A Man Escaped or: The Wind Bloweth Where It Listeth (Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut) (Un condamné à mort s'est échappé)

Wat nu volgt is een waar verhaal.

Ik toon het zoals het gebeurde, zonder versiering.

Hier,

tijdens de Duitse bezetting,

hebben 10.000 mensen geleden,

slachtoffers van de nazi's.

7.000 zijn bezweken.

Een ter dood veroordeelde ontsnapt

ofwel

De wind waait waarheen hij wil

Bedankt, heren officier.

Blijven staan.

Vuile hond!

We zullen je wel afleren van te proberen te vluchten.

Vooruit, buiten! En wat snel!

We zullen je wel leren hoe men zich enkele dagen rustig houdt.

Ik voelde dat ik bekeken werd.

Ik durfde niet bewegen.

Niets gebroken, maar ik zag er waarschijnlijk niet knap uit.

Ik veegde mezelf zo goed mogelijk af.

De aanklachten tegen mij waren heel zwaar en ik had ze duidelijk nog verzwaard.

Waarom hadden ze me nog niet gefusilleerd?

Toen ik in de rechtszaal zat, had ik vrede genomen met het idee van de dood.

Ik had liever een onmiddellijke terechtstelling gehad.

Het tikken van mijn buurman hielp me ook niet.

Ik verloor zelfs even de moed en weende.

Ik sliep zo diep dat de cipiers me moesten wekken bij dageraad.

Opstaan.

Opstaan!

Instinctief deed ik alsof ik me amper kon bewegen,

alsof het een verschrikkelijke inspanning was om enkel te gaan zitten.

Heeft die misleiding mij het leven gered?

Genoeg.

Ik werd weer getrapt en geslagen en werd opnieuw alleen gelaten.

Mijn cel was amper 3 op 2 meter.

Het meubilair was rudimentair.

Een houten kader waarop een matras lag, en twee dekens.

In een nis bij de deur stond een slappe emmer.

En tenslotte nog een stenen schap aan de muur.

Ik slaagde erin daarop te klimmen en zo het venster te bereiken.

Op de kleine binnenplaats die ik voor me zag,

waren drie behoorlijk geklede en geschoren mannen

blijkbaar zonder bewaking aan het wandelen.

Let goed op, ik kom terug.

Jouw naam? - Fontaine.

Ik Terry.

Hoe kan je met buiten praten?

Ik heb een manier.

Ik besefte zeer goed dat ik op mijn hoede moest zijn.

Vangen.

Nu dat een onbekende had gezegd: "ik heb een manier",

was voor mij al alles veranderd.

Eruit.

Eruit! Vooruit!

Ondanks mijn handboeien kon ik me wat wassen en mijn wonden reinigen.

Eruit!

Al snel leerde ik te communiceren met mijn buurman.

Een jonge arbeider in een bronsgieterij,

die tijdens een ruzie een Duitse soldaat had gedood.

Hij wachtte op zijn executie. Hij was 19.

Met het touw dat ze mij gaven, en mijn zakdoek,

had ik een soort zak gemaakt.

Geef me morgen je brieven.

2 mei, Liefste moeder, ik zit in de bak...

Om mijn familie gerust te stellen, en hun hoop te geven die ik zelf niet had,

En vooral om mijn oversten te waarschuwen

dat de postzender waarvoor ik verantwoordelijk was

de Duitsers hielp, daar ze de code gekraakt hadden.

Ik had besloten het risico te nemen.

En wat een risico.

Mijn brieven aan een vreemde toevertrouwen

kon mijn einde betekenen, en ook dat van de ontvangers.

We konden gezien worden, of elk moment onderbroken worden.

Heb je een veiligheidsspeld?

Een veiligheidsspeld?

Wacht.

Hij stapte naar het gebouw waar de vrouwen zaten.

Dit komt van hen.

Op het papier, door een vrouwenhand geschreven, het woord "courage."

En er was een veiligheidsspeld.

Mijn buurman had me de methode verteld.

Maar het lukte niet meteen, en ik geloofde amper dat het zou werken.

Duw, trek, sleutelgat, mechanisme.

Ik kon eindelijk mijn stijve armen en polsen ontspannen.

Ik had plots een overwinningsgevoel.

Heel uitzonderlijk en uniek

had Terry van de hoofdcipier toestemming voor bezoek van zijn dochter op bepaalde dagen.

Ik wist dat pas veel later.

Ik was me niet bewust van het gevaar voor hemzelf en voor haar.

Terug thuis stak zij de brieven in de omslag, en gooide ze in de brievenbus.

Je brieven vertrokken gisteren. Ze zouden nu moeten aangekomen zijn.

Bedankt.

Je hebt je plicht gedaan. Dat zal je helpen volhouden.

Kijk.

Wees voorzichtig.

Welnu, Luitenant Fontaine.

Heb je je schaakmat al aanvaard?

Ik zal eerlijk zijn. In jouw plaats was ik ook uit de auto gesprongen.

Maar nu ga je mij je woord geven dat je niet meer zal proberen te ontsnappen.

Dat geef ik.

Welk spel speelden we?

Hij geloofde me zeker niet.

En ik was vastbesloten er bij de eerste gelegenheid vandoor te gaan.

