Coronavirus, Explained

‎- Chào. ‎- Chào.

‎Bạn đang chứng kiến khoảnh khắc lịch sử.

‎Đang có một cuộc săn lùng toàn cầu ‎tìm cách chống lại virus corona này.

‎Các nhà khoa học đang thử mọi cách,

‎từ các loại thuốc hiện có ‎đến các liệu pháp mới.

‎Nhưng cách khả dĩ nhất ‎để chấm dứt đại dịch này

‎là vắc-xin.

‎VẮC-XIN THỬ NGHIỆM COVID-19 ĐẦU TIÊN

‎Vào ngày 16 tháng 3 năm 2020, ‎vắc-xin đầu tiên được thử nghiệm.

‎Tôi là Jennifer Haller

‎và tôi là người đầu tiên ‎được tiêm vắc-xin COVID-19 thử nghiệm.

‎Ta điều chế ‎các vắc-xin thử nghiệm khác khá nhanh.

‎Vắc-xin SARS mất 20 tháng, ‎vắc-xin Ebola mất bảy tháng,

‎và vắc-xin Zika mất khoảng sáu tháng.

‎Nhưng ứng viên vắc-xin này ‎đã phá vỡ các kỷ lục kia.

‎Nó được điều chế chỉ trong 65 ngày.

‎Dù vậy, để chấm dứt được đại dịch này ‎thì vẫn còn xa lắm.

‎Bất kỳ vắc-xin tiềm năng nào ‎cũng có con đường khó khăn phía trước,

‎một chặng đường dài ‎đầy gian nan và thử thách.

‎Ở Mỹ, ứng viên vắc-xin thường ‎phải mất cả thập kỷ

‎từ lúc bắt đầu đến khi hoàn thành

‎và khoảng 90% không hoàn thành được.

‎Ta không có nhiều thời gian đến thế.

‎Hàng ngày có rất nhiều người chết

‎và thiệt hại kinh tế đang leo thang.

‎Các chuyên gia hy vọng vắc-xin có thể ‎được phổ biến rộng rãi vào năm 2021.

‎Để đạt được điều đó, nó sẽ phải vượt qua ‎mọi chặng đường trong thời gian kỷ lục.

‎Đây là thử thách lớn nhất ‎của con người và máy móc.

‎Tuy nhiều xe được gọi đến vạch xuất phát,

‎thường chưa đến một nửa ‎kết thúc cuộc đua mệt mỏi.

‎May thay, hơn 100 ứng viên vắc-xin ‎đang thử nghiệm,

‎do các nhà khoa học toàn cầu điều chế, ‎từ các bậc kỳ cựu ở trường đại học...

‎Chúng tôi có một nhóm ‎nhà khoa học tài ba tận tụy

‎làm việc ngày đêm ở phòng thí nghiệm.

‎...đến các công ty dược phẩm lớn...

‎Chúng tôi có các nhóm làm việc này, ‎ai cũng hào hứng.

‎...nhờ kỹ thuật đã kiểm chứng...

‎Tất nhiên, với vắc-xin phòng virus corona, ‎chúng tôi có một lợi thế đặc biệt.

‎...và các cách tiếp cận ‎chưa từng được thử nghiệm.

‎Mọi người cạnh tranh

‎nhưng cuối cùng, ‎chỉ có người giỏi nhất sống sót.

‎Nhưng điều chế được một vắc-xin ‎cũng sẽ cần rất nhiều tiền...

‎Có chúng tôi đây. ‎Chúng tôi có thể giải ngân rất nhanh.

‎Bọn tôi có thể đánh giá được.

‎Giờ ta đều nỗ lực tìm kiếm ‎những ý tưởng hay nhất trên thế giới.

‎...và sự cộng tác.

‎Toàn bộ cộng đồng khoa học toàn cầu

‎đã đồng lòng ‎theo cách thực sự chưa từng có tiền lệ.

‎...và tình nguyện viên dũng cảm.

‎Ta đều cảm thấy bất lực ‎và đây là điều tôi thấy mình làm được

‎mà có thể tạo ra sự khác biệt.

‎Họ đang cùng nhau tham gia cuộc đua ‎khoa học mạo hiểm nhất trong lịch sử.

‎Tôi so sánh điều này với cuộc đua vũ trụ.

‎Ta có rất nhiều ứng viên ‎đang hướng đến một thứ chưa xác định.

‎"Đến sao Hỏa ra sao?"

‎"Đến sao Kim ra sao?"

‎"Làm sao để tạo ra ‎vắc-xin COVID-19 kế tiếp?"

‎Và câu hỏi lớn khác là: ‎ta có thể làm nhanh cỡ nào?

‎Với thực tế là ta ‎đang có virus trong tay,

‎ta sẽ phát triển một vắc-xin.

‎Ta có thể tiến rất nhanh ‎theo những cách chưa từng đạt được.

‎Chỉ cần được chứng minh là an toàn‎,

‎vắc-xin đó sẽ được thông qua.

‎Thứ họ cần là vắc-xin

‎cuộc chiến không dừng lại ‎đến khi tìm được vắc-xin.

