Rams

Wat is goed ontwerp?

Productontwerp is de totale vormgeving van een product:

De vorm, kleur, het materiaal en de constructie.

Goed ontwerp kun je niet begrijpen...

als je de mens niet begrijpt.

Om door iedereen begrepen te worden...

moet ontwerp zo eenvoudig mogelijk zijn.

De tijd van achteloos ontwerp voor achteloze consumptie is voorbij.

Wij moeten, met toenemende nuchterheid en hopelijk...

met groeiende alertheid en rationalisme, ons bewust worden.

Een hartelijk welkom en een goedenavond.

Dieter Rams vatte 'Weniger, aber besser' samen in tien ontwerpprincipes...

die generaties ontwerpers wereldwijd hebben gevormd.

De Britse ontwerper Jonathan Ive, achter alle Apple-producten...

noemt Dieter Rams zijn rolmodel en inspiratiebron.

Van 1961 tot 1995 leidde Dieter Rams de ontwerpafdeling van Braun.

Ik verwelkom onze eerste gast, Dieter Rams...

en mijn collega Fritz Frenkler van de TU München.

U kunt Dieter Rams nu al uw brandende vragen stellen.

Wat is er nodig om als industrieel ontwerper...

middelmatigheid te overwinnen?

Bedoelt u uw eigen middelmatigheid of in het algemeen?

Onder andere. -Je moet de juiste mensen vinden.

Mensen die samen echt iets kunnen bereiken...

die verder denken dan hun dagelijkse taken.

Die denken: Hoe ziet onze samenleving er in de toekomst uit?

U ontwierp grote producten, tot aan meubels toe...

waarom bent u nooit in de auto-industrie gestapt...

om orde en goed ontwerp te brengen?

Omdat de hele auto-industrie me van begin af aan irriteerde.

Ze doen te veel, en te veel dat overbodig is.

Ze wilden altijd maar sneller...

en ik vond dat destijds al niet gepast. We hebben niets snellers nodig.

We hebben iets zinnigers en beters nodig.

En Tesla dan, die iets heel anders proberen?

Persoonlijk ben ik niet zo onder de indruk van technologie.

We moeten het hele vervoerssysteem opnieuw doordenken...

niet alleen vanuit het oogpunt van energie...

maar nadenken over wat voor vervoer we nodig hebben.

Hoe ziet het verkeer er over vijftig jaar uit?

Dat zijn uitdagingen voor de auto-industrie.

U zei ons vorig jaar...

dat als u ontwerp nog eens breder kon bestuderen...

u voor landschapsarchitectuur zou kiezen. Waarom?

Het vormgeven van onze omgeving lijkt mij het allerbelangrijkste.

Hoe de stad eruitziet, hoe het gaat met de stedenbouw...

want het verkeer loopt volledig uit de hand.

En dat begint bij het landschap, niet bij het ontwerp van een machine.

Want ontwerp wordt, ook in de media, steeds vaker als verfraaiing gezien.

Ik haat het woord verfraaiing. Wij wilden nooit zomaar iets mooi maken.

Wij wilden dingen beter maken, zoals ik altijd heb gewild.

Wat we nodig hebben: minder, maar beter.

Dieter begon met ontwerpen in de jaren vijftig.

Het was na de oorlog, na een enorme omwenteling.

Het was ook een tijd van grote onzekerheid, in zekere zin.

En een verlangen naar verandering. En technologische vooruitgang.

Ik vraag me af waarom hij nu zo interessant is.

Misschien zitten wij ook in een onzekere fase...

ook van grote technologische en sociale verandering.

Dieter ontmoette Ingeborg bij Braun. Zij was fotografe op de fotoafdeling.

Het is een heel privé stel. Geen rode lopers of schijnwerpers.

Al meer dan vijftig jaar samen. Dat is eigenlijk heel mooi.

Hij leeft in een heel rustige bubbel.

Hij woont al bijna... vijftig jaar in hetzelfde huis?

Hij geeft lezingen, hij reist, er zijn tentoonstellingen over z'n werk.

Hij is heel vrijgevig met z'n tijd. Maar hij heeft geen hobby's.

Z'n werk is z'n leven. Verder is hij nergens in geïnteresseerd.

Ik was een kind van de oorlog.

Ik was 13 toen de bombardementen stopten.

Ik woonde bij m'n grootouders in Wiesbaden.

M'n ouders waren aan het scheiden.

Ik was heel blij dat begin maart de oorlog voor ons voorbij was...

want de Amerikanen trokken Wiesbaden binnen.

Het bleken hele vriendelijke mensen. Het was nog steeds...

oorlogstijd, maar opeens waren de luchtaanvallen voorbij.

Het voelde als verlossing, of een nieuw begin.

M'n grootvader was meester-timmerman en z'n werkplaats was m'n toevlucht.

Hij had een hekel aan machines.

Hij was specialist in oppervlakken en van hem leerde ik handpolijsten.

Het bijzonderste voor mij als kind was dat z'n duim z'n gereedschap was.

Er is een prachtige straat in Wiesbaden, de Mauergasse.

Een klein straatje dat sindsdien wat toeristisch is geworden.

Mijn huis ziet er nog net zo uit als toen.

Wiesbaden heeft veel groen en werd vaak met Parijs vergeleken...

vanwege de vele openbare pleinen.

De kabelspoorweg ligt in een prachtig groen gebied...

en van daaruit ging je omhoog naar het Nerobergpark.

De kabelspoorweg fascineerde me als kind, want de techniek was ingenieus.

Één wagon werd gevuld met water vanuit tanks bovenaan...

en zo trok hij de onderste wagon omhoog.

Onderaan liep het water in een vijvertje.

Het water werd dan weer naar boven gepompt.

Destijds besefte men niet dat dit zuinig en ecologisch verantwoord was.

Ik was toen vier of vijf, maar de Nerobergbahn is me bijgebleven.

Het lukte me al op m'n 17e...

om me in te schrijven aan de kunstnijverheidsschool.

Het was een mini-Bauhaus.

Je leerde houtverbindingen maken en alles was heel praktijkgericht.

Het geheel was als één grote familie.

Alles moest van de grond af worden opgebouwd, en bovenal...

moesten we de boel opruimen, in de ware zin van het woord.

Wat vaak niet gezegd wordt, is dat design ook politiek is.

Hoewel ze het niet zo noemden...

waren hij en z'n medestudenten vol passie voor een betere wereld.

En veel democratischer.

Ze kwamen net uit de schaduw van die verschrikkelijke tijd...

en er werd veel gepraat over ontwerp dat mensen vrijheid moest brengen.

De meeste collega's belandden in de binnenhuisarchitectuur.

Maar ik had maar één gedachte: Architectuur.

Ik wilde niets met interieurontwerp, dus ging ik langs in Frankfurt...

het centrum van de architectuurwereld.

Ik schreef me suf met sollicitaties. Geen reacties.

Toen kwam ik bij die oude Apel terecht, die had genoeg werk.

Hij bekeek m'n portfolio en zei: Wanneer kun je beginnen? Dat was het.

Het was één van de grootste architectenbureaus.

Ze ontwierpen bijvoorbeeld het nieuwe theater.

Apel en Skidmore bouwden de VS-consulaten in Frankfurt en Bremen.

Het gebouw aan de Berliner Strasse staat er nog.

Ik ontwierp de entree.

Ik was gewoon blij dat ik die baan had en dat alles op z'n plek viel...

vooral dankzij de hoofdarchitecten die daar werkten.

Toen zei een jonge collega:

Er staat een advertentie in de krant, van een bedrijf genaamd Braun.

Ik zei: Braun? Wat is dat voor bedrijf?

Braun was destijds niet bekend.

Ze zoeken architecten, laten we solliciteren.

Wie het eerst reactie krijgt. En ik kreeg er een.

Dus verloor ik een fles wijn, of wat de inzet ook was.

De broers Braun, Artur en Erwin, vroegen of ik een proefproject wilde doen.

De wederopbouw ging relatief snel...

aan de Rüsselsheimer Strasse, waar hun hoofdkantoor zat.

En mij werd gevraagd de aanbouw te ontwerpen.

Natuurlijk deed ik het met alle plezier.

Als jonge man was het spannend om zoiets voor het eerst te doen.

Ik werd er zelfs voor betaald.

Van dat geld kocht ik m'n eerste auto. Ik verkocht m'n Vespa.

Ik kocht een tweedehands Fiat Topolino.

Het was duidelijk dat ze me wilden...

want ze toonden me de eerste schetsen van Gugelots radio-ontwerpen uit 1954.

Ze lieten me alleen de prototypes zien, maar ik was al verkocht...

M'n carrière als architect was vergeten.

Erwin zei dat alles beter moest, en daarmee bedoelde hij: moderner.

Er was veel verandering gaande. Duitsland werd herbouwd...

om opnieuw na te denken over wie men was en hoe men leefde.

Daar kreeg hij denk ik die veel socialere kijk op design.

En veel van die ideeën kwamen uit Ulm.

De Ulmschool werd na de oorlog opgericht, in de jaren '50.

De opvolger van het Bauhaus.

Nog terughoudender, nog soberder, in zekere zin.

Zo functioneel, zo uitgepuurd.

De broers Braun werkten samen met de Hochschule für Gestaltung in Ulm.

Ze onderzochten de mogelijkheden van elektrische apparaten in huis.

En Rams bracht z'n ervaring mee in die nieuwe wereld van elektronica.

De ontwerpers uit Ulm waarmee hij bij Braun werkte...

waren dol op die modulaire aanpak, strakke lijnen, het weglaten.

Dieter pikte het snel op en maakte het al gauw tot het zijne.

De SK 4 was een keerpunt in design. En vooral een keerpunt voor Braun.

Radio's waren destijds een soort meubelstuk...

en de ontwerpers van Braun wilden daarvan af.

De eerste schetsen van de SK 4 waren van Dieter...

een houten kast met platenspeler en radio bovenop.

Maar dat werkte niet. Dus vroegen ze Gugelot om een oplossing.

Hij was een van de belangrijkste ontwerpers van die tijd...

dus hij had een goede band met Erwin en Artur.

En Gugelot vond snel een oplossing: geheel in metaal...

met houten zijpanelen links en rechts.

Het laatste probleem was hoe de bovenkant af te dekken.

Eerst maakten ze een metalen deksel, maar dat werkte niet.

De technici zeiden: Typisch ontwerpers. Dat kan niet.

Het maakte enorm veel lawaai als de luidspreker begon te ratelen.

Toen kwam Dieter op het idee om het deksel van plexiglas te maken.

Plexiglas was net opgedoken als materiaal in die tijd.

Het was geen nieuwigheid meer.

En Erwin zei uiteindelijk: Zo doen we het. Punt.

Door het doorzichtige deksel konden alle knoppen bovenop.

Eerst zaten ze aan de voorkant. Nu konden ze bovenop...

en waren door het deksel voor het eerst zichtbaar.

Daarna ging het opeens hard met de producten...

na de Sneeuwwitjeskist, zoals de SK 4 bekendstond.

In het begin leefden we van de flitsers.

Toen kwamen de scheerapparaten.

Daarna de huishoudelijke apparaten.

Nadat de producten prijzen wonnen, werd Braun opeens wereldberoemd.

Wat we bij Braun deden fascineerde me. Het was uniek.

Ik ging af en toe naar de productiehal...

en als je rondliep, kenden de mensen je naam.

Dan krijg je opeens het gevoel dat je erbij hoort.

Fritz Eichler was officieel hoofd van de ontwerpafdeling.

In 1961 nam ik de leiding over van de ontwerpafdeling.

En de ontwerpafdeling groeide behoorlijk snel.

Één van de eersten was Gerd Mueller. Wij waren vrienden.

Richard Fischer en Reinhold Weiss waren belangrijk voor de ontwerpafdeling...

want zij brachten ons bij wat ze in Ulm hadden geleerd.

De leiders van de modelafdeling waren Roland Weigend en Robert Kemper.

Dietrich Lubs verzorgde alle productgrafiek.

Daarnaast kwam Robert Oberheim bij onze groep...

en Jürgen Greubel — er zijn er nog een paar te noemen, natuurlijk.

Waren er vrouwen op de ontwerpafdeling?

Nee. Er waren er een paar, maar dat waren technisch tekenaressen.

Als ingenieurs waren er geen.