Camo Sharks

De witte haai.

Afschrikwekkend en fascinerend.

Maar komt er meer kijken bij deze toproofdieren?

Twee wetenschappers...

met een baanbrekende theorie.

Dit geeft ons goede data. - Ik heb een haai.

Ze starten een ongekend onderzoek...

om te achterhalen of deze explosieve jagers...

Allemachtig.

Hun huid kunnen camoufleren...

waardoor ze het ultieme roofdier worden.

Gewapend met ruim 300 vlijmscherpe tanden...

tot zes meter lang en 2300 kilo zwaar...

en in staat om snelheden van ruim 30 km/u te halen.

De witte haai is het perfecte roofdier.

Al ruim 12 miljoen jaar.

In Mosselbaai, Zuid-Afrika...

bevindt zich een hotspot voor witte haaien.

Op een willekeurige dag kunnen 50 verschillende witte haaien...

in deze baai zwemmen.

Ik ben is Ryan Johnson, haaienonderzoeker in Zuid-Afrika.

Twee haaien, Gibbs. - Ik ben Gibbs Kuguru.

Ik ben een haaiengeneticus uit Nederland.

Samen hebben deze wetenschappers een nieuwe theorie ontwikkeld...

over het meest beruchte zeeroofdier.

Ik en veel andere wetenschappers laten zich meeslepen...

door de snelheid, kracht en omvang van witte haaien.

Maar als je naar ze kijkt, besef je dat er iets subtiels gaande is.

Toen ontstond bij ons het idee van:

'Manipuleren deze haaien hun kleur om een soort camo-haaien te worden?'

Camouflage komt veel voor onder zeedieren.

Octopussen, inktvissen en zeekatten...

kunnen pijlsnel van kleur veranderen en opgaan in de omgeving.

Dat kan een voordeel zijn voor zowel prooi-als roofdieren.

Veel andere dieren gebruiken camouflage...

en verfijnde technieken om op te gaan in de omgeving.

Maar bij haaien is dat anders.

De dorsale kant van witte haaien is verschillende tinten grijs...

en hun buik is wit.

Door deze omgekeerde schaduwwerking vallen haaien niet op...

van boven of van onderen.

Maar het zou een openbaring zijn als haaien actief kunnen camoufleren.

De theorie dat witte haaien hun kleur kunnen aanpassen, is uniek.

Er is wel onderzoek gedaan op kleinere haaisoorten...

maar nooit op iets van het formaat van een witte haai.

Nooit op zo'n beroemd en gerenommeerd roofdier.

Het zal een hele kluif worden om het te bewijzen.

Om hun theorie op de proef te stellen...

lanceren Ryan en Gibbs een uniek onderzoek.

We kennen alle oude vissersverhalen...

over haaien die spontaan van kleur veranderen.

Maar in de literatuur staan kleine aanwijzingen...

die aantonen dat dit echt gebeurt.

Witte haaien komen wereldwijd in koele kustwateren voor.

En in Zuid-Afrika zijn ze goed gedocumenteerd.

Dit zijn foto's van Dylan, m'n onderzoeksmaatje.

Dit is een enorme databank van heel Zuid-Afrika.

Hij heeft foto's van vinnen verzameld.

De verzameling bestaat uit duizenden haaien.

Ik word er nostalgisch van. - Jij hebt er een paar gemaakt.

Met belangrijke kenmerken als littekens of unieke rugvinnen...

kunnen wetenschappers de kleur van verschillende haaien vergelijken.

Deze is veel lichter dan de andere.

Deze is donker, deze is licht.

Maar het bewijs is gebrekkig.

Ja, dit is dezelfde haai.

Het probleem toen we keken of haaien hun kleur aanpassen...

is dat oude databanken geen referentiekader hadden...

waarmee we konden zien of een haai donkerder of lichter was.

Lichtomstandigheden, het weer en zelfs camera-instellingen...

kunnen het uiterlijk van een haai geheel veranderen.

Om te bewijzen dat de kleurverandering...

door de haai zelf wordt gedaan, hebben we een soort controle nodig.

Toen bedacht ik het kleurenbord.

Aan de hand van het kleurenbord wordt visueel bewijs verzameld...

van kleurverandering via een reeks experimenten.

We kunnen de kleur van een haai niet nauwkeurig bepalen.

Maar als ik foto's van het bord en de haaien bij elkaar heb...

en op de computer de kleuren bijstel...

weet ik de exacte kleur van die haai.

Deze experimenten moeten ook de factoren aanwijzen...

die camouflage motiveren.

Onderzoeken op soorten in gevangenschap...

tonen aan dat haaien van kleur kunnen veranderen met hun hormonen.

Ik hoop doorslaggevend bewijs te leveren...

dat witte haaien van kleur kunnen veranderen...

en dat er een verband is met bepaalde gedragingen.

Het lijkt heel eenvoudig, maar het is geniaal...

hoe dit het probleem aanpakt van de weergave van de kleurverandering.

Ik ben nog nooit geniaal genoemd. Ik doe het ervoor.

Maar hoe krijg ik dit kleurenbord naast een haai...

in verschillende situaties?

Ik moet gewoon creatief zijn.

Gaat dat lukken? - Jazeker.

Kom maar op. - Voorzichtig.

