thiết tới nơi cư trú của chúng.

Khỉ mào đen chỉ sống ở miền bắc Sulawesi,

trong vùng rừng tươi tốt nằm trực tiếp trên đường đi của mưa mùa.

Mưa xối xả trút xuống rừng nhiệt đới suốt nhiều tháng liên tục.

Nhưng chính nhờ những trận mùa mưa

mà con non này sẽ phát triển những hành vi

khác với những loài khỉ khác, khiến chúng ta như nhận ra chính mình.

Nhưng trước tiên, những con non có nhiều thứ phải học hỏi.

Bắt đầu với những điều cơ bản ở loài khỉ -

như hoàn thiện kỹ năng leo trèo của chúng.

Nhưng điều quan trọng nhất với khỉ mào đen

là tìm hiểu quy tắc xã giao của chúng.

Chép môi là một đề nghị ôm,

thể hiện mong muốn kết bạn.

Hôn gió và vuốt ve âu yếm

không chỉ dành riêng cho gia đình.

Bất kỳ ai trong đàn đều có thể tham gia.

Chúng thuộc số loài khỉ trìu mến nhất hành tinh.

Một lý do là với sự xuất hiện của mỗi đợt mưa mùa,

rừng ban tặng một bữa tiệc.

Hơn 100 loại trái cây.

Quá đủ với chúng.

Quá nhiều tới mức chúng không phải tranh giành.

Thay vào đó, chúng dùng công sức vào những điều tốt đẹp trong đời sống -

thắt chặt tình thân và khám phá rừng của chúng.

Một phát hiện thu hút tất cả chúng tới gần.

Một nạn nhân nhỏ dưới nền rừng.

Đôi khi, hành vi biểu cảm của chúng có thể cảm động như con người.

Đặc tính của những con khỉ là một kết quả

của sự phong phú do mưa mùa đem lại -

Sự sống cùng thức ăn dư dật.

Nhưng ở những hòn đảo này, hiệu ứng của hệ khí hậu khổng lồ này

không phải luôn nhân từ như vậy.

Giống như một chữ K khổng lồ,

Sulawesi nằm ngay trung tâm khu vực mưa mùa.

Phía đông nam là nước Úc

và xa về phía tây bắc là lục địa châu Á.

Phần lớn trong năm, dường như Sulawesi chìm ngập trong mây.

Nhưng luôn có một nhịp điệu hàng năm.

Từ tháng 12, gió ẩm thổi từ châu Á,

đem theo mưa xối xả từ phía bắc.

Sau đó, từ tháng Sáu, gió thổi từ Australia,

mang nhiều mưa hơn từ phía nam.

Vì vậy, hầu hết những hòn đảo nằm giữa hai châu lục

có mưa mùa không chỉ một, mà hai lần một năm.

Giờ là tháng mười một. Mưa mùa sắp thay đổi.

Đó là một cuộc đua thời gian của một của cư dân độc đáo khác của Sulawesi.

CHIM KÊU

Một con chim maleo.

Chúng là sinh vật bình thường của rừng.

Nhưng mỗi năm một lần, chúng ra bãi biển.

Giờ là mùa sinh sản.

Thay vì phung phí thời gian ấp trứng,

Những con maleo dùng năng lượng mặt trời ...

..chôn những quả trứng dưới cát nóng do ánh mặt trời.

Vì vậy, chỉ có thể đẻ trứng vào giữa những mùa mưa.

Và không dư dật thời gian.

Một cặp chim chiếm giữ một vị trí đắc địa.

Cách xa nước biển và tránh những cơn dông đang tới.

Nhưng cặp đôi tới trễ này rất dễ gặp rắc rối.

Những con chim tới sớm phải đào thật nhanh.

Nhưng những hàng xóm mới của chúng khiến công việc khó khăn gấp đôi.

Quả là quá đáng.

Cuối cùng, cái hố đủ sâu để đẻ trứng.

Trứng maleo lớn gấp 5 lần trứng gà.

Nó phải cung cấp đủ năng lượng cho con non lớn nhanh,

ngoi lên mặt đất

và sống sót qua mùa mưa đang tới.

Công việc đã hoàn thành.

Nhưng liệu có quá muộn?

Khi những đám mây mưa tới, nhiệt độ bãi biển sẽ giảm mạnh.

Những kẻ tới trễ có thể lỡ hẹn trong cuộc đua với thời gian này.

Nhưng loài maleo trên bãi biển Sulawesi không phụ thuộc vào năng lượng mặt trời.

Sâu trong rừng, mặt đất lay động.

Một con maleo con...

vừa nở ra từ một quả trứng chôn sâu 1 mét...

Cha mẹ nó có một cách khéo léo đánh bại mưa mùa.

Chúng đã phát hiện nguồn nhiệt dưới nền rừng.

Sulawesi có những suối nước nóng rải rác.

Nước rất nóng tới vài trăm độ,

đùn lên từ những vết nứt sâu trong lòng trái đất.

Hòn đảo, cùng hàng trăm đảo láng giềng,

nằm trên những vết nứt lớn của vỏ trái đất,

và hậu quả là sự phun trào.

Đó là một phần của những gì được gọi là Vành đai Lửa.

Năm mảng kiến tạo dịch chuyển dưới biển

và không ngừng va chạm,

tạo nên hòn đảo tiếp sau đảo núi lửa.

Tất cả bị đẩy trực tiếp vào vệt di chuyển của mưa mùa.

