Chernobyl

بەهای درۆ چەنێکە؟

کێ دەبێ سەرزنشت بکرێت؟

گرینگ نییە

درووس نانوێنێت

تامی ئاسن دەچێژین

وا دەزانم لەسەر زەوی گرافیت بوو

هیچ گرافیتێکت نەدی؟

نەتدی چوونکە لەوێ نەبوو

شارەکە مۆر دەکەین، بەر لە بەڵاوبوونی زانیاری هەڵە دەگرین

گۆرباچۆف، سکرتێری حیزب ...لیژنەیەکی بۆ

.پێداچوونەوە لە ڕووداوەکە درووس کرد ئێوەش لەم لیژنەیەن

مینسک، پەیمانگای وزەی ئەتۆمی بلاڕووس

کاژێر هەشت و نیوی بەیانی حەوت کاژێر پاش تەقینەوەکە

زۆر سەخت ئیش دەکەی

باقییان لە کوێن؟- قبووڵیان نەکرد کە بێن-

ئەڕا؟- چوونکی ئەمڕۆ شەممەیە-

تۆ بۆچی هاتی؟- من سەخت ئیش دەکەم-

خەریکە دەکۆڵێین لێرە

هەشت میل رۆنتگن. دزەمان هەبوو؟

نا

ئەگەر زووتر هەبوو هۆشداری دەدا لە دەرەوە دێت

ئەمریکاییەکان؟

یۆدی 131

جەنگی نییە لاوازبوونی ئۆرانیۆمی U-235ە

سووتەمەنی ڕاکتۆرە؟

ڕەنگە لە 'ئیگنالیا' بێت، نا 240 کیلۆمەتر دوورە

بەڵێ، ئەمن ئۆلانا خۆمیۆکم

...لە پەیمانگای وزەی

لە شوێن چیت؟

باشە، ئارام بە- بە من وەها نەڵێ-

ئەوان لە ئاستی چوارن ئەوە ئەوان نین

ئەوی پاش کامە؟- چێرنۆبیلە، بەڵام ناگۆنجێت-

٤٠٠ کیلۆمەترن دوورن

ئەوە زۆر دوورە بۆ 8 میل رۆنگتن

مەگەر ئەوەی کە شەق بووبێت

ڕەنگە ئەوان چتێک بزانن

یۆد بخۆ- دەبێت لە زبڵی بێ کەڵک بێت-

نا

ئیزۆتۆپانێکی دیکەی تێدایە

تاقیکردنەوەی ئەتۆمی؟ بۆمبێکی نوێ؟

دەمازانی. نیوەی ئەوانەی کە لێرەن لەسەر ئەوە کار دەکەن

بەرنامەیێکی ئاسمانی وەکوو سەتەلایت یان...؟

کەس وەڵامی تەلەفوون نادات

بە هەموو IV بدەن- بە قاتی پێویستمان نییە-

دەی بیدەن بە هەموو منداڵەکان- بەڵام ئەوەندەمان نییە-

تا ئەو ڕادەیەی کە دەتوانن

پیرەمێردەکە لە کوێیە؟- ژوورێکی سووتانی لە بەشی 16 درووس کردووە-

چ دەکەی؟ ئەوە چییە؟

شیرە، شیر زۆر باشترە لە ئاو

نا نا ڕاوەستە، ڕاوەستە

ئەوە چ دەکەی؟- ئەوم سووتانەوانە بەهۆی تیشکدانەوەی ئەتۆمییە-

جلەکانیان ئالوودە بووە

یارمەتیم بدە

هەمووی دەر بێنە

دەیانبەینە ژێرخانەکە

ئەو لە چێرنۆبیل ئاگر کۆژێن بوو

دەبێت پاڵ نەنێن، تکایە

ئێمە فەرمانمان هەیە

بەڵاو ببن- هەی، ئەوە بگرن-

بۆچی ئێمەتان لەم دەرەوە هێشتووە؟

پرۆفیسۆر لێگاسۆڤ

نا، هێشتا نا

.خەریکن هەندێک کار تەواو دەکەن چەن خولەکێکی ماوە

چاتان بۆ بێنم؟- نە، باشم، سپاس-

دەتانەوێت ئێستا کە چاوەڕوانن ڕاپۆرتی جێگری سەرۆک، شێربینا بخوێننەوە؟

بەدڵنیاییەوە، سپاس

زۆر باشە پڕۆفیسۆر ئەوان ئامادەن

پڕۆفیسۆر لێگاسۆڤ؟

من پشتیوانیتان دەکەم

سوپاسی هەمووتان دەکەم بۆ ئەرکداریتان لەم کۆمیسیۆنە

بە کورتەیێک لە لایەن بەرپرس شێربینا دەس پێدەکەین

،و پاشان لەسەر هەنگاوی دوایی باس دەکەین ئەگەر پێویست بوو

،سپاس هاوڕێ سکرتێری گشتی

دڵخۆشم کە ڕابگێنم دۆخی 'چێرنۆبیل' جێگیرە

هێزە سەربازییەکان دۆخی ئەمنی ناوچەکەیان پاراستووە،

،و عەقیدی گشتی پیکالۆڤ

،کە فەرماندەری هێزەکانە لە کاتی مەترسی کیمیایی

.بەسەر ڕووەکەکە نێردراوە

،لەسەر تیشکدانەکەش ،بریخانۆڤ، بەرپرسی وێستگە ناوەکییەکە

ڕاپۆرتی داوە کە 'ڕۆتگێن'ی زیاتر لە 3.6 نییە

پێمیان گوتووە ئەوە هاوهێزی تیشکی دەزگای x-rayیە کە بۆ سینگ بەکار دێت

کەواتە ئەگەر ئێوە پشکنینی ...سڵامەتیتان دوا کەوتووە

ئەی ڕۆژنامە بیانییەکان؟- بەتەواوی بێ ئاگان-

،جێگری لێپرسراوی یەکەمی KGB، خارکۆڤ ...دڵنیای کردووم کە

ئێمە بەسەرکەوتوویی قازانجە ئەمنییەکانمان پاراستووە

چاکە، زۆر چاکە

وا دیارە هەموو شت ...لە ژێر دەستماندایە، کەواتە

،ئەگەر چتێکی دیکە نییە چاوپێکەوتنەکە کۆتایی پێدێت

!نا

بمبوورە؟

ناتوانین کۆتایی پێبێنین

ئەمە پرۆفیسۆر لێگاسۆڤە لە پەیمانگای کۆرچاتۆڤ

پرۆفیسۆر ئەگەر نیگەرنییەکتان هەیە

دەتوانن دوواتر پێمی بڵێن

ناتوانم،بمبوورن زۆر زۆر بمبوورن

،لاپەڕەی سێ بەشی قوربانییەکان

...ئێ

ئاگرکوژێنێک بە توندی دەستی زامدار بووە"

