Africa: The Greatest Show On Earth

C H Â U P H I

Mũi Hảo vọng, nằm ở cực Nam châu Phi.

Tại đây, hai biển lớn gặp nhau. Một là Ấn Độ Dương ấm ấp,

kia là Đại Tây Dương lạnh giá.

Và khi trộn lẫn vào nhau, chúng tạo thành một tấm áo choàng cuồn cuộn

phủ lên ngọn núi Bàn.

Mặc dù trông hùng vĩ, nhưng sự phủ mây lên ngọn núi

chỉ là một dấu vết nhỏ của sự tác động sâu sắc

mà hai đại dương rất khác nhau chi phối vận mệnh của sự sống ở đây.

Và không chỉ ở mũi Hảo Vọng,

mà rộng khắp ở vùng Nam Phi.

TẬP 4 - MŨI HẢO VỌNG Dịch bởi: foman

Cách mũi Hảo Vọng 2 ngàn dăm về hướng bắc,

bên dưới bãi biển đầy cát này, sự sống đang động đậy.

Hàng trăm con rùa biển con

nổi lên như nấm sau mưa từ cái tổ an toàn của mình.

Mỗi con, chỉ dài 7 cm,

phải chạy nhanh hàng trăm mét xuống dưới bãi biển.

Từ giây phút chào đời,

chúng đã được bản năng thúc giục chạy xuống biển.

Một vài loài khởi đầu cuộc sống

với khả năng sống sót cực thấp.

Diều hâu mỏ vàng.

Quạ.

Nhưng có quá nhiều rùa con xuất hiện cùng nhau,

nên kẻ săn mồi không thể tóm chúng hết được.

Ra sau cùng, con rùa con này có vẻ bất hạnh.

Nhưng sự đấu tranh muộn màng có thể mang đến cho nó một cơ hội.

Những con quạ dường như chưa thỏa mãn.

Ngay cả những con đã tới biển cũng chưa an toàn.

Con rùa cái này phải liều một phen.

Nó vẫn còn nguy hiểm, và nguy hiểm không chỉ đến từ bên trên.

Một con cua biển có thể nhỏ hơn rùa con,

nhưng nó có sức mạnh để kéo con rùa vào hang mình.

Không phải lần này.

Cuối cùng cũng ra biển.

Nó phải lấy hơi nếu không muốn chết đuối,

nhưng sóng vỗ làm cho việc đó thật khó khăn.

Phía ngoài xa những con sóng, nước êm hơn,

nhưng ngay cả ở đây, rùa con vẫn bị đe dọa.

Nó lặn xuống.

Vừa kịp lúc.

Chỉ 1 trong 1000 con rùa con sẽ sống sót đến khi trưởng thành,

nhưng nếu làm được như thế, nó có thể sống đến 80 tuổi.

Còn bây giờ, đi thám hiểm đại dương ngoài kia nào.

Khi rùa con biến mất dưới biển sâu,

nó bơi trong làn nước của một trong những dòng biển mạnh nhất hành tinh.

Dòng hải lưu Agulhas.

Dòng hải lưu Agulhas chảy về phía nam hướng về Mũi Hảo Vọng,

chuyển đi 100 tỷ ga-lông nước ấm mỗi ngày.

Biển nhiệt đới thật ấm áp, chúng bốc hơi lên một lớp nước khổng lồ.

Nước bốc hơi cao lên cho đến một độ cao

nó mát lại và ngưng tụ lại thành mây.

Khi mây trôi dạt vào nội địa,

chúng mang mưa đến một trong những vùng ít được khám phá nhất hành tinh.

Những ngọn núi ở Mozambique.

Đây là nơi ẩm ướt nhất ở phía nam châu Phi.

Nhiều thập kỷ nội chiến đã đuổi những lữ khách đi khỏi

vùng đất ít được biết đến này.

Bản đồ vệ tinh cho thấy quy mô đầy đủ

của khu rừng phát triển ở đây,

vì thế nó được thế giới bên ngoài biết đến thông qua Google.

Nó cũng có thể được gọi là rừng bướm.

Mưa dứt, bướm xuất hiện cùng nhau với một số lượng khổng lồ.

Ngay khi đôi cánh khô lại, chúng bay vào không trung.

Mục đích ư? Tìm bạn tình.

Nhưng bằng cách nào?

Có thể có hàng ngàn con kề bên, nhưng rừng lá quá rậm rạp,

thật khó cho chúng tìm thấy nhau.