Khi gió mưa mùa gặp một ngọn núi lửa lớn,

không khí ẩm bị đẩy lên, hình thành những đám mây khổng lồ.

Và kết quả là mưa rất lớn,

thậm chí mưa nhiều hơn.

Nhưng sự kết hợp liên tiếp của núi lửa và mưa mùa

tạo nên một hiệu ứng ấn tượng ...

..tác động tới động vật hoang dã và cả con người.

Đảo Java huyền thoại, một trong những đảo tươi tốt nhất thuộc quần đảo Spice.

Vùng trung tâm của nó là một nơi bí ẩn và nguy hiểm.

Mỗi sáng, sương mù lan tỏa mặt đất.

Nhưng khi mặt trời thiêu đốt xua tan sương mù để lộ một vùng không có rừng nhiệt đới.

Đây là Biển cát.

Mỗi năm một lần, những người hành hương liều mạng sống để tới đây.

Sarina và gia đình cô là những người Tengger,

hậu duệ một đế chế Hindu hùng mạnh

từng kéo dài từ Sumatra tới New Guinea.

Giờ văn hóa truyền thống của họ chỉ còn tồn tại

xung quanh rìa Biển Cát.

Hôm nay, họ đang tụ tập để thực hiện một nghi lễ truyền thống,

từ hơn sáu thế kỷ.

Đó là một nghi lễ mà một số lần trong quá khứ, đã có tử vong.

Nhưng gia đình Sarina, như phần lớn người Tengger đều là nông dân,

và tin rằng sự thành công của vụ mùa tiếp theo phụ thuộc vào ngày này.

Lối lên dốc và nguy hiểm.

Khi có tới 3.000 người leo lên vành miệng hẹp.

Đây là thứ mà gia đình Sarina tới để tôn vinh.

Núi Bromo - một núi lửa lớn và vẫn còn hoạt động.

Hàng ngày, Bromo phun đá và khí chứa lưu huỳnh.

Nó có thể phun trào bất cứ lúc nào.

Người Tengger bất chấp rủi ro cúng tế Thần Núi lửa.

Tương truyền, từng có thời kỳ vật cúng tế là con người.

Nhưng những vật cúng tế này không đáng sợ.

Họ đang biểu thị lòng biết ơn cho một vụ mùa bội thu.

Dù vậy không nhiều lễ vật rơi vào bụng Thần Núi Lửa.

Với những người liều mạng xuống miệng núi lửa,

mọi thứ nhặt được đều là một phước lành.

Những người chụp bắt có nguy cơ đổi mạng sống của họ.

Sườn dốc tới 80 độ.

Một cú sẩy chân thì vật cúng tế có thể là mạng người.

Con gà dù thoát khỏi núi lửa...

..nhưng không thoát khỏi chảo rán.

Người Tengger rất nghiêm túc khi cảm ơn Thần Núi lửa của họ,

và họ có lý do chính đáng.

Những gì có vẻ là một sa mạc không phải do cát tạo nên,

mà là tro và xỉ than.

Toàn bộ Biển Cát nằm trong một miệng núi lửa khổng lồ ...

..được hình thành do một vụ phun trào cực lớn gần một triệu năm trước đây,

với núi Bromo và bốn ngọn núi lửa khác nổi lên ngay chính giữa.

Thực vật bị ngột ngạt thường xuyên như vậy khó có thể sống sót.

Nhưng chỉ vượt ra khỏi miệng núi lửa ...

nông trại của người Tenggers lại tươi tốt ...

..kết quả của phần thưởng do núi lửa kết hợp với mưa mùa.

Tro bụi núi lửa rất giàu khoáng chất và dưỡng chất, rất cần thiết với sự sống.

Với mỗi đợt phun trào, vô số tro bụi phát tán xa và rộng

nhờ gió mưa mùa ...

chăm bón hàng triệu ha đất Java.

Năng suất cây trồng rất cao

đủ nuôi sống 140 triệu người chỉ trên một hòn đảo này.

Bằng là toàn bộ dân số nước Nga.

Đó là liều lượng kép của mưa mưa mùa

kết hợp với một nguồn cung tro dưỡng chất vô tận

thúc đẩy sự sống phát triển phong phú và thịnh vượng

trên những đảo núi lửa nhiệt đới ...

Nhưng có một ngoại lệ lạ lùng và kỳ diệu.

Đảo Borneo.

Nơi có vùng rừng nhiệt đới cổ nhất hành tinh...

..nhưng dường như chúng trống rỗng tới lạ lùng...

Rất hiếm loài có vú .

Hiếm khi nghe tiếng chúng.

Mọi sự sống ở đây

đều kín tiếng...

và thường rất kỳ quặc.

Một con đỉa đỏ Bornean khổng lồ đang đói.

Nếu không có động vật có vú cung cấp thức ăn,

khu rừng này chỉ là một sa mạc với một kẻ hút máu.

Nhưng con đỉa đối đầu với những thách thức ...

bằng phản ứng chết người.

Những cơn mưa nặng hạt kích thích những kẻ khổng lồ khác xuất hiện.

Một con giun đất xanh Bornean, Dài 70 cm.

Nó lần theo một mùi hóa học không thể cưỡng lại...

..để tìm một bạn tình.

Việc để lại những lối mòn trong vùng rừng này rất nguy hiểm.

Con đỉa có cái miệng cực kỳ nhạy cảm.

Nó lần theo con mồi của mình.

Ngoe nguẩy thăm dò cơ thể con giun,

nó tìm kiếm phần đuôi.

Và bắt đầu hút.