بەهۆی کانزایەکی ڕەشی ساف

کە لە دەرەوەی بینای ڕاکتۆرەکە "لەسەر زەوی دا کەوتبوو

،کانزای رەشی ساف (گرافیت(سربی ڕەش

لەوەێ، لەوێ 'گرافیت' لەسەر زەوی بووە

،دەی لەوێ تانکێک تەقیوەتەوە ئەوە پاشماوەی بووە

گرینگی چییە...؟- تەنها یەک شوێن لەوێدا هەیە کە-

:تەنها لە یەک شوێن گرافیت دەدۆزنەوە !ئەویش لە ناوەڕۆکەکەیە

ئەگەر لە دەرەوە و لە ،ڕووی زەوی گرافیت هەیە

واتای ئەوەیە کە سیستەمی کۆنترۆڵی تانکەکە نەبووە کە تەقیوەتەوە

!ناخی ڕاکتۆرەکە بووە کە تەقیوەتەوە- !کراوەتەوە-

ئم، هاوڕێ شێربینا

،هاوڕێ سکرتێری گشتی دەتوانم دڵنیاتان کەمەوە کە

پرۆفیسۆر لێگاسۆڤ لە هەڵەدایە

بریکانۆڤ ڕاپۆرتی داوە کە ناخی ڕاکتۆرەکە ساغە

و بۆ تیشکەکەش- بەڵێ ڕۆینتگ 3.6 بووە-

،کەواتە بەم بۆنەیەوە !لەگەڵ یەک x-ray سینگ هاوهێز نییە

بەڵکوو بە قاتی !چوارسەد x-rayیە

هەرچەندە ئەو ژمارانە بە هۆیەکی دیکەوە ئازارم دەدات

هەروەها ئەو ژمارەیە بانترین ژمارەی ئەو ئامێرەی تاقیکردنەوەیە کە لەگەڵیاندا بووە

ئەوان ژمارەیەکیان پێداوین کە هەیانبووە

وا دەزانم کە ژمارەی ڕاستەقینە زۆر زۆر بەرزترە

ئەگەر هەڵە نەبم، ئەم ئاگرکۆژێنە هاوهێزی

چوار ملیۆن x-ray سینگی بە دەستی هەڵگرتووە

پرۆفیسۆر لێگاسۆڤ، ئێرە جێگەیێک نیییە کە ئاگاداری شێتانەی تێدا بەڵاو بکەیتەوە

!ئاگاداری نییە !ئەگەر ئەمە ڕاست بێت

دەی من هیچ ڕاستییەکم نەبیستووە

هەمووی ئەوەی کە بیستم پیاوێکی نەناسراوە کە

کە گێچەڵ دەخاتە نێو مەزەندەکان بۆ بەدرۆ خستنی

ڕاپۆرتێک کە لە لایەن لایەنێکی فەرمییەوە دراوە

...من داوای لێبوردن دەکەم

...نەمدەویست

،تکایە دەتوانم نیگەرانییەکەم شرۆڤە بکەم

...بە هێمنی و بە ڕێزەوە من

پرۆفیسۆر لێگاسۆڤ- بۆریس-

ڕێگە دەدەم

...ئم

RBMK ڕاکتۆری

لە ئۆرانیۆمی 235 وەکوو سووتەمەنی کەڵک دەگرێ

هەر گەردیلەیەکی(ئەتۆمی) ئۆرانیۆمی 235 وەکوو فیشەکێکە

لە نێزیکەوە و بە خێرایی ڕووناکی لە گەشت دایە

دزە دەکاتە هەرچی کە :لە ڕێگەی بێت

دار، ئاسن، بەردیو، گۆشت

هەر گرامێک لە ئۆرانیۆمی 235

یەک بلیۆن تریلیۆن لەم فیشەکانە هەڵدەگرێ

ئەمە لە یەک گرامدایە

ئێستا چێرنۆبیل زیاتر لە ،سێ ملیۆن گرامی هەڵگرتووە

و ئێستاش ئاگری گرتووە

با، وردیلەی تیشکەکان دەگەڕێنێتە سەر هەموو ئەوروپا

باران، هەمووی دەبارێنێتە سەر ئێمە

