Endless Horizon

Dit is het op een na grootste continent en de geboorteplaats van de mens:

Afrika.

Er gaan veel verhalen rond over de zonovergoten gebieden…

…en de mensen die strijden om stukjes onbewoonbare grond.

Van de zandvlakten tot het ondoordringbare oerwoud.

In Afrika vinden we olifanten, kamelen, leeuwen en gorilla's…

…die leven in de donkere regenwouden, hete woestijnen en uitgestrekte savannen.

Het continent staat niet alleen bekend om z'n unieke dieren.

Stoffig, warm en zonnig. Dat komt er bij mensen op als ze aan Afrika denken.

Deze beschrijvingen slaan op het noorden van het land…

…dat grotendeels uit een enorme, onbegrensde woestijn bestaat.

Op het eerste gezicht oogt de woestijn gevaarlijk…

…maar schijn kan soms bedriegen.

De tropische regenwouden bij de evenaar lijken misschien het paradijs op aarde…

…met aangename temperaturen en overvloedige neerslag.

Toch schuilen er ook gevaren die net zo dodelijk zijn als de hitte in de woestijn.

Dit contrast tussen bos en woestijn, regen en stof, en leven en dood…

…wijst erop dat Afrika een uniek werelddeel is…

…en komt op veel plekken op het continent terug.

In dit onstuimige en gevaarlijke landschap…

…kwam ooit de eerste voorouder van de mens uit een boom…

…en gaf daarmee het startsein voor de triomftocht van de mensheid.

Laten we de geschiedenis van deze unieke uithoek verkennen…

…en een aantal van de mooiste plekken ter wereld ontdekken.

De aarde bestaat uit veel verschillende klimaatzones…

…waardoor elk continent z'n eigen planten- en dierenrijken heeft.

Lang geleden werd bijna heel Europa bedekt door gigantische loofbossen.

Dit gematigde bos vind je alleen terug in het Middellandse Zeegebied…

…vanwege het drogere en warmere klimaat.

Meer naar het oosten ontvouwt de Aziatische steppe zich…

…en loopt ver door in het grootste continent ter wereld.

Boven de steppe domineren boreale wouden in Siberië en het Verre Oosten.

In de zuidelijke streken van Azië, vooral in het Midden-Oosten…

…vind je daarentegen meer woestijnen en savannen.

Zuidoost-Azië kent regenwouden tot aan de eilanden van Indonesië.

Midden in Australië…

…ligt een woestijn die omringd wordt door savannen, steppen en regenwouden.

WOESTIJNEN, SAVANNEN EN STEPPEN

De Nieuwe Wereld, bestaande uit Noord-, Midden- en Zuid-Amerika…

…heeft een groot aantal verschillende klimaten.

Het noorden wordt gekenmerkt door toendra en naaldbossen…

…terwijl het midden van Noord-Amerika veelal bestaat uit platteland…

…gematigde landschappen en hier en daar een woestijn.

In Zuid-Amerika groeien er uitgestrekte regenwouden langs de Amazone.

De barre weersomstandigheden in de bergen van de Andes…

…zorgen voor een schril contrast.

Te midden van al deze continenten en klimaatzones ligt Afrika.

De noordelijke en zuidelijke delen van de westkust zijn een en al woestijn.

In het midden ligt het Afrikaanse oerwoud.

Tussen regenwoud en woestijn liggen brede stroken savanne…

…met verschillende gradaties klimaat.

Afrika lijkt op het eerste gezicht bar en saaier dan andere continenten.

Toch is het het uniekste continent op aarde.

Wat maakt Afrika zo bijzonder?

Wat het meest in het oog springt, zijn de enorme kuddes dieren…

…die grote afstanden afleggen om voedsel te zoeken.

Het gaat echter niet alleen om de grote hoeveelheid dieren.

Het zijn ook de vele verschillende soorten flora en fauna…

…die het continent zo speciaal maken.

Afrika kent niet alleen ongeëvenaarde biodiversiteit…

…het is ook de bakermat van de mensheid. Beide onderstrepen het unieke erfgoed.

In de loop der eeuwen hebben de culturen van de ooit jonge soorten…

…zich afwisselend ontwikkeld.

Afrika is dus een smeltkroes van verschillende leefwijzen.

