Cosmos

Số tuổi và kích cỡ của vũ trụ được viết bằng ánh sáng.

Bản chất của cái đẹp và thứ chất liệu tạo nên những vì sao,

các định luật của không và thời gian...

chúng vẫn luôn ở đó, nhưng chúng ta chưa bao giờ thấy được chúng...

cho tới khi chúng ta tìm ra một cách quan sát mới mạnh mẽ hơn.

Câu chuyện của sự đột phá này

có rất nhiều khởi đầu và không có kết thúc.

Những người hùng của nó đến từ rất nhiều thời gian và địa điểm--

một triết gia Trung Quốc cổ đại,

một pháp sư làm kinh ngạc các vua Hồi của Iraq thế kỷ 11,

một cậu bé mồ côi người Đức làm nô lệ cho một ông chủ khắc nghiệt.

Mỗi người họ giúp chúng ta tiến gần hơn một chút

tới việc mở khóa bí mật ẩn giấu trong ánh sáng.

Hầu hết tên tuổi của họ đã bị chúng ta lãng quên,

nhưng ở đâu đó, cách đây rất lâu

có ai đó đã nhìn lên

và thấy ánh sáng biểu diễn một trong những trò ảo thuật của nó.

Ai biết được?

Có khi chút ánh sáng lạ thường đó

đã truyền cảm hứng cho người nghệ sĩ đầu tiên.

Tất cả những thứ này đến từ đâu?

Làm thế nào chúng ta tiến hóa

từ những nhóm nhỏ săn bắn và hái lượm lang thang

sống dưới bầu trời sao

thành những người xây dựng của một nền văn minh toàn cầu?

Làm thế nào mà chúng ta đi từ đấy tới được đây?

Không có một câu trả lời duy nhất nào cả.

Khí hậu thay đổi, tìm ra lửa,

phát minh ra công cụ,

ngôn ngữ, nông nghiệp,

tất cả đều đóng góp vào nó.

Có lẽ còn một thứ khác nữa.

Ở Trung Quốc, hơn 2000 năm trước,

1 nhà hiền triết tên Mặc Tử

được cho là đã quan sát thấy

rằng ánh sáng có thểđược dùng để vẽ một bức tranh

trong 1 căn phòng tối đóng kín.

Đó là những lời miêu tả về chiếc máy ảnh đầu tiên...

một phòng chiếu hình,

nguyên mẫu đầu tiên cho mọi máy ghi hình sau này,

kể cả chiếc đang truyền hình ảnh này tới bạn.

Lợi dụng 1 hiện tượng thú vị của ánh sáng

đã tạo nên thứ có thể coi là bộ phim đầu tiên.

Mặc Tử, một bậc thầy ánh sáng, đã chống lại mọi loại bóng tối.

Là một thiên tài quân sự,

người chỉ dùng tài năng của mình để ngăn cản bạo lực,

ông đã đi vào huyền thoại khi du hành qua những vương quốc đang chiến tranh,

sử dụng những sách lược tài tình để thuyết phục các vị vua ngưng chiến.

Ông là một trong những người đầu tiên mơ đến một thế giới hòa bình bác ái,

đến việc không còn nghèo đói cũng như mọi sự bất công;

về một chính phủ thực sự nghĩ cho dân...

và phản đối lại việc mù quáng tuân theo những lễ nghi và uy quyền.

Trong ghi chép của ông, bạn có thể thấy

những dấu hiệu đầu tiên của phương pháp tiếp cận khoa học.

Ở thời của Mặc Tử,

người Trung Quốc đã biết cách ghi lại ý nghĩ trên trang sách

được ít nhất hơn 1000 năm rồi.

Vậy nhưng, những hiểu biết của chúng ta về ông

cũng chỉ vẫn rất chắp vá rời rạc.

Nó hầu hết bao gồm các bài viết của ông và của các học trò của ông.

1 trong số chúng, có tên "Phi mệnh",

đề xuất một phương pháp kiểm chứng ba bước cho mọi học thuyết.

Những câu hỏi của nó rất cơ bản--

rằng nó có thể được kiểm chứng bởi mọi người bình thường không--

rằng nó có thể được ứng dụng như thế nào

và rằng liệu nó có phục vụ đa số không.

Mặc Tử cực kỳ nổi tiếng,

nhưng một vài trăm năm sau khi ông mất,

Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc, lên nắm quyền.

ông biến một lục địa thành một quốc gia duy nhất

mang cái tên ông đặt... Trung Hoa.

Hầu hết chúng ta biết đến vua Tần qua đội quân hơn 7000

chiến binh đất nung canh gác lăng mộ cho ông.

