Cosmos: Possible Worlds - First Season

Chúng ta từng là những thợ săn và người hái lượm.

Đâu đâu cũng là tuyến đầu.

Chúng ta chỉ bị trói buộc bởi đất, biển và trời.

Đường lớn vẫn khẽ gọi tên ta

như bài hát ấu thơ suýt bị lãng quên.

Bên cạnh những khiếm khuyết, hạn chế và sai sót của chúng ta,

con người chúng ta có thể làm nên những điều vĩ đại.

Giống loài du mục chúng ta sẽ đi được bao xa

khi thế kỷ tiếp theo khép lại?

Và thiên niên kỷ sau đó?

Mừng bạn trở lại bên bờ biển vũ trụ.

Một đại dương mênh mông của không gian và thời gian,

một vùng bao la, phần lớn chưa được khai phá.

Chúng ta sẽ đi tới những thế giới có thể sống được

được chỉ ra bởi khoa học.

Ta sẽ khám phá hệ thống ngầm dưới Trái Đất

mà ta từng không hề hay biết.

Tôi sẽ kể một câu chuyện về lần gặp gỡ đầu tiên

mà có thật.

Ta sẽ gặp vài người trong số những người dũng cảm nhất từng sống.

Và ta sẽ tới thăm một tương lai mà ta vẫn có thể có,

tới mái nhà của những hậu huệ xa xôi của chúng ta

giữa những vì sao.

Khoa học có thể đưa ta đi trên đại dương bao la ấy.

Nhưng nếu thiếu trí tưởng tượng, ta sẽ chẳng đi tới đâu cả.

Phi Thuyền Trí Tưởng Tượng được đẩy đi bởi động cơ kép

của sự hoài nghi và sự kỳ diệu.

Nó được định hướng bởi những nguyên tắc đã định nghĩa

và tạo ra sức mạnh của khoa học.

Thẩm định ý tưởng qua thử nghiệm và quan sát.

Phát triển những ý tưởng vượt qua thẩm định.

Loại bỏ những ý tưởng không vượt qua thẩm định.

Lần theo bằng chứng dù chúng dẫn tới đâu.

Và luôn đặt câu hỏi.

Ghi nhớ những quy tắc này, và vũ trụ là của bạn.

Hãy đi cùng tôi.

Phi Thuyền Trí Tưởng Tượng có thể đưa ta

tới bất cứ đâu trong không gian và thời gian.

Vũ trụ ở ngay ngoài cửa sổ trước.

Nếu bạn muốn thấy quá khứ, hãy nhìn xuống dưới.

Và nếu bạn muốn thấy tương lai, hãy nhìn xuống dưới.

Trong hành trình này, ta sẽ tới một thiên hà xa xôi.

Và tìm hiểu cách mà giống loài chúng ta

đã trở thành những nhà thám hiểm vũ trụ.

Đây. Nó đây rồi.

Tàu Voyager 1 của NASA.

Được phóng đi năm 1977,

nó là vật thể đi xa nhất của loài người.

Kể từ lần cuối ta gặp nó, nó đã đi được khá xa,

thêm 2,4 tỉ km.

Voyager đang đi tới những góc khác của Ngân Hà,

những đích đến của ta còn xa hơn thế.

Đại dương vũ trụ gồm không gian và thời gian.

Di chuyển trong không gian là di chuyển trong thời gian.

Hành trình này sẽ đưa ta rời xa nhà mình

khoảng hơn 1 tỉ năm ánh sáng.

Ta cũng sẽ đi ngược 1 tỉ năm về quá khứ,

tới một sự kiện dữ dội tới mức nó phá vỡ cả thời gian.

Sắp tới đích rồi đây.

Đây là đích đến của ta.

Hai hố đen này được tạo ra

từ sự sụp đổ của hai ngôi sao khổng lồ.

Và chúng đã nhảy điệu tango của lực hấp dẫn kể từ đó,

suốt hàng triệu năm.

Ta tới xem phút cao trào.

Khi hai hố đen này va chạm,

chúng sẽ kích hoạt một cơn sóng thần không-thời gian,

kéo giãn và nén ép không gian về mọi hướng.