Maar ondanks dat de mens al zo'n lange tijd in Afrika woont…

…herbergt het continent diep vanbinnen nog veel geheimen.

Onder de brandende zon liggen de onmeetbare woestijnen van Afrika.

In het noorden ligt breeduit de Sahara, de grootste woestijn op aarde.

Vrijwel heel Noord-Afrika wordt erdoor ingenomen.

De duinen en valleien staan centraal in vele legendes en verhalen.

Dikwijls bewoond door koninkrijken…

…en doorkruist door de zoutkaravanen van de Toeareg.

Nu is het er praktisch verlaten.

Helemaal in het zuiden ligt de Namib, een wat zeldzamere mistwoestijn.

Deze beslaat grote delen van Namibië en Angola…

…en heeft een oppervlakte van bijna 100.000 km².

De Namibwoestijn is een van de droogste…

…en staat onder andere bekend om z'n torenhoge, kleurrijke duinen.

Midden in het Kalahari-bekken ligt de Kalahari.

Deze woestijn valt op door z'n rode zandsteen.

Met bijna 900.000 km² beslaat deze woestijn veel Afrikaanse landen.

Het hele Kalahari-bekken, met langs de randen droge savannen…

…is zelfs nog groter.

Het maakt niet uit waar een woestijn ligt.

We gaan er automatisch van uit dat er niets leeft.

Maar woestijnen zijn verre van grote, barre zandbakken.

De majestueuze toppen van enkele verdwaalde bergen…

…steken ver boven de woestijnduinen uit.

De kenmerkende ruwe bergkammen…

…steken af tegen de consistente en gladde woestijnen.

In de woestijn verrijzen in de verte bergtoppen als verlaten eilandjes.

Veel van deze oppervlaktegesteentes zijn versteende duinen…

…die hoge plateaus vormen.

Andere losstaande bergen zijn dikwijls uit vulkanen ontstaan.

Maar ook hele bergketens kunnen te maken krijgen met felle tektoniek.

Indrukwekkende voorbeelden hiervan zijn het Ahaggargebergte…

…en het Tibestigebergte, de hoogste bergketen in de Sahara.

In het noordwesten van de Sahara ligt het Atlasgebergte.

Deze bergketen vormt een natuurlijke grens…

…tussen de hete woestijn en het warme klimaat van Noord-Marokko.

In tegenstelling tot de meeste bergen die bij een woestijn liggen…

…zitten er in de bergen hier metalen en delfstoffen…

…zoals ijzer en zilver, evenals aardgas.

Chéret, Ténéré of gewoon 'de grote woestijn'.

Allemaal namen voor de grootste woestijn ter wereld: de Sahara.

De Sahara beslaat negen miljoen km² met z'n zand, grind en keien.

Het is er zo droog en heet…

…dat al het leven plaats heeft gemaakt voor de meedogenloze leegte.

Alhoewel, zo lijkt het.

De woestijn bestaat uit meer dan alleen zand en stof.

Op sommige plekken, hier en daar…

…loopt er een rivier door de onherbergzame woestenij.

Die valt niet erg op in de zinderende hitte…

…en binnen de kortste keren wordt hij weer opgeslokt door het oneindige zand.

Even verderop zijn het opnieuw zandvlakten zover het oog reikt.

Maar wie denkt dat de Sahara alleen uit zandduinen bestaat, heeft het mis.

Slechts een vijfde van alle woestijnen bestaat geheel uit zand.

Zo'n gebied heet een 'erg' of zandzee en bestaat voornamelijk uit kwarts…

…dat door de wind van grotere stenen is afgeschuurd.

De rotsformaties die door de erosie zijn ontstaan, hebben verschillende vormen…

…en springen in sommige gevallen erg in het oog.

Aan de westkust ligt de Namibwoestijn, een van de weinige mistwoestijnen.

De koude Benguelastroom voor de kust…

…verhindert al eeuwenlang neerslag in de Namibwoestijn.

De Namibwoestijn bestond bijna 80 miljoen jaar geleden al…

…op Gondwana, het oorspronkelijke continent.

Toen lag de woestijn nog niet aan de kust.

Dat is pas zo na de verschuiving van de continenten.

Hoge, ruige bergen voeren de boventoon aan de randen van de Namib.

De grindachtige rotsformaties hebben een bijzondere oorzaak.

