Lockerbie: The Bombing of Pan Am 103

این «مرثیه تاریک» است

که به نظرم مهم‌ترین اثر تمام زندگی‌ام است

با گذشت زمان، فکری به سرم زد

چه کار باشکوهی می‌شد

اگر تا جایی که ممکن است مادران مشارکت می‌کردند

در به تصویر کشیدن خودشان در همان لحظه‌ای

که از مرگ عزیزانشان باخبر شدند

بچه‌ام

سوز: زخمی در قلب مادر وجود دارد

وقتی فرزندش را از دست می‌دهد

چون آن‌ها بخشی از وجود فیزیکی ما هستند

فرقی نمی‌کند جنگ باشد، یا پرواز پان‌آم ۱۰۳، یا واقعه ۱۱ سپتامبر

تصویر و پیامدهای آن همیشه یکی است

یعنی این

خبرنگار: پرواز ۱۰۳ پان‌آم سقوط کرد

در دهکده «لاکربی» در اسکاتلند

دویست و هفتاد نفر که اکثرشان آمریکایی بودند، کشته شدند

این بدترین حمله تروریستی به یک شرکت هواپیمایی در تمام تاریخ بود

ریگان: ما هیچ اطلاعی از نحوه وقوع این اتفاق نداریم

داریم سعی می‌کنیم بفهمیم چه شده

مرد ۱: این حمله‌ای به خاک آمریکا بود

مرد ۲: بزرگ‌ترین صحنه جرم در تاریخ

مرد ۳: دویست هزار قطعه مدرک و شواهد

مرد ۴: دختر من فقط در یک حادثه نمرده بود

بلکه وحشیانه به قتل رسیده بود

مرد ۵: آن‌ها بچه‌های ما را کشتند

مرد ۶: اینکه ۳۰ سال به آدم دروغ بگویند

مرد ۷: فکر می‌کنم دولت آمریکا اهداف خاص خودش را داشت

ریگان بزرگ‌ترین تروریست جهان است

زن ۱: اگر دست دولت ما باشد

شاید هرگز حقیقت را نفهمیم

مرد ۸: در ماجرای لاکربی، هیچ‌چیز آن‌طور که به نظر می‌رسد نیست

این مرحله خاص از جست‌وجوی ما برای یافتن حقیقت

تقریباً به پایان رسیده است

این مایه آرامش بزرگی است و جنبه مثبت

تصمیمی است که قضات گرفتند

تا حکم خود را به این زودی صادر کنند

خبرنگار: دادگاهی که ۸۴ روز

و سه میلیون کلمه شهادت و مدرک را شنیده

برای روز نهایی آماده می‌شود

در بزرگ‌ترین محاکمه قتل‌عام در بریتانیا

خبرنگار ۲: عبدالباسط علی المقراحی، ۴۸ ساله

و لمین خلیفه فیمه، ۴۴ ساله

هر دو متهم به جاسازی بمب مرگبار بودند

طی یک سری جابه‌جایی چمدان‌ها

دادستانی در طول نه ماه

بیش از ۲۰۰ شاهد را با ۱۰ هزار صفحه شهادت فراخواند

تا ثابت کند این مردان تروریست‌های لیبیایی بودند

مدارک، هرچند غیرمستقیم و قرینه‌ای بودند

اما به نظر ما بسیار متقاعدکننده بودند

نکات کلیدی در مدارک، نقش آقای مقراحی بود

در سرویس‌های امنیتی لیبی

استفاده او از هویت‌های جعلی

و حضورش در فرودگاه مالت

در همان صبحی که چمدان حاوی بمب

وارد سیستم پرواز شد

و ارتباطات آقای مقراحی با آقای بولیه

مالک شرکت «مِبو»