‎Vẫn còn các virus khác cần được cô lập ‎và các vắc-xin khác cần điều chế,

‎nhưng họ sẽ làm.

‎CUỘC ĐUA PHÁT TRIỂN VẮC-XIN

‎Rất khó để chống lại ‎virus corona này và tất cả các virus khác,

‎một phần vì chúng rất đơn giản.

‎Về cơ bản, ‎chúng chỉ là các phương tiện nhỏ

‎chứa các chỉ dẫn về cách sinh sôi thêm.

‎Để sinh sôi, chúng lén đưa ‎các chỉ dẫn này vào tế bào của ta

‎và bắt bộ máy tế bào của ta ‎sản sinh thêm nhiều virus.

‎Chúng lây lan khắp cơ thể ‎và xâm chiếm nhiều tế bào,

‎phá hủy các tế bào này,

‎khiến chúng ta đổ bệnh.

‎Nhưng ta vẫn phòng vệ được.

‎Các tế bào miễn dịch của ta có thể tìm ra ‎kẻ xâm nhập và nhận diện một dấu hiệu,

‎một đặc điểm riêng biệt ‎gọi là kháng nguyên.

‎Rồi chúng tích cực tìm kiếm và tiêu diệt ‎bất cứ thứ gì với kháng nguyên đó.

‎Hệ miễn dịch của ta cũng tạo ra ‎các phân tử nhỏ gọi là kháng thể

‎dính vào kháng nguyên đó, ‎gắn thẻ và đánh bại virus.

‎Từ ngày ta nhiễm bệnh,

‎có thể mất gần hai tuần ‎để phản ứng này gia tăng,

‎đủ thời gian để virus này lan ra ‎khắp cơ thể,

‎và tàn phá cơ thể.

‎Và đôi khi hệ miễn dịch của ta phản ứng ‎thái quá và gây hại còn nhiều hơn.

‎Ở một số người, ‎tất cả các thiệt hại này trở nên áp đảo

‎và họ tử vong.

‎Trong một ca, tôi tuyên bố sáu người chết.

‎Trong trường hợp này, điều trị sẽ có ích.

‎Một số tiêm kháng thể, ‎chính là các phân tử kháng virus,

‎dùng kháng thể tổng hợp ‎điều chế trong phòng thí nghiệm

‎hoặc từ máu của những người khỏi bệnh.

‎Số khác kìm hãm hệ miễn dịch ‎nếu nó trở nên mất kiểm soát.

‎Và một số, như Remdesivir,

‎xâm nhập vào tế bào của ta ‎để ngăn virus tự nhân bản.

‎Kết quả ban đầu cho thấy nó có thể ‎làm cho virus ít nguy hiểm hơn.

‎Đó là một bằng chứng rất quan trọng,

‎vì nó đã chứng minh ‎rằng thuốc có thể ngăn chặn virus này.

‎Nhưng tính đến tháng 5, không có liệu pháp ‎nào giúp một người không bị đổ bệnh‎,

‎hoặc ngăn virus corona lây lan.

‎Vắc-xin sẽ làm được

‎và làm điều đó bằng cách lợi dụng một thứ ‎mà cơ thể ta đã tiến hóa hàng triệu năm:

‎ký ức.

‎Sau khi xử lý một virus, hệ miễn dịch ‎của ta ghi nhớ các kháng nguyên,

‎đôi khi là mãi mãi,

‎cũng có khi chỉ trong một thời gian.

‎Ta biết cơ thể ta có thể nhớ được ‎các virus corona này trong vài năm.

‎Vậy nếu virus corona này tương tự

‎và lại xuất hiện trong cơ thể ta ‎trong lúc đó,

‎hệ miễn dịch có thể hoạt động ‎nhanh hơn nhiều, với sức mạnh áp đảo,

‎quét sạch virus trước khi nó có thể làm ta ‎đổ bệnh hoặc lây sang người khác.

‎Đây chính là miễn dịch với virus.

‎Vắc-xin khiến ta miễn dịch

‎bằng cách cho cơ thể thấy ‎virus trông ra sao một cách an toàn,

‎giả lập lần nhiễm trùng đầu tiên ‎để dạy cơ thể cách phản ứng‎,

‎để sẵn sàng khi gặp virus thật.

‎Không vắc-xin nào hiệu quả 100%,

‎nghĩa là không phải ai đã tiêm phòng ‎cũng sẽ miễn dịch hoàn toàn

‎nhưng ta không cần vắc-xin hoàn hảo ‎để chấm dứt dịch bệnh.

‎Đậu mùa từng là ‎nguyên nhân gây tử vong hàng đầu

‎và bệnh sởi cướp đi hàng triệu người ‎mỗi năm, hầu hết là trẻ em.

‎Nhưng nhờ vắc-xin có hiệu quả khoảng 95%,

‎ta đã xóa sổ được bệnh đậu mùa

‎và tiến bộ vượt bậc ‎trong việc chống lại bệnh sởi.

‎Các nhà điều chế hy vọng ‎sẽ tạo ra một vắc-xin hiệu quả như vậy.