Door de grote temperatuurverschillen van de hete dagen en ijskoude nachten…

…zijn de grote stenen en keien tot kleinere stukjes ontploft.

Van de mistige Namibwoestijn keren we terug naar de Sahara.

Hier liggen de door wind geslepen rotsen en afgezonderde duinen weer te wachten.

De woestijn, vlak bij de bergen die boven het zand uitsteken, is behoorlijk droog.

De Sahara is echter niet altijd een hete zandwoestijn geweest.

In de afgelopen 100.000 jaar…

…is de Sahara weleens een groene savanne geweest.

De laatste natte tijd, of 'pluviaaltijd', was zo'n 8000 jaar geleden.

In die periode hebben jager-verzamelaars zich in het gebied gevestigd…

…en zelfs enige tijd gewassen verbouwd…

…totdat de Sahara wederom in een woestijn veranderde.

Woestijnvorming kan vele oorzaken hebben.

Door het einde van een koele periode duizenden jaren geleden…

…kon de Sahara de grond heroveren van de savanne.

Toegenomen erosie of verzilting kunnen ook hebben bijgedragen.

Ondanks dat er nu vooral zand ligt…

…zijn er toch nog tekenen van leven te bespeuren.

Oasen zijn een van de mooiste verschijnselen van de natuur.

Het idee dat er water uit de woestijngrond komt…

…is zowel intrigerend als raadselachtig.

Oasen kunnen op veel manieren ontstaan.

Vaak worden ze gevormd door regenwater…

…dat op de bergen terechtkomt en door de bodem sijpelt.

Zodra het water op een waterdichte laag stuit, stroomt het vanaf daar verder…

…tot het ergens in de woestijn weer tevoorschijn komt.

Er zijn inderdaad nog andere soorten oasen.

Zo wordt het bodemwater ook wel gewonnen.

De bekendste oase ter wereld is vermoedelijk de Nijl, een rivieroase.

De verscheidenheid en schoonheid van deze rivier zijn onbeschrijfelijk.

Afgezien van een aantal oasen…

…bestaat de woestijn uitsluitend uit dorre vlaktes.

Tijdens zonsondergang kleuren de bergtoppen rood.

Pas 's avonds wordt de temperatuur weer draaglijk.

Op onze volgende bestemming is het niet zozeer koel…

…maar is er wel meer water:

het regenwoud.

In hartje Afrika vinden we de groenblijvende regenwouden.

De dieren zijn stuk voor stuk uniek en de planten weergaloos.

Om de meter een geheel nieuwe wereld.

De tropische regenwouden van Afrika beslaan een enorm gebied.

Het enorme kustregenwoud…

…strekt zich langs de westkust uit over Gabon, Kameroen en Nigeria.

DE WESTKUST

Het hart van het ondoordringbare woud ligt echter in het midden van Afrika.

Op het Amazonebekken na…

…is het Kongobekken het op een na grootste regenwoud ter wereld.

Er wordt niet alleen water aangevoerd door zware regenval…

…maar ook door grote en kleine rivieren, zoals de Kongo.

Op het eiland Madagaskar ligt nog een regenwoud…

…waar veel endemische soorten leven.

Met andere woorden: soorten die alleen daar leven.

De rijke biodiversiteit is 't opvallendste kenmerk van de Afrikaanse regenwouden.

Diep in de rimboe zijn talloze diersoorten te vinden.

De diversiteit van deze bossen is nauwelijks te beschrijven…

…en niet te evenaren.

Zelfs nu, met moderne apparatuur en onderzoeksmethoden…

…zijn nog lang niet alle soorten ontdekt.

De tropen.

Knoestige acacia's staan oog in oog met de imposante apenbroodbomen…

…met hun typische dikke stammen.

Veel mensen denken dat Afrika uitsluitend uit woestijn bestaat.

Toch zijn er op het continent talloze dichte bossen te vinden.

Wel 75 procent van Afrika ligt in het tropengebied.

Van de oostkust tot in Centraal-Afrika…

…liggen kilometers aan de vruchtbaarste leefgebieden op aarde.

In de buurt van de regenwouden…

…verrijzen heuvels en plateaus boven de gewassen van het oerwoud.

Het weer bepaalt wat er leeft op de hellingen en richels van de bergen.

Aan de kanten waar de zon schijnt, groeien aan de voet bomen en struiken.