Hoopte hij een uitgehongerde man zichzelf op die magere stukjes te zien werpen?

Mijn eerste eten in vier dagen.

De tijd aan het venster werd steeds langer en langer.

Ik kon de binnenplaats zien, en de muren en de ziekenboeg.

Onbewust bereidde ik mezelf voor.

Ik wist dat er executies werden uitgevoerd in de gevangenis.

Ik kreeg een waanzinnig idee.

Hij was er.

Ik bleef lang wakker om hem de Bataillonaire's -mars te leren, zoals hij vroeg.

Meer hulp kon ik hem niet bieden.

De volgende dag kwam de hoofdcipier me halen.

Vest.

Handdoek.

Ik had de benedenverdieping verlaten, en zat nu in cel 107 op de bovenste verdieping.

Iedereen naar buiten.

Iedereen naar buiten.

Rechts, niemand. De cel was leeg.

Links, een buurman die me niet geantwoord had.

Ik probeerde op hun gezicht af te lezen wat soort mannen ze konden zijn.

Ik bekeek ook de muren.

Gisteren binnengekomen?

Ik ben er al 15 dagen...

of 15 jaar.

Het went wel.

Toch, wees maar zeker.

Mijn naam is Hébrard.

Niet praten!

Ik ben Fontaine.

De tijd om onze emmers te legen, en wat water over ons gezicht te gooien,

en dan de ganse dag terug in onze cel.

Met niets te doen, geen nieuws, en in een verschrikkelijke eenzaamheid,

waren we een 100-tal ongelukkigen die hun lot afwachten.

Ik maakte me geen illusies over het mijne.

Kon ik maar ontsnappen, vluchten.

Het was geluk of het nietsdoen dat mij mijn eerste kans gaf.

Ik zat vaak voor mijn deur,

met niet beters te doen dan mijn gedachten te laten ronddwalen.

Ze was gemaakt met 2 panelen van 6 eiken planken,

in een kader van dezelfde dikte.

In een spleet tussen twee planken zag ik dat de verbinding geen eik was,

maar hout van een andere kleur, beuk of populier.

Er was zeker een manier om deze deur uit elkaar te halen.

Om een ijzeren lepel te verkrijgen

- tin of aluminium zijn te zacht en breekbaar -

moet ik meerdere maaltijden wachten.

Ik maakte er een soort beitel van.

Nee, de planken zaten niet in elkaar met penverbindingen

gevormd in de eik zelf,

maar door verbindingen in zacht hout dat mijn gereedschap gemakkelijk aankon.

Ik schatte dat het me 4 of 5 dagen zou kosten één verbinding weg te halen,

door het hout te snijden of schaven.

Maar elke avond, op hetzelfde uur, moest ik een luchtje scheppen.

Het ging langzaam, door mijn angst om lawaai te maken,

en de constante angst betrapt te worden.

Bovendien moest ik steeds weer onder de deur gaan

met een stukje stro dat uit de celbezem kwam.

Fontaine, ben je daar?

Ben jij dat, Terry?

We ontmoeten elkaar opnieuw. Ik heb je gemist.

Ik vertrek.

Laten ze je vrij?

Ze brengen me naar God weet waar.

Hoe hij de bewaking kon omzeilen en naar mijn deur komen, heb ik nooit geweten.

Mijn buurman van beneden?

Eergisteren gefusilleerd.

Vaarwel.

Het vertrek van Terry, en de dood van een kameraad die ik nooit zag

maakte me wanhopig.

Ik ging echter door met mijn werk. Het verhinderde me na te denken.

De deur moest open. Ik had geen plannen daarna.

Een nieuwe, de pastoor van Leyris,

won mijn vertrouwen, en vervulde mijn nood aan kameraadschap.

Ze arresteerden me gisteren op de preekstoel. Geen tijd om iets mee te nemen.

Niets?

Ik wou al altijd wat tijd voor mezelf, met mijn Bijbel, om te mediteren.

Ik heb geen Bijbel, maar ik heb een potlood.

Geweldig.

Hou jezelf bezig. Schrijf, hou je geest actief.

Ik hou me bezig.

Drie planken zouden een opening geven die groot genoeg was.

Aan de overzijde, in 108, hield iemand de wacht,

wat mijn werk veel eenvoudiger maakte.

Anderzijds baarde de stilte van mijn buurman me zorgen.

We kunnen gewoon spreken. Ze zijn allemaal beneden aan de andere kant.

Ben je bang?

Ik wist dat hij er was. Daar was ik zeker van.

Ik durfde niet meer aan mijn deur te komen, omdat mijn buurman me zorgen baarde.

Ik stelde me tevreden de gaten te vullen met papier dat ik verkleurde op de grond.

Hij gaf ons een verdwaasde blik.

En die nacht aan het raam, Blanchet, want dat was zijn naam...

Voor enkele dollars, Mr. Blanchet? Had jij dan dollars?

Nee, van een Jodin. Ik had haar nog nooit eerder gezien.

Ze had ze mij gegeven de dag voor ze haar oppakten.

En hoe wisten ze dat?

Van een brief in een zak wasgoed.

Ze zullen ze vrijlaten.

Neen.