How the Universe Works

Chúng ta sống trong một vũ trụ dữ dội.

Cuồng phong trên các hành tinh có vận tốc gấp 6 lần vận tốc âm thanh.

Bão quang học có thể phủ rộng hàng ngàn cây số.

Bão bụi có thể nhấn chìm cả hành tinh

Những cơn bão hành tinh

không giống như bão bạn thấy trên trái đất.

Các cơn bão lớn nhất

có quy mô rộng cả một thiên hà.

Về lý thuyết những ngôi sao khổng lồ có thể phát nổ.

Vũ trụ là một nơi hỗn độn.

Trái Đất có bão.

Ở những thế giới khác có siêu bão

Những cơn bão dường như quá sức tưởng tượng

Nhưng từ sự dữ dội hiện ra một tia hy vọng.

Chúng ta phần nào chịu ơn những hiện tượng này vì sự tồn tại của mình --

-- Những loại bão thiên hà.

Vậy những siêu bão này có cần thiết cho sự sống?

Dịch phụ đề: Trần Xuân Nghĩa

Trên vài hành tinh, không thể có bão

Sao Thủy siêu nóng thì quá nhỏ và quá gần Mặt trời

để có được khí quyển.

Và không có khí quyển nghĩa là không có bão.

Nhưng đi xa ra khỏi Mặt trời

chúng ta thấy những thế giới có khí quyển xáo động và hỗn loạn

Chúng có thể sinh ra các cơn siêu bão kinh hoàng nhất

trong hệ mặt trời chúng ta.

Đây là sao Kim,

Một hành tinh hoàn toàn bị mây bao phủ

Những cơn gió cuộn quanh lớp trên của khí quyển

với vận tốc trên 500 km/h

Ở độ cao 50 km phía trên bề mặt

những cơn gió