Nó sẽ làm thời gian chậm lại,

rồi nhanh hơn, rồi lại chậm lại.

Lực hấp dẫn...

...làm thời gian chậm lại...

...kích hoạt cơn sóng thần không-thời gian...

...kéo giãn và nén ép không gian về mọi hướng...

...một tỉ năm ánh sáng...

Sự kiện xảy ra cách đây 1 tỉ năm ánh sáng này

thì liên quan gì đến ta?

Albert Einstein là người đầu tiên hiểu được rằng vật chất

có thể tạo ra những gợn sóng trong không-thời gian.

Ông tưởng tượng rằng những vụ nổ vật chất khổng lồ

không chỉ tạo ra các gợn sóng, mà là những cơn sóng lớn,

những cơn sóng lực hấp dẫn.

Các bạn đang nghe và nhìn thấy tôi,

trên thiết bị của bạn, vì chúng ta đã tìm ra cách

để chi phối phổ điện từ.

Nếu ta học được cách lướt trên những con sóng lực hấp dẫn ấy,

như cách ta lướt trên sóng điện từ,

thì ai mà biết được?

Những nhà khoa học thế kỷ 19 cũng đâu tưởng tượng ra thế giới ngày nay

khi họ làm thí nghiệm với điện.

Những nhà vũ trụ học đã dự đoán được sự tồn tại của hố đen.

Những cơn sóng lực hấp dẫn là bằng chứng trực tiếp đầu tiên

về sự tồn tại của hố đen.

Những chúng cũng cung cấp một phương thức mới để hiểu

và khám phá vũ trụ.

Ta có thể thêm nó vào những phương thức

mà khoa học đã tạo ra đã thâm nhập vũ trụ bao la,

mọi loại ánh sáng mà ta đã sử dụng:

tia gamma, tia X-quang, tia cực tím,

tia hồng ngoại, sóng cực ngắn,

sóng radio và ánh sáng khả kiến.

Phương thức khám phá vũ trụ mới này một ngày nào đó sẽ giúp chúng ta

biết được điều gì đang xảy ra bên trong những hố đen ấy,

và phần lớn vũ trụ còn đang được ẩn giấu.

Nếu ta biết cách phát hiện các sóng lực hấp dẫn

được tạo ra bởi khoảnh khắc tạo thế,

ngày chào đời của vũ trụ ấy thì sẽ thế nào?

Nếu ta có thể kéo dài lăng kính của mình để nhìn xuyên suốt

14 tỉ năm tiến hóa của vũ trụ thì sẽ thế nào?

Nhờ đâu mà chúng ta thông minh tới vậy?

Ta đã biết đôi điều về sự tiến hóa của giống loài chúng ta,

nhưng ý thức của con người đã tiến hóa như thế nào?

Tham vọng ngông cuồng bắc thang lên những vì sao

đến từ đâu vậy?

Nhờ đâu mà ta đã trở thành một công cụ để vũ trụ tìm hiểu chính nó?

Nó bắt đầu ở kia.

Lịch Vũ Trụ là cách ta đo đạc sự dài rộng của thời gian.

Ta lấy tất cả thời gian

từ khi vũ trụ hình thành tới ngay lúc này đây

và xếp nó vào lịch một năm.

Trong thước đo này, mỗi tháng là hơn 1 tỉ năm.

Mỗi ngày tương đương với gần 40 triệu năm.

Câu chuyện của chúng ta bắt đầu cùng lúc với mọi dạng sống khác

trên Trái Đất.

Mọi sinh vật trên Trái Đất đến từ một cội nguồn chung.

Sự kiện ấy diễn ra trong bóng tối của biển sâu vào ngày 15 tháng 9,

khoảng 4 tỉ năm trước.

Sinh vật đơn bào nhỏ bé ấy mang trong mình một loại thang hóa học,

chuỗi xoắn kép DNA.

Vật chất sao.

Oxy, các-bon, ni-tơ.