Trong hành trình của vua Tần để củng cố vương quốc rộng lớn của mình,

ông tiến hành những biện pháp mạnh tay để chuẩn hóa mọi thứ.

điều này bao gồm việc ban hành một đồng tiền chung duy nhất,

chuẩn hóa mọi đơn vị đo lường và cân nặng,

độ rộng của xe và đường, cũng như cách chính xác

tiếng Trung Quốc được viết,

bao gồm cả việc bạn được phép viết gì, và nghĩ gì.

Triết lí của vua Tần--triết lí duy nhất được cho phép--

được gọi là “pháp trị”,

một thứ đúng như tên gọi của nó,

làm đúng vương pháp... hoặc bị trừng trị.

Đây không phải một thứ triết lí khuyến khích việc chất vấn uy quyền.

...rằng mọi sách vở của Bách Gia Chư Tử sẽ bị đốt,

rằng bất cứ ai dám dùng lịch sử để phê phán hiện tại

sẽ bị hành hình cả gia đình.

Những công trình của Mặc Tử, Khổng Tử

và các triết gia khác đều bị hủy hoại

trong vụ đốt sách đầu tiên của thế giới.

Hàng trăm học giả đã dũng cảm chống chọi

bằng cách cố gắng gìn giữ những cuốn sách cấm.

Họ đều bị chôn sống ở kinh đô.

Khoa học cần ánh sáng của tự do ngôn luận để phát triển.

Nó phụ thuộc vào việc dũng cảm chất vấn những uy quyền,

vào việc cởi mở trao đổi ý tưởng.

Những đốm lửa tò mò nhỏ trong các ghi chép của Mặc Tử

và các học trò của ông đã hoàn toàn bị dập tắt.

Phải mất một ngàn năm nữa bộ phim tiếp theo mới xuất hiện.

May mắn thay, Con tàu của Trí Tưởng Tượng

có thể đưa ta đến bất cứ đâu trong không-thời gian.

Người Trung Quốc và Hy Lạp cổ đại đã quan sát thấy

rằng ánh sáng có thể được dùng để làm những điều kỳ diệu--

nhưng không ai hỏi cái câu hỏi

vẫn được ưa thích bởi cả thiên tài lẫn trẻ nhỏ--

Tại sao?

Cho đến tận 1000 năm trước...

Tại thành phố Basra, Iraq, có một bậc thầy ánh sáng khác.

Ibn al-Hazen có một đam mê sâu sắc trong việc thấu hiểu tự nhiên.

Ông đặt câu hỏi về mọi thứ,

đặc biệt là với những thứ mọi người khác coi là đương nhiên.

"Làm thế nào chúng ta nhìn được?", ông hỏi.

Một vài người rất danh tiếng trước ông đã dạy rằng

tia sáng đi từ mắt ta tới vật thể ta đang nhìn

rồi lại trở lại mắt ta.

Nhưng al-Hazen lập luận rằng các vì sao ở cách ta quá xa

để một thứ từ mắt ta có thể đi suốt tới tận chỗ chúng

và rồi lại trở về trong một chớp mắt.

Lập luận rất xuất sắc, nhưng al-Hazen không dừng lại ở đó.

Ông tìm cách để bắt tự nhiên phải khai ra bí mật của nó.

Nền văn hóa của ông rất cởi mở với những ý tưởng mới và những câu hỏi

Đó là thời đại vàng của khoa học trong thế giới Hồi giáo.

Một thế giới trải rộng từ Cordoba, Tây Ban Nha

tới tận vùng Samarkand, Trung Á.

Các học giả Thiên Chúa và Do Thái

được mời làm khách danh dự tại những viện nghiên cứu

tại Baghdad, Cairo, và các kinh đô Hồi giáo khác.

Thay vì đi đốt sách,

các vua Hồi còn cử các phái viên đi khắp thế giới

tìm kiếm sách nữa.

Những vua Hồi hào phóng tài trợ những dự án để dịch,

nghiên cứu, và gìn giữ chúng cho các thế hệ tương lai.

Hầu hết các tri thức từ khoa học Hy Lạp cổ đại

có lẽ đã bị thất lạc mãi mãi nếu không nhờ công sức của họ.

Cuộc đại thức tỉnh của khoa học, diễn ra tại Châu Âu hàng trăm năm sau

đã được khơi dậy từ một ngọn lửa đã từ lâu được gìn giữ

bởi những học giả và nhà khoa học Hồi giáo.

Những người Ả-rập cũng giúp đưa các ý tưởng từ Ấn Độ tới phương Tây,

trong đó có cả các chữ số Ả-rập chúng ta vẫn dùng đến ngày nay,

và khái niệm về số 0,

một thứ rất thuận tiện khi bạn muốn viết “hàng tỷ tỷ”.