Chúng có một giải pháp hay.

Chúng theo ngược dòng sông và bay đến vùng đất cao hơn.

Hành trình bay kiên nhẫn có thể mất nhiều giờ.

Cuối cùng chúng đến một nơi duy nhất có không gian trống.

Đỉnh núi trơ trụi Mabu.

Trên đây, thoát khỏi những hạn chế của khu rừng,

chúng tổ chức một buổi khiêu vũ của loài bướm.

Giờ thì đàn bướm đã có tất cả không gian chúng cần

cho màn nhào lộn ve vãn của mình.

Chiến lược của con đực thật đơn giản.

Bay cao hơn và nhanh hơn địch thủ của mình,

và có thể nó sẽ chinh phục được một nàng trinh nữ.

Chưa kẻ ngoài cuộc nào nhìn thấy sự hội tụ kỳ lạ này cho đến bây giờ,

chỉ xảy ra trong nửa giờ đồng hồ mỗi buổi sáng

và chỉ vài tuần trong năm.

Một khi đã giao phối, con cái bay xuống trở lại khu rừng để đẻ trứng.

Một khu rừng chỉ tồn tại được vì có hơi ẩm bốc lên

từ dòng hải lưu nóng Agulhas

đến từ hàng trăm dặm ở Ấn Độ Dương.

Hiện giờ nước mưa chảy xuống phía nam từ những ngọn núi cao nhất Mozambique

đến vùng đất thấp ở Eastern Cape.

Và nơi mà đất trải phẳng, sông chảy chậm lại,

tạo nên một đầm lầy rộng 50 dặm.

Đây là Gorongosa.

Ở đây, mọi loài sinh vật đến để bắt cá.

Cá trê có râu hoạt động như một đội.

Chúng hớp một ngụm khí trên mặt nước

rồi phun nó ra dưới nước để tạo nên một dãy bong bóng.

Và điều đó bẫy những con cá nhỏ hơn.

Có cá dành cho mọi loài.

Và mỗi loài có kỹ thuật riêng để bắt chúng.

Thật là tốt nếu có một cái mỏ lớn,

nhưng bạn phải biết cách dùng nó.

Con bồ nông con này còn phải học hỏi nhiều...

và mất không lâu để làm được.

Có lẽ, giống như cá trê, làm việc theo nhóm là câu trả lời.

Chính xác phải là hoạt động theo đàn,

và con bồ nông này dường như đã có cách của nó.

Nhưng chắc chắn là nó không thể nuốt được con cá trê đó.

Cố gắng là một sai lầm.

Nước mưa đọng lại đầm lầy ở Gorongosa trong thời gian ngắn

đã bồi thêm phù sa và cát.

Ở khắp vùng hạ nguồn này, những con sông nặng phù sa như sông Zambezi, sông Limpopo,

sông Save chảy trở lại ra biển,

và ở đó chúng gặp dòng hải lưu Agulhas.

Và chuyện gì xảy ra với lượng cát đó?

Trong hàng ngàn năm, dòng hải lưu Agulhas đã tạo cho nó

một quang cảnh phức tạp dưới nước.

Tác phẩm điêu khắc cát mênh mông này là Bazaruto Archipelago,

một công trình cát dưới nước cổ xưa nhất thế giới.

Có thể nó giống như thiên đường, nhưng sống ở đây thì không dễ chút nào.

Trong 100 ngàn năm, dòng hải lưu Agulhas đã hành hạ

những đụn cát chìm ngập này bằng những cơn bão cát dưới nước.

Nhưng ở nơi mà nước đủ sâu để thoát khỏi những cơn bão,

chất dinh dưỡng được mang đến từ đất liền châu Phi cung cấp cho sự sống nảy nở.

Một kẻ săn mồi đại dương hiếm thấy thống trị ở đây.

Một con cá thu khổng lồ.

To lớn như người và nặng tương đương,

một trong những loài cá hùng mạnh nhất biển cả.

Mặc dù to lớn nhưng chúng nhanh nhẹn lạ thường khi săn mồi.

Thông thường cá thu sống một mình,

nhưng chỉ vài tuần mỗi năm chúng tụ tập những nơi

như là Bazaruto và chuẩn bị cho một hành trình kỳ lạ.

Cuộc hành trình đưa chúng đến nội địa xa xôi.

Sông Mtentu.

