Queen of Chess

Garry Kasparov, superster, de Napoleon van het schaken.

Niet de boekenwurm die je verwacht.

Veel charisma. - Flamboyant en onomwonden.

Geen andere schaakkampioen deed zoveel stof opwaaien.

Mens noch machine kan hem verslaan.

Je bent erg zelfverzekerd. - Dat moet wel.

En ik ben wereldkampioen.

WERELDKAMPIOEN SCHAKEN

Schaken is psychologische oorlogsvoering. Het is mijn wil tegen de jouwe.

Het is de zwaarste vorm van competitie, in z'n puurste vorm.

Wie wint, is beter. - Als mens?

Ja, als mens en alles. Je bent beter.

Ik zoek uitdagingen. Vandaar de computer. Ik ga elke uitdaging aan.

De 12-jarige Judit Polgár uit Hongarije...

won een groot internationaal schaaktoernooi en schreef geschiedenis.

In het begin onderschatte iedereen me.

'Je bent een meisje, een ukkie. Wat moet je hier?'

Maar schaken is een mentale sport. En je moet in jezelf geloven.

Judit is de beste speler van haar leeftijd, jongen of meisje...

in de schaakgeschiedenis.

Judit is de jongste internationale schaakmeester ooit.

Dat lukte haar drie jaar eerder dan wereldkampioenen...

zoals Bobby Fischer en Garry Kasparov.

In 1994...

zou Judit Polgár voor het eerst van haar leven tegen Garry Kasparov spelen.

Het was de eerste keer in de schaakgeschiedenis...

dat de allerbeste vrouwelijke schaker ter wereld...

het zou opnemen tegen de allerbeste mannelijke speler ter wereld.

Daar werd vol spanning naar uitgekeken...

al waren sommigen ook ongerust.

Zou ze worden afgemaakt?

Bij schaken heb je oneindig veel mogelijkheden.

Het vereist voorbereiding om, als je een slechte zet doet...

tot rust te komen en je weer in het spel te vechten.

Je hebt altijd nieuwe kansen en mogelijkheden.

Net als in het echte leven moet je kunnen terugveren.

Het spel is nooit uit tot het echt afgelopen is.

MEISJE VERBLUFT SCHAAKWERELD NR. 1 OP WERELDRANGLIJST

ONTHOUD DIE NAAM

Als kind droomde ik ervan om te spelen tegen de besten ter wereld...

bij de grootste toernooien.

Maar die dromen leken onbereikbaar.

Vanwege wie ik was...

en waar ik vandaan kom.

Vandaag heeft Hongarije een communistische regering.

BOEDAPEST - HONGARIJE JAREN 70

Een moderne totalitaire staat. Geen vrijheid van meningsuiting.

Zwakke economie, hoge inflatie, geen werk.

Miljoenen Hongaren hebben meerdere banen om rond te komen.

Het hoogste zelfmoordcijfer in Europa.

Toen mijn drie dochters werden geboren, waren we straatarm.

JUDITS VADER

We woonden in een afgeleefd huis in een arbeiderswijk.

De muren waren nat van plafond tot aan de vloer.

Ik wilde een beter leven voor mijn dochters.

Ik pluisde tal van biografieën uit over het leven van genieën.

Hij las meer dan 400 boeken...

over de meest invloedrijke figuren om te zien wat ze gemeen hadden.

Hij zag dat genieën worden gemaakt, niet geboren, als je ze goed opleidt.

Ze begonnen toen ze vijf waren...

en ze bestudeerden één discipline, acht of negen uur per dag.

László Polgár wilde samen met zijn vrouw Klára...

hun dochters opvoeden tot genieën door middel van dit experiment.

DOCHTER WERD GEDWONGEN OM SCHAAK TE SPELEN

Dit had wel veel weg van kindermishandeling...

die ze later in het leven parten zou kunnen spelen.

Ik heb er nooit aan getwijfeld dat dit experiment een succes zou worden.

Ik wist eerst niet of hij gelijk had.

JUDITS MOEDER

Ik zeg dat eerlijk.

Maar ik was erg gesteld op m'n man. En dat idee.

Dus waarom niet?

Waarom schaken?

Heel simpel. Een schaakbord kun je zo kopen, voor weinig geld.

Mijn zus Susan is zeven jaar ouder dan ik.

En Sofia is anderhalf jaar ouder.

Dus die waren al erg bezig met schaken.

En toen ik vijf was, begon ik ook te leren schaken.

De grondbeginselen van het schaakspel zijn fundamenteel.

Eerst moet je leren hoe de stukken bewegen.

Er zijn er zes. Paard, loper, toren, pion...

Openingsstrategieën. Siciliaans, Berlijns.

Laat je het stuk los, dan blijft het daar staan.

Mijn ouders vonden het tijdverspilling...

academisch gezien dan, om naar school te gaan.

Dus we kregen thuisonderwijs.

M'n vader maakte een kaartsysteem, zoals in bibliotheken.

Op elke kaart stonden strategieën en tactieken.

We moesten honderdduizenden kaarten uit ons hoofd leren.

En mijn vader maakte een speciale muur waar 30 schaakborden op stonden.

Schaakproblemen.

En we moesten de oplossing opschrijven.

We waren arm. Al het geld ging naar onze schaakcoaching en training.

Eén trainer kwam van 10.00 tot 13.00 uur.

Een andere van 14.00 tot 17.00 uur.

En dan nog een van 17.00 tot 21.00 uur.

Je was de hele dag met schaken bezig.

