Africa: The Greatest Show On Earth

ROARING YAWN

Tôi đang bay trên Đại thung lũng Rift Valley Đông Phi.

Bên dưới là khung cảnh hỗn độn,

Những đứt gãy do sự xoắn và uống cong của vỏ trái đất.

Đó cũng là khung cảnh của sự thay đổi lớn lao và không thể đoán định trước

khiến những loài động vật, từng ngày, từng mùa...

đặt cược cả sự sống của chúng

Nhưng với những kẻ chiến thắng

đây là một trong những khung cảnh tươi đẹp nhất hành tinh.

Nyiragongo là hồ nham thạch lớn nhất thế giới ...

.. đang sôi sục từ độ sâu 15km dưới bề mặt.

Không nơi nào đưa bạn tới gần tâm rực lửa của hành tinh hơn nơi này.

Nyiragongo là một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất châu Phi.

Sự phun trào của nó có thể quan sát từ vũ trụ.

Cùng với magma bắn tung tóe bên dưới vỏ trái đất,

vùng đất ở phía đông này đang bị xé toạc.

Những núi lửa như vậy liên tục làm thay đổi bộ mặt Đông Phi.

Núi lửa nơi đây dù có mặt dữ dội ...

.. nhưng sự sống lại bắt nguồn từ những địa ngục này.

Tro núi lứa màu mỡ từ từ vô số những đợt phun trào trải đầy mặt đất ...

tạo điều kiện lý tưởng để cỏ phát triển mạnh,

ở quy mô khổng lồ.

Cùng với các loại cỏ là những động vật có số lượng không đâu có trên Trái đất.

Linh dương đầu bò

Không gì có thể dừng bước chúng

Tất cả chỉ để tiếp cận cỏ tươi.

Những đàn thú di chuyển liên tục chỉ là một nhân tố của sự sống nơi đây.

Quan sát kỹ hơn sẽ còn nhiều điều mới lạ để kể.

Sống trên đồng cỏ phải nắm bắt được những gì...

thiên nhiên ban cho.

Nhưng ở đây, luôn là một canh bạc mọi thứ có đều thể thay đổi vào ngày mai.

Thằn lằn cầu vồng (agama lizard) từ điểm quan sát thuận lợi...

đang chờ đợi những đàn thú xuất hiện và sẵn sàng nắm bắt cơ hội của chúng.

Đó là thời điểm - hơn một triệu con linh dương đầu bò tràn tới.

cùng với linh dương là hàng tỉ côn trùng bay

Thức ăn - nếu chúng có thể tóm đươc!

Cần tư duy thêm một chút

Con thằn lằn này nhận thấy một cơ hội.

Duy nhất một thứ thu hút ruồi nhiều hơn linh dương đầu bò ...

những con sư tử vừa ăn thịt linh dương.

Sư tử nổi tiếng hung dữ -

Chúng có thể đập nát thằn lằn như với lũ ruồi mà nó hy vọng tóm được.

Nó chọn mục tiêu rất cẩn thận.

Không phải con này.

Con này cũng không phải

Có thể được?

Ôi không.

Để tới được khoảng cách tấn công, nó phải có thần kinh thép.

Tóm được một con rồi!

Giờ sư tử đang mơ màng.

Điều đó khiến nó hơi chủ quan.

Nó liều lĩnh săn mồi trên lưng một con sư tử ...

.. nó cũng biết khi nào phải chuồn!

Linh dương đầu bò không nán lại lâu, khi chúng rời đi,

hầu hết đàn ruồi cũng bay theo.

Biến đổi diễn ra khắp Đông Phi.

Đồng cỏ này từng bao phủ bởi một dải rừng nhiệt đới...

trải dài liên tục từ bờ biển phía tây sang bờ biển phía đông.

Ngày nay, cao trên đồng vùng bằng,

Từng đám mây vờn che khuất những ngọn núi sừng sững cao gần 5km trên bầu trời.

Những đỉnh núi băng này tạo nên một rào cản núi

tách biệt những khu rừng nguyên sinh phía tây với những đồng cỏ phía đông.