ئەم سێ ملیۆن بلیۆن تریلیۆن فیشەکە

لەنێو... لەنێو ئەو هەوایەی هەڵی دەمژین

،ئەو ئاوەی کە دەیخۆینەوە ئەو نانەی کە دەیخۆین هەیە

زۆربەی ئەم فیشەکانە تا سەت ساڵی دیکە ناوەستن

هەندێکیانیش تاکوو پەنجا هەزار ساڵی دیکە

بەڵێ... و ئەم نیگەرانییە

و ئەم قسەیە هەمووی لە وەسفی بەردێک سەرچاوە دەگرێ؟

بەڵێ

هممم

...هاوڕێ شێربینا

دەمەوێت کە ئێوە بڕۆنە چێرنۆبیل

،خۆت چاوێک لە ڕاکتۆرەکە دەکەی

و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی بە من دەدەی

،بڕیارێکی ژیرانەیە ...سکرتێری گشتی

و پرۆفیسۆر لێگاسۆڤیش لەگەڵ خۆت ببە

،بمبوورن هاوڕێ سکرتێری گشتی ...بەڵام من

دەزانی ڕاکتۆرێکی ئەتۆمی چۆن کار دەکا؟

نا- نا-

کەواتە جا چۆن دەزانی کە سەیری چ دەکەی؟

دانیشتنەکە کۆتایی پێدێنین

ڕاکتۆرێکی ئەتۆمی چۆن کار دەکات؟

چی؟- پرسێکی سادەیە؟-

وەڵامدانەوەی سەختە

بێ گومان وا دەزانی کە من !حاڵی نابم، چوونکە زۆر گەمژەم

:کەواتە دووپاتی دەکەمەوە ،پێم بڵێ ڕاکتۆرێکی ئەتۆمی چۆن کار دەکات

یان یەکێک لەم سەربازانەلەم هەلیکۆپتەرە دەتخاتە خوارەوە

کوورەی ئەتۆمی کارەبا لە هەڵم ساز دەکات

هەڵمەکە تۆربینەکە دەچەرخێنێ ،کە کارەبا بەرهەم دێنێت

لە حاڵێکدا لە کارگەیێکی ئاساییدا

بە سووتاندنی خەڵۆز هەڵم پێکدێنن

لە کارگەی ئەتۆمیدا

لە کارگەی ئەتۆمیدا، ئێمە کەڵک لە چتێک بەناوی 'شەق کردن' دەگرین

ماددەیێکی ناجێگیر وەکوو ئۆرانیۆمی 235

کە نیوتڕۆنێکی زۆری هەیە

...نیوتڕۆن- فیشەکە-

بەڵێ، فیشەک

کەواتە فیشەکەکان دەچنە سەر یۆرانیۆمەکە

...ئێستا

ئەگەر بە قاتی پێویست ئەتۆمەکانی یۆرانیۆم نێزیکی ئێکتر بکەین

لەکۆتاییدا فیشەکەکانی یەک ئەتۆم هێرش دەکەنە سەر ئەتۆمی دیکە

زەبری ئەم بەرکەوتنە ئەتۆنەکە پارچە پارچە دەکات

ڕێژەیێکی زۆر مەزن لە (وزە ئازاد دەکات (شەق بوون

ئەی گرافیت؟- ئاە، بەڵێ-

نیوتڕۆنەکان زۆر بە خێرایی لە گەشت دان کە ئێمە پێی دەڵێین 'هەڵکشان'

تا ڕادەیەک ئەستەمە کە ئەو ئەتۆمانە هەریز بدەن لە یەک

RBMM لە ڕاکتۆرەکانی ئێمە دەوری تووڵە سووتەمەنییەکان بە گرافیت دەگرین لەمەڕ

مامناوەند کردن و هێواش کردنی هەڵکشانی نیوتڕۆن

چاکە

دەزانم کە ڕاکتۆری ئەتۆمی چۆن کار دەکات

ئێستا پێویستیم پێت نییە

دەتوانی یارمەتیم بدەی؟- .لە شوێن شووەکەم دەگەڕم- نا، ئێستا نا-

میخائیل- لیودمیلا-

بیگرە