Con đầu đàn dẫn chúng đi ngược dòng.

Khi đi sâu vào trong nước ngọt,

chúng dường như thay đổi từ một thợ săn hung hăng sang một kẻ hành hương tận tụy.

Giờ đã cách xa quê hương nhiều dặm

và để đáp lời cho một tín hiệu lạ, chúng dừng lại và bắt đầu lượn tròn.

Những loài cá biển khác di cư lên thượng lưu cũng thường làm thế

để sinh sản, nhưng không có bằng chứng nào cho thấy cá thu đẻ trứng ở trên đây.

Cũng không phải đi săn. Vậy chúng đang làm gì?

Thật ra, mục đích của thói quen kỳ lạ này vẫn chưa được biết đến.

Trong vòng một vài tuần,

chúng sẽ quay về đại dương.

Cuộc sống của cá thu, giống như rùa và bướm

và bồ nông, đều chịu ảnh hưởng của dòng hải lưu Agulhas.

Nhưng sự ảnh hưởng đó chỉ có thể tác động ở một chừng mực nhất định.

Và đây là lý do.

Những ngọn núi Drakenberg.

Ở đây, dân địa phương nói rằng kền kền bay vọt lên cao

chúng có thể thấy được tương lai.

Những vách đá thẳng đứng này vươn cao hơn 3000m,

chặn lại những đám mây mang mưa đang tiến về phía trước

và kết quả là vùng đất phía sau chúng trở nên khô cằn.

Đây là bề mặt cát lớn nhất trên thế giới.

Một sa mạc dường như bất tận

là một trung tâm khô nóng rộng lớn của Nam Phi.

Hàng ngàn dặm về phía tây,

nơi mà sa mạc tiếp giáp với Đại Tây Dương, dòng hải lưu khác hoạt động thường xuyên.

Nhưng dòng hải lưu Benguela dâng tràn ở bờ tây châu Phi,

lại có một đặc điểm rất khác biệt.

Nó cực lạnh, đầy chất dinh dưỡng

và đông đúc sự sống.

Một con cá mập trắng to lớn.

Chúng có thể tăng thân nhiệt mình lên hơn 10 độ

so với nước biển xung quanh.

Nhưng làm vậy đòi hỏi một lượng dinh dưỡng cao cấp khổng lồ.

Và đây là một may mắn lớn cho chúng, xác của một con cá voi đã chết.

Xác động vật sẽ thu hút mọi cá mập trắng to lớn từ nhiều dặm xung quanh.

Và ở đây, bên ngoài Mũi Hảo Vọng, có rất nhiều cá mập.

Thay vì ăn trong điên cuồng,

những con cá mập này thích phép tắc ăn uống tế nhị hơn.

Chúng bơi kề bên để đo thứ bậc của nhau.

Sau đó mỗi con chờ đến lượt mình.

Con cái này to nhất, vì thế nó ăn trước.

Con kế tiếp chỉ ăn khi nó bỏ đi.

Dòng nước của Benguela rất trù phú,

chúng nuôi nấng cá mập trắng lớn nhiều hơn bất cứ nơi nào khác trên hành tinh.

Và chúng rất lạnh,

chúng thu hút vài sinh vật ngạc nhiên đến những bờ biển châu Phi này.

Chim cánh cụt.

Chim cánh cụt châu Phi.

Con mái này quay về để giúp đỡ bạn tình của nó.

Tất nhiên là ở đây không có băng,

nhưng những hòn đá này có thể khá trơn.

Nhưng có những trở ngại đáng lo hơn là

những hòn đá trơn trợt đang chờ chúng.

Đến lượt con trống đi ăn, vì thế nó để con mái chăm sóc trứng.

Giờ nó phải xử lý một vấn đề mà không loài chim cánh cụt nào khác phải đối mặt.

Trong 10 ngày tới, con cái phải bảo vệ trứng của nó

khỏi cái nắng châu Phi.

Bộ lông vũ rậm rạp

giúp nó ấm áp ở biển lạnh giờ lại khiến nó ngột ngạt.

Trên những tảng đá trần trụi thế này,

nó phải che nắng cho trứng thay vì giữ chúng ấm.

Mọi thứ ở đây có vẻ ngược đời.

Đối với vài kẻ, thì sự tăng vọt nhiệt độ là quá lớn.

Một con hàng xóm đã bỏ tổ.

Trứng của nó sẽ không sống được.