Trên đó là dòng sông băng lớn nhất châu Phi,

chỉ cách phía bắc đường xích đạo vài dặm.

Đây là rặng núi huyền thoại Núi Trăng.

Độ cao những đỉnh núi này khiến chúng có kiểu thời tiết riêng.

Tên địa phương của rặng núi là "Rwenzori"

Nghĩa là "Thần mưa".

Nước tan từ các sông băng đổ xuống

Trên những sườn núi thấp hơn, lượng nước này cung cấp cho những khu rừng rậm rạp ...

tàn tích của những khu rừng dày đặc, ẩm ướt

từng thống trị khắp Đông Phi.

Do tác động của khí hậu khô hanh bên kia rặng núi,

rừng bắt đầu cằn cỗi dần.

Ngày nay, chỉ còn lại một ít rừng rậm trên cao

nơi cư trú của nhưng động vật từng rong ruổi khắp các khu rừng cổ xưa.

Loài linh trưởng lớn nhất hành tinh.

Loài khỉ đột núi (mountain gorilla)

Tổ tiên của loài khỉ này từng sống trong những khu rừng như vậy...

trong hàng triệu năm.

Nhưng rồi thế giới quanh đây biến đổi thành đầm lầy và đồng cỏ.

Đây là nơi xa nhất để những gã không lồ to lớn này...

phiêu dạt tới Đông Phi.

Chúng như đang bơ vơ trên những "hòn đảo" giữa bầu trời châu Phi.

Bên dưới vùng cao nguyên

những vùng đất ngập nước rộng lớn chia cắt đồng cỏ bao la.

Đầm lầy Bangweulu rộng lớn

Tên nó có nghĩa là "Nơi trời nước giao hòa".

Lẩn khuất giữa mê cung kênh rạch này

là một sinh vật độc đáo không đâu có.

Một con chim khổng lồ như từ thời tiền sử.

Một con cò mỏ giầy (shoebill)

Lừng lững với chiều cao 1 mét ...

nó lang thang trong đầm lầy ...

.. tìm bắt cá da trơn.

Không rõ nó đang bắt con gì.

Sâu bên trong đầm lầy là lý do nó cần bắt cá

Con cò non này mới ba tuần tuổi vẫn còn chưa đứng vững trên đôi chân.

Cái mỏ lớn khiến nó khó giữ thăng bằng.

Nó chưa thể bay, hay thậm chí đi đúng cách trong vài tuần.

Nó hoàn toàn phụ thuộc vào cha mẹ cho ăn và cho uống

Còn một con non khác nhỏ hơn,

những có vẻ yếu ớt

Con non lớn hơn đòi mẹ cho nó uống nước.

Trong khi cò me đi lấy nước,

Mặt tối trong mối quan hệ anh em cò bắt đầu lộ diện.

nó lớn hơn cò em ba ngày tuổi...

nhưng luôn luôn giành phần hơn khi tranh giành thức ăn và sự quan tâm.

Hành động này không còn là ẩu đả thông thường giữa hai anh em ruột.

Khi trở về, mẹ chúng đã thấy những gì con lớn đã làm.

Con nhỏ hơn tìm kiếm sự che chở bên cò mẹ.

Nhưng cò mẹ đã có sự lựa chọn.

Chỉ đứa con đầu lòng có nước uống.

Cò giầy hiếm khi nuôi thành công nhiều hơn một con mỗi lứa

Con non thứ hai chỉ để dự phòng

trong trường hợp con cả có vấn đề

Giờ nó đã cứng cáp Cò bố mẹ biết rằng...

chúng đang làm tốt nhất trong khả năng...

để nuôi chỉ duy nhất một con non hoàn hảo và khỏe mạnh.

Sư biến đổi mực nước trên đầm lầy đồng nghĩa...

rằng việc bắt cá rất khó lường trước

quá mạo hiểm khi cố gắng nuôi cả hai.

Không có gì ở đây là bất biến trong dài hạn.

Đây là thời điểm bắt đầu mùa khô trong năm ở Đông Phi

Nhưng dòng sông, hố nước đang thu hẹp.