کسی که دادگاه به این نتیجه رسید

دستگاه زمان‌سنجی را ساخته بود که بمب را منفجر کرد

فیل: تا جایی که به فیمه مربوط می‌شد

او مدیر هواپیمایی عربی لیبی در مالت بود

ظاهراً فیمه برچسب چمدانی را برای او تهیه کرده بود

که مقراحی روی چمدانی در پرواز به فرانکفورت گذاشت

تا از آنجا به لندن و پرواز ۱۰۳ پان‌آم برود

مقراحی نمی‌توانست آن چمدان را وارد سیستم کند

بدون کمک فیمه

خبرنگار: دادستانی اعتراف می‌کند

که پرونده‌اش کاملاً بر اساس مدارک غیرمستقیم است

اما مدعی است که به اندازه کافی محکم است

تا قتل را بدون هیچ شک معقولی ثابت کند

نیک: با این حال، برخی از مدارک بحث‌برانگیز بود

به نظر می‌رسید بولیه شهادت قبلی خود را پس گرفته است

حالا دیگر آن‌قدر مطمئن نیست

که قطعه‌ای از برد مدار متعلق به تایمرهایی بوده

که گفته بود به سرویس اطلاعاتی لیبی فروخته است

او کلاً غیرقابل‌اعتماد به نظر می‌رسید

تونی گاوچی، مردی که در مالت فروشگاه لباس داشت

بسیار مهم است، چون او تنها کسی است

که می‌تواند مقراحی را شناسایی کند

اما خاطرات او از متهم مدام تغییر می‌کرد

شهادت او اصلاً معتبر به نظر نمی‌رسید

فیل: اما ما به شواهد حیاتی دیگری هم رسیدیم

از طریق یک مأمور دوجانبه که در فرودگاه کار می‌کرد

خبرنگار: عبدالمجید جیاکا همان خبرچین اصلی است

که به عنوان شاهد ستاره دادگاه لاکربی معرفی شد

عبدالمجید به دادگاه گفت

که چطور اطلاعات لیبی برای بمب‌گذاری برنامه‌ریزی کرده بود

و اینکه هر دو متهم کاملاً در آن دست داشتند

امروز او شاهد ضعیفی برای دادستانی بود

یادم هست که خنده کوتاهی

بین افرادی که شاهد ارائه مدارک بودند، بلند شد

فقط به این خاطر که او خیلی

انگار عقلش را از دست داده بود

مثل این بود که بنشینی و به حرف‌های یک آدم خیال‌پرداز گوش بدهی

که ۲۰ دقیقه وقت دارد بدون هیچ کنترلی

درباره توهماتش حرف بزند

کمبود مدارک معتبر

باعث شد به این باور برسم که

آن دو مرد متهم

قطعاً نمی‌توانستند هیچ نقشی در این ماجرا داشته باشند

سوز: قبل از صدور حکم، خیلی دل‌شوره داشتم

اما بر اساس مدارکی که شنیده بودم

معتقد بودم که آدم‌های درست را دستگیر کرده‌ایم

منتظر ماندیم تا قضات در جایگاه مستقر شوند

تا حکمشان را... قرائت کنند

و اصلاً نمی‌دانستیم چه اتفاقی قرار است بیفتد

معتقد بودم کلیت مدارک آن‌قدر قانع‌کننده است

که حتی با نبودِ مدرک جرم قطعی، باز هم جرمشان محرز است

یادم هست دست فیل رید را گرفته بودم

کنار هم نشسته بودیم و یادم هست

احتمالاً دست هم را خیلی محکم فشار می‌دادیم

خبرنگار: ساعت ۱۱ صبح، قضات با رداهای مخصوصشان

در جایگاه نشستند

وقتی عبدالباسط المقراحی را در قتل گناهکار شناختند

ناگهان صدای نفس‌های حبس‌شده در سینه بلند شد

بعد وقتی اعلام کردند که لمین فیمه بی‌گناه است

موج دوم حیرت بلند شد

فکر می‌کردم هر دو تبرئه می‌شوند و به خانه برمی‌گردند

شوک ناشی از حکم در ابتدا آن‌قدر زیاد بود

که از حال رفتم

خبرنگار: برای بسیاری این سوال باقی ماند

که چطور یکی از متهمان گناهکار و دیگری بی‌گناه شناخته شد؟

وکیل فیمه اعلام کرد هیچ مدرکی وجود ندارد

که او در فرودگاه مالت بوده باشد