‎Nếu ta chỉ có thể tạo ra một loại vắc-xin ‎có hiệu quả, giả dụ, là 50%,

‎vậy là ngăn được một nửa số ca nhiễm,

‎nếu như vậy có nghĩa là ngăn chặn ‎một nửa số ca tử vong, đó là tin tốt.

‎Vắc-xin là một trong những phát minh ‎quan trọng nhất trong lịch sử loài người.

‎Thế giới không đồng tình lắm

‎nhưng hơn 90% số người tin rằng ‎tiêm chủng cho trẻ em là quan trọng

‎và điều đó rất quan trọng, ‎vì để loại bỏ một bệnh truyền nhiễm

‎thì hầu hết mọi người trên thế giới ‎phải miễn dịch.

‎Đó gọi là miễn dịch cộng đồng.

‎Cơ chế là các cá nhân trở nên ‎miễn dịch bằng cách lây nhiễm và sống sót,

‎hoặc tiêm vắc-xin.

‎Khi có đủ số người miễn dịch,

‎virus sẽ khó lây lan và chậm lại.

‎Tiêm chủng không chỉ

‎bảo vệ bản thân mà còn bảo vệ ‎các thành viên yếu trong cộng đồng,

‎những người ‎không có điều kiện tiêm vắc-xin.

‎Như trẻ sơ sinh, người cao tuổi ‎và người có hệ miễn dịch yếu.

‎Nên đó vừa là hành động tự bảo vệ, ‎vừa là hành động vị tha.

‎Vì vậy, đánh bại một căn bệnh truyền nhiễm ‎đòi hỏi cả thế giới phải đoàn kết

‎và trong cuộc đua COVID-19, ‎thế giới đã đoàn kết hơn bao giờ hết.

‎CÁC KHU VỰC ĐANG ĐIỀU CHẾ VẮC-XIN

‎Trong hơn 100 ứng viên ‎tham gia cuộc đua tháng 5,

‎gần một nửa là ở Bắc Mỹ ‎và 17 là ở Trung Quốc.

‎Chúng được tài trợ ‎theo các cách khác nhau,

‎hầu hết là từ công nghiệp tư nhân.

‎Nhưng sự khác biệt chính giữa chúng ‎là cơ chế hoạt động của vắc-xin,

‎cách chúng cho cơ thể thấy ‎virus trông như thế nào.

‎Một số vắc-xin ‎tiêm virus đã bị làm suy yếu vào cơ thể.

‎Nó không thể sinh sôi hoặc gây hại ‎nhưng vẫn có kháng nguyên

‎nên hệ miễn dịch của ta ‎có thể học cách nhận diện.

‎Đó là cách ta tiêm phòng bại liệt,

‎sởi, quai bị và rubella,

‎thủy đậu, virus rota

‎và cúm.

‎Đến nay đây là phương pháp hiệu quả nhất ‎thể hiện qua thực tiễn mà ta có

‎nhưng đó là cách làm chậm.

‎Phải nuôi cấy virus hàng tháng ‎ở các tế bào sống khác, như trứng gà,

‎phương pháp ta đã dùng hàng thập kỷ.

‎Ta sẽ gọi là vắc-xin thế hệ đầu tiên

‎và có chín ứng viên trong cuộc đua ‎tính đến đầu tháng 5.

‎Các nhà khoa học khác ‎đang thử cách tiếp cận mới hơn.

‎Thay vì toàn bộ virus corona, ‎họ chỉ đưa một kháng nguyên vào cơ thể,

‎phần mà họ nghĩ sẽ kích hoạt ‎phản ứng miễn dịch.

‎Các kháng nguyên đó cũng cần nuôi cấy, ‎đôi khi trong các tế bào nấm men

‎hoặc gắn vào một loại virus vô hại khác.

‎Đây là cơ chế hoạt động ‎của vắc-xin viêm gan B,

‎ho gà và viêm màng não B.

‎Ta sẽ gọi là vắc-xin thế hệ thứ hai

‎và chúng là loại phổ biến nhất ‎trong cuộc đua COVID-19, với 72 ứng viên.

‎Cuối cùng, ‎loại vắc-xin hoàn toàn mới‎,

‎không sử dụng bất kỳ phần nào của virus.

‎Thay vào đó, nó chỉ cung cấp cho cơ thể ‎chỉ dẫn của virus,

‎các đoạn mã di truyền rất nhỏ, ‎ra lệnh cho tế bào tạo ra kháng nguyên,

‎từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch.

‎Chưa vắc-xin nào dùng phương pháp này ‎được chấp thuận sử dụng ở người.

‎Ta sẽ gọi là vắc-xin thế hệ thứ ba

‎và có 27 ứng viên trong cuộc đua.

‎Vì không cần nuôi cấy ‎phần nào của bất kỳ virus nào,

‎chúng có thể được điều chế rất nhanh.

‎Loại vắc-xin phá kỷ lục này ‎là một ứng viên thế hệ thứ ba

‎từ một công ty của Mỹ tên là Moderna.

‎Nhưng làm ứng viên vắc-xin không khó,

‎giai đoạn tiếp theo mới khó.

‎Thử nghiệm lâm sàng.