Mặt đất tiếp tục khô kiệt

Căng thẳng gia tăng.

Hà mã tìm mọi cách giải tỏa cái nóng

Thời điểm khô hanh kéo dài này...

cũng là khi một thế lực biến đổi khác tàn phá mặt đất.

Không hề báo trước, hỏa hoạn ào tới những vùng đồng cỏ khô nẻ.

Ngọn lửa quét qua đồng cỏ với tốc độ 80 km/h...

đạt tới nhiệt độ gần 1000 độ,

phá hủy mọi thứ trên đường chúng đi qua.

Hàng năm, một diện tích rộng hơn cả nước Anh bị thiêu rụi

Nhưng sự phá hủy này có thể mang lại cơ hội

chỉ cần bạn sẵn sàng chấp nhận rủi ro.

Những con chèo bẻo (drongo) trảu (bee-eater)

và bói cá rừng (roller) can đảm chộp bắt những loài côn trùng bỏ chạy trong ngọn lửa

Quả có khá hơn so với châu chấu nướng than củi

Những đám cháy tạo nên cảnh tàn phá, nhưng trên thực tế chúng là...

một phần trong một chu kỳ tự nhiên điều tất yếu để tái sinh...

những đồng cỏ Đông Phi.

Nhưng đôi khi chu kỳ này bị phá vỡ, khi sự thay đổi là cần thiết nhất.

Trên những cánh đồng ở Amboseli này dưới bóng ngọn núi Kilimanjaro,

những cơn mưa mùa biến mất từ hai năm nay

Và năm nay, cũng chưa thấy

Đây là đợt hạn hán khốc liệt nhất suốt nửa thế kỷ qua.

Vùng đất Amboseli vốn là thiên đường của loài voi.

Những đồng cỏ này thường nhuốm màu xanh và phủ đầy cỏ.

Giờ đây chẳng còn gì ngoài bụi.

Đàn voi này buộc phải di chuyển...

liên tục,

tìm kiếm bất cứ thứ gì có thể ăn được.

Những con non phải theo sát đội hình đôi khi còn không kịp bú sữa.

Khi cỏ đã biến mất

Mọi con voi có thể bới đất lần tìm những cành cây khô héo.

Chỉ những con lớn mới sống sót trong điều kiện đó,

nhưng một con non không thể tồn tại lâu.

Mỗi con voi mẹ trong đàn...

đang vật lộn để cung cấp đủ sữa cho con nó

Việc tìm kiếm thức ăn ngày càng khó khăn.

Khi đàn voi rời đi, con voi này phải đối mặt với sự lựa chọn khủng khiếp.

Đuổi theo đàn...

hay ở lại với con non...

đang lả đi và thậm chí không còn đứng vững

Chúng sẽ sớm bị bỏ rơi

Nhưng bản năng mách báo nó ở lại

Nó không muốn từ bỏ con.

Khi voi con thở hắt voi mẹ biết rằng cuộc chiến đã thất bại.

Còn có những nơi thậm chí còn thù nghịch hơn cả những đồng bằng đầy bụi.

Quang cảnh như ở hành tinh khác này thực ra là lớp muối do mặt trời hun nóng

của chuỗi hồ muối kiềm chạy dọc Đông Phi.

Mặt hồ muối kiềm biến đổi từng ngày,

khi mặt trời khiến nước bốc hơi để lại muối.

Nước ở đây rất độc do những suối núi lửa gây nên

Nhưng ngay ở nơi đây sự sống vẫn tồn tại.

Màu sắc kỳ lạ này là do loài tảo

vốn thích nghi đặc biệt để sống trong thứ chất lỏng ăn mòn này.

Loại tảo này thu hút...

một trong những động vật lạ lùng nhất Đông Phi.

Giữa những suối nước nóng bốc hơi nghi ngút ở Hồ Bogoria,

không dưới một triệu chim hồng hạc (flamingo) dầm mình kiếm ăn trong nước kiềm.

Chúng tụ tập bất cứ nơi nào tảo nở rộ.