Er waren geen zaterdagen, zondagen, verjaardagen, feesten.

Elke dag was een werkdag.

Toch genoten de meisjes er echt van.

Toen ik zes was, speelde ik m'n eerste toernooi...

tegen de buurt waar we woonden.

JUDIT TEGEN DE BUURT, 1981

Ik herinner me nog goed dat een magnetisch schaakspel...

de eerste prijs was.

En dat wilde ik heel graag winnen.

Gewoonlijk was ik een verlegen kind.

Maar tijdens het schaken was ik in mijn element.

Ik speelde meedogenloos, aanvallend, agressief.

Alles was zwart of wit.

Ik wilde m'n tegenstander afmaken. Aanvallen.

Alles opofferen om schaakmat af te dwingen.

Ik won m'n eerste toernooi.

En het magnetische schaakspel.

Het gevoel als je een partij wint...

dat was ontzettend machtig.

Daarna was overduidelijk voor mij dat ik schaker zou worden. Niets anders.

En als je de beste wilt worden, moet je uitdagingen aangaan.

Om zijn experiment te valideren...

moesten we van onze vader tegen de sterkste tegenstanders spelen...

en dat waren mannen.

Maar toen we tegen mannen gingen spelen...

keken ze ons aan alsof we naar de maan wilden gaan.

Schaken werd gedomineerd door mannen.

Het was echt een mannenclubje.

De scheiding was strikt.

Vrouwen mochten niet aan mannentoernooien deelnemen.

Vrouwelijke schakers werden op z'n zachtst gezegd niet gerespecteerd.

Zijn vrouwen slechte schakers? - Vreselijke schakers.

Ze zijn gewoon niet zo slim.

Geldt dit voor alle vrouwen? - Ja, dat denk ik wel.

Er is nog nooit een goede vrouwelijke schaker geweest.

DOM GEBOREN?

Het gaat om het pure mentale vermogen om schaken te doorgronden...

en er diep en zinnig over na te denken.

Daarnaast moet je er de juiste persoonlijkheid voor hebben.

Alles wijst erop dat het vrouwen aan beide ontbreekt.

Aan dat dwaze idee...

wilden ik en mijn zussen iets veranderen, hoe dan ook.

Als we naar toernooien mochten, konden we de wereld laten zien dat wij dit kunnen.

Hongarije was communistisch.

Je had toestemming nodig om de grens over te gaan...

om toernooien te spelen. Je moest goed aangeschreven staan.

Als je creatieve ideeën had en je wilde anders zijn...

je kind thuis scholen, als meisje tegen mannen spelen...

dat steunde de communistische regering absoluut niet.

AFGEWEZEN

Anders dan andere meisjes die speelden, mochten wij het Oostblok niet verlaten.

Als je onder een communistisch regime niet doet wat ze je opdragen...

dan zul je ervoor boeten, en je hele familie misschien ook.

Soms kwam de politie bij ons aankloppen, gewapend met machinegeweren...

en werden we van ons bed gelicht.

Het is zelfs gebeurd dat ze kwamen...

om ons naar een gesticht te brengen...

of de gevangenis.

Ze zeiden zelfs dat ze ons de kinderen konden afnemen.

Dat de kinderen bij ons weg moesten. Stel je voor.

M'n vader wilde altijd bewijzen dat zijn experiment werkte.

Hij wilde vechten voor het leven waar hij van droomde.

Hij zei: 'Ga terug naar het schaakbord.

Het enige wat je kunt doen, is harder werken en resultaten behalen.'

Over het algemeen mochten we alleen spelen in Hongarije en in Oost-Europa.

Ik speelde tegen volwassenen en won de ene partij na de andere.

Ik zocht een nieuwe uitdaging.

Ik speelde veel blindschaak.

Pion naar e4.

Paard naar c3.

Paard naar f7.

Schaakmat.

Ik wilde elke partij winnen.

Uiteraard was mijn echte droom de top tien van de wereld bereiken.

Een van de beste zijn.

KAMPIOENTJE IN DE DOP

De beste speler ter wereld was Garry Kasparov uit de Sovjet-Unie.

Ik volgde hem al van jongs af aan.

Een nieuwe schaakkampioen is gekroond: Garry Kasparov.

De jongste wereldschaakkampioen ooit.

We zaten voor de tv...

volgden zijn partijen, waar we veel van opstaken.

Kasparov is zoiets als Larry Bird of Michael Jordan.

Onverbiddelijke ambitie en een verbeten ijver en toewijding.

De beste, langzaam of snel.

Niemand kan me naar de kroon steken. Tenzij ik mezelf ga zitten saboteren.

Ik keek goed naar zijn ideeën, zijn openingen, zijn spel.

Die deed ik ook na.

Hij was agressief.

Ik was ook agressief.

Ik was een grote fan van hem.

Ik droomde er al van om tegen hem te spelen.

Zoals ze het thuis vertellen...

ontdekte ik schaken toen ik vijf en een half was.

Het was een winteravond in de stad Bakoe, Azerbeidzjan...

in het diepe zuiden van de SU, waar ik ben geboren en getogen.

Ik zag mijn ouders bezig met een schaakprobleem uit de krant.

En ik was in de ban van de geheimen van het spel.

Slechts 64 velden, 32 stukken.

Ik werd meteen opgeslokt door het spel, dus ik... Het was een passie.

Het was voorbestemd.

In de Sovjet-Unie werd schaken beschouwd als een politiek wapen...

om de intellectuele superioriteit aan te tonen van het communisme...