Những nguyên tố được sinh ra trong tâm của những ngôi sao xa xôi,

kết hợp với hi-đrô từ vụ nổ Big Bang để trở thành sự sống

trên thế giới nhỏ bé này.

Nhờ các thay đổi ngẫu nhiên, biển đổi gen,

vài biến đổi dẫn tới những dạng sống thành công hơn,

thứ ta gọi là chọn lọc tự nhiên.

Thang dài ra, thêm nhiều bậc thang mới.

Mất thêm 3 tỉ năm nữa để sự sống tiến hóa

tới sự đa dạng thực vật và động vật mà bạn nhìn thấy

bằng mắt thường.

Nếu Lịch Vũ Trụ cũng có ngày lễ,

thì hẳn ngày 26 tháng 12 sẽ nằm trong số đó.

Đâu đó trong ngày hôm ấy, khoảng 200 triệu năm trước,

những động vật có vú đầu tiên tiến hóa.

Chúng mang một điều mới tới Trái Đất:

vỏ não mới.

Vào Kỷ Tam Điệp, thời thế không ủng hộ chúng,

nhưng giờ, loài khủng long từng đe dọa động vật có vú

đã tuyệt chủng.

Sự tiến hóa của vỏ não mới trong những sinh vật nhỏ bé,

lén lút như nó đây,

đã cho phép hậu duệ của chúng chiếm lĩnh hành tinh này.

Động vật có vú còn mang đến một điều mới nữa.

Chúng cho con bú.

Chúng nuôi con.

Tình yêu có từ đó.

Ngày của Mẹ trên Lịch Vũ Trụ.

Tiến hóa qua chọn lọc tự nhiên

nghĩa là những sinh vật có thể thích ứng với môi trường

có nhiều khả năng sống sót và để lại hậu duệ hơn.

Trí thông minh là một lợi thế lớn.

Vận mệnh của hành tinh này đã mãi mãi thay đổi bởi một sự kiện

liên quan đến chỉ 13 nguyên tử.

13 nguyên tử nhỏ cỡ nào?

1/1 nghìn nghìn tỷ kích thước của một hạt muối.

Một đột biến trong DNA của một tổ tiên của chúng ta.

Mọi thứ chúng ta tự hào, mọi điều chúng ta học được và dựng nên,

có thể đều đến từ không hơn đây.

Một cặp bazơ trong một gen mà thôi.

Nấc thang ấy đã lập trình vỏ não lớn hơn,

cố định và nhiều nếp nhăn hơn.

Có lẽ đó là một cú huýt ngẫu nhiên của tia vũ trụ,

hay đơn giản là một lỗi giao tiếp giữa hai tế bào.

Dù là gì, nó cũng thay đổi giống loài chúng ta,

và sau cùng, tác động tới mọi giống loài khác

trên Trái Đất.

Chuyện xảy ra vào tối muộn ngày cuối cùng của năm cũ

trong Lịch Vũ Trụ.

Mọi thứ của ta, dù tốt hay xấu,

lòng trung thành và quan tâm tới những nhóm lớn hơn,

lòng sùng bái với một số đức tin,

khả năng tưởng tượng tương lai,

quyền năng thay đổi thế giới và tìm kiếm lời giải trong vũ trụ.

Cái tên ta đặt cho giống loài mình,

"homo sapiens", "người thông thái" trong tiếng Latin,

tất cả chúng,

đều bắt nguồn từ chỉ một nấc thang

trong chiếc thang DNA nhỏ bé bắc tới những vì sao của chúng ta.

Trong hầu hết giờ cuối của Lịch Vũ Trụ,

cho tới tận phút cuối cùng,

tổ tiên của chúng ta vẫn là thợ săn và người hái lượm,

sống thành những nhóm nhỏ.

Khi người ta nhún vai nói:

"Bản tính con người là thế," tôi luôn lấy làm lạ.

Bởi họ thường nói vậy về thói tham lam,

ngông cuồng, bạo lực của chúng ta.

Nhưng chúng ta đã là con người mấy trăm nghìn năm rồi.

Và trong phần lớn quãng thời gian ấy, chúng ta đâu có vậy.

Sao tôi lại biết vậy?