در روزی که ادعا می‌شود بمب بارگیری شده است

و حتی مدرک کمتری وجود داشت که او از توطئه بمب‌گذاری مطلع بوده

ظاهراً قضات هم موافق بودند

عجیب بود که پرونده علیه هر دو نفر بود

اما مشارکت یکی از آن‌ها ثابت نشد

فکر می‌کنم این موضوع خیلی‌ها را شوکه کرد

قلبم شکست

وقتی به آقای فیمه اجازه دادند دادگاه را ترک کند

چون واضح بود که آن بمب نمی‌توانست وارد هواپیما شود

بدون کمک او

و در مورد مقراحی، مشخصاً قضات احساس کردند

با وجود برخی تناقضات در مدارک

او همچنان قابل‌محکومیت است

خبرنگار: امروز روزِ احساسات متناقض بود

خوشحالی از محکومیت دست‌کم یک نفر

اما خشم از اینکه حکم طولانی‌تر نیست

حکم خیلی کوتاهی بود

چون حبس ابد در اسکاتلند ۲۰ سال است

و این یعنی ۲۰ سال برای تمام قربانیان

بنابراین وحشت‌زده بودیم که این قرار است عدالت را

در حق... عزیزانمان اجرا کند

نیک: حکم دادگاه بوی سازش دیپلماتیک می‌داد

این همان لکه‌ای است

که در ذهن همه درباره این پرونده سنگینی می‌کند

با گناهکار شناختن مقراحی

معتقد بودیم که یافته‌هایمان تأیید شده است

که این یک عملیات دولتی از سوی لیبی بوده است

این برای من به این معنی بود که دستور را قذافی صادر کرده

با اینکه این موضوع هرگز در دادگاه مطرح نشد، اما حقانیت ما را ثابت کرد

خبرنگار: امروز عصر، خلیفه فیمه راهی لیبی شد

المقراحی پشت میله‌های زندان ماند

و جست‌وجو برای حقیقت همچنان ادامه دارد

جان: این پرونده بسیار دوقطبی است

من به عنوان محقق با وکلای مقراحی کار کردم

حدود ۳۰ سال است که درگیر این پرونده هستم

عملاً دو جبهه متفاوت وجود دارد

یک جبهه معتقد است که عدالت اجرا شده

در «کمپ زایست»

تا جایی که مقراحی محکوم شد

و عده‌ای دیگر هم هستند که بسیار مشکوک‌اند

به محکومیت مقراحی

در واقع، معتقدند او به اشتباه محکوم شده

و فکر می‌کنند متهمان اصلی در واقع بیرون از لیبی هستند

در ایران و یک گروه تندروی فلسطینی

مصاحبه‌گر: به نظر شما مقراحی گناهکار است؟

این یک

پاسخ به این سوال خیلی دشوار است

من نگرانی‌های زیادی دارم

درباره اطلاعاتی که می‌دانم وجود دارد

اما نمی‌توانم به آن‌ها دسترسی داشته باشم

به دلایل امنیت ملی

تا زمانی که دسترسی به آن‌ها ممکن نشود

فکر می‌کنم این جنجال‌ها ادامه خواهد داشت

پس برای خیلی‌ها

بعد از دادگاه، سوالات حتی بیشتر شده

تا کمتر

مصاحبه‌گر: این همان فایل بایگانی بدنامی است

که درباره‌اش حرف می‌زدید؟

بله، این همان فایل بدنام است

پر از اسناد و مدارک لاکربی است

پس این حاصل ۳۵ سال کار است؟ بله

متأسفانه، بسیاری از کسانی که کمک‌های زیادی کردند

در طول این ۳۵ سال، دیگر در بین ما نیستند

اف‌بی‌آی و آمریکا علناً اعلام کردند

که هیچ پرونده‌ای علیه لیبیایی‌ها شکل نمی‌گرفت

اگر آن قطعه از برد مدار پیدا نمی‌شد

که از میان آوارها به دست آمد

قطعه PT/35 در میان آوارهای پراکنده کشف شد

مدتی طولانی بعد از سقوط پرواز ۱۰۳ پان‌آم

و در فاصله‌ای نسبتاً دور از لاکربی

برای خیلی‌ها، این موضوع همان موقع علامت سوال‌هایی ایجاد کرد

درباره منشأ آن

وقتی روی فرجام‌خواهی مقراحی کار می‌کردم

به عنوان محقق

مدارک مربوط به برد مدار را بسط دادم