Houd de lijn gespannen.

Kijk aan.

Dit wordt spannend.

Een van de belangrijkste tests is de springtest.

Voor die verrassingsaanval hebben ze snelheid, kracht en sluwheid nodig.

Nu kunnen we de kleur meten...

van een witte haai in z'n ultieme jachtmodus.

Midden in Mosselbaai ligt Robbeneiland.

Dit is het epicentrum voor witte haaien in Zuid-Afrika.

Elke dag zwemmen honderden pelsrobben voor hun leven...

door een spervuur van witte haaien.

De succesratio van witte haaien...

is bijna 50 procent, en dat is heel hoog voor een roofdier.

Deze haaien jagen en patrouilleren in heel specifieke gebieden.

Meestal onder de natuurlijke vertrek- en aankomstroutes van de robben.

Ryan en Gibbs slepen een neprob...

in de hoop haaien aan te moedigen om te springen.

We willen een springende haai...

naast een kleurenbord vastleggen...

en zo de kleur van de haai vaststellen.

Het is een rustige ochtend, maar Robbeneiland stelt zelden teleur.

Kijk, een predatie. Een natuurlijke predatie.

Hij gaat er nog steeds voor.

Dit is heftig. - Die rob is de klos.

Ja, hij gebruikt de boot als dekking.

Hoewel de haai missprong, is de rob vreselijk geschrokken.

Nu gebruikt hij de boot als dekking.

De rob brengt de haai naar het aas.

Hebbes. - Te gek, man.

De haai en het kleurenbord komen duidelijk in beeld.

De eerste succesvolle sprong van het experiment.

Ik krijg er elke keer weer kippenvel van.

Het is onmogelijk om daar niet emotioneel van te worden.

Er zijn talloze haaien.

Kijk eens aan.

Ze jagen op robben.

De hele dag door.

Hij gaat ervoor.

Als de zon ondergaat na een dag van data verzamelen...

hoopt het team op een laatste sprong.

Doe je ding.

We zijn het kleurenbord en de neprob kwijt.

De haai kon niet zien waar hij heen moest.

Hij gaat er weer voor.

Haaien jagen vaak in de schemering...

maar in het donker kan zelfs een haai zich vergissen.

Verdorie.

Het wordt lastig om deze weer te laten drijven.

Ze zullen alles opnieuw moeten opbouwen.

Maar hun databank van bewijs wordt wel opgebouwd.

Ik vergelijk die met het kleurenbord.

Daarboven, hè? Donker.

Wetenschap kost veel tijd en data.

Mooi.

Vooral als je een heel idee wilt herschrijven...

van een wetenschappelijk paradigma.

Bingo, keer op keer.

Maar er komt meer bij dit onderzoek kijken.

Het gedrag is maar een kant van het onderzoek.

Het cellulaire werk is net zo belangrijk.

Ja, een mannetje. Een puber.

Ryan en Gibbs krijgen een unieke kans met hun onderzoek.

De kans om met een witte haai te werken...

komt een of twee keer voor in een carrière.

Voor mij dan. - Eerste keer.

Als haaien vast komen te zitten in visnetten...

zorgen wetenschappers als dr. Matt Dicken dat het niet voor niets was.

We nemen zoveel mogelijk monsters af.

Dat vergroot onze kennis van deze verbluffende soort.

De ontleding levert aanwijzingen voor hun kleurentheorie op.

Verborgen in de maag van de haai.

Hun dieet is seizoensgebonden...

en verandert naarmate ze groter en sterker worden.

Dus wat en waar haaien eten...

kan ons iets vertellen over hun noodzaak om te camoufleren.

Best taai, hè?

Ik wil het doorslaggevende bewijs dat haaien aan de oppervlakte...

in het midden en op de bodem voeden.

Je moet speurwerk doen om te achterhalen wat ze eten.

Weet je wat dat is? De stekel van een pijlstaartrog.

Ik denk wederom dat dat het echte bewijs is...

dat witte haaien op de bodem voeden.

Precies. Geweldig.

Deze kleine vondst bewijst een groot punt.

Het vermogen om te camoufleren kan een groot voordeel zijn...

voor de verschillende jachtstrategieën...

aan de lichte oppervlakte en op de donkere zeebodem.

Een veelzeggende maaginhoud.

Bewijs van een pijlstaartrog...

en dat de haaien inderdaad gevarieerd jachtgedrag vertonen.

En nog veel ook.

Maar bewijs dat kleurverandering wetenschappelijk mogelijk is...

ligt onder de oppervlakte.

Mijn onderzoek is gebaseerd op de huid van haaien...

en de verschillende adaptaties waardoor de huid anders gaat werken.

Een van die adaptaties is het vermogen om van kleur te veranderen.

We wilden een experiment ontwerpen...

die ons zou vertellen of dit überhaupt mogelijk is.

Het geheim achter kleurverandering kan op moleculair niveau verstopt zijn...

in een weinig bekende cel: de melanocyt.

Een melanocyt is het weefsel dat pigment produceert in dieren.

Het is een soort printplaat onder de huid...

waar het samentrekt en vernauwt op basis van wat het dier nodig heeft.

Denk aan een stimulus van de zon.

De printplaat vertelt je huid iets donkerder te worden.