Thiên văn học Ả-rập có sức ảnh hưởng đến nỗi

chúng ta vẫn gọi hầu hết các ngôi sao bằng cái tên Ả-rập của chúng.

Và tiền tố “al” trong “algebra”, “algorithm”, “alchemy”, và “alcohol”

chỉ là một phần trong những dấu vết còn lại

từ một thời tiếng Ả-rập còn là thứ ngôn ngữ của khoa học.

Vào thế kỷ thứ 11, Ibn al-Hazen tìm cách

thử nghiệm ý tưởng của ông về ánh sáng và cách ta nhìn.

Ông thiết kế một thử nghiệm để tìm ra cách ánh sáng di chuyển.

Ông dựng một cái lều giữa ánh sáng ban ngày và che chắn nó thật kín

để cho chỉ một tia sáng duy nhất có thể xuyên thủng bóng tối của nó.

Chỉ với bộ não mình và một miếng gỗ thẳng--một chiếc thước kẻ--

al-Hazen đã thực hiện được một bước tiến vượt bậc trong lịch sử khoa học.

Ông đã khám phá được rằng ánh sáng di chuyển theo đường thẳng.

Nhưng ông mới chỉ bắt đầu.

Al-Hazen tìm ra rằng bí quyết để tạo bất cứ hình ảnh nào--

bất kể là ở con mắt hay ở một phòng chiếu hình--

là chỉ có một lỗ hở nhỏ để giới hạn lượng ánh sáng có thể vảo

phần không gian tối đen bên trong.

Lỗ ống kính nhỏ đó chặn bớt lại những tia sáng không liên quan xung quanh.

Lỗ ống kính càng nhỏ, ánh sáng càng có ít hướng để xâm nhập.

Do đó làm cho hình ảnh sắc nét hơn.

Thay vì bị chói mắt bởi ánh sáng,

ta có thể thấy mọi thứ mà nó đem đến cho ta xem.

Al-Hazen tự làm phòng chiếu hình của riêng ông

và khiến các vua Hồi kinh ngạc.

Một phòng chiếu hình hoạt động tốt nhất trong ánh sáng mạnh.

Ánh sáng từ các ngôi sao buổi đêm là quá yếu cho nó.

Chúng ta sẽ cần một lỗ thu ánh sáng lớn hơn,

nhưng vẫn phải duy trì được độ sắc nét.

Một kính viễn vọng thu thập ánh sáng từ mọi hướng

trên khắp tầm nhìn thấu kính hoặc gương của nó,

một điểm hở lớn hơn nhiều lỗ thu ánh sáng của phòng chiếu hình.

Đây là một trong những chiếc kính viễn vọng đầu tiên...

thứ mà Galileo đã nhìn qua năm 1609.

Với nó, ông đã vén qua một bên bức màn của đêm tối

và bắt đầu khám phá vũ trụ.

Thấu kính giúp cho kính viễn vọng

có thể có một vùng thu thập ánh sáng rộng hơn của con mắt chúng ta.

Xô lớn thì hứng được nhiều mưa hơn xô nhỏ.

Kính viễn vọng hiện đại có vùng thu thập ánh sáng rộng hơn,

những cảm biến cực kỳ nhạy,

và chúng theo dấu một vật thể trong suốt nhiều giờ liên tiếp

để thu thập được nhiều ánh sáng từ nó nhất có thể.

Các kính viễn vọng không gian, như Hubble,

đã chụp được ánh sáng từ những thiên hà xa xôi và cổ xưa nhất

cho chúng ta những hình ảnh rõ hơn nhiều về vũ trụ.

Al-Hazen đã khám phá ra cách ánh sáng tạo ra hình ảnh,

nhưng đó chưa là gì so với thành tựu lớn nhất của ông.

Ibn al-Hazen là người đầu tiên đã đặt ra những quy tắc cho khoa học.

Ông tạo ra một cơ chế sửa lỗi,

một cách rất hệ thống và không khoan nhượng

để lọc ra những cách hiểu sai lầm trong suy nghĩ của chúng ta.

Tìm ra sự thật là rất khó khăn... và con đường đến nó thì nhiều chông gai.

Là những người tìm kiếm sự thật,

các vị đừng nên vội vàng phán xét

hay mặc nhiên tin vào các ghi chép của người xưa.

Các vị phải đặt nghi vấn và kiểm chứng lại các ghi chép đó từ mọi khía cạnh.

Các vị chỉ được chấp nhận lập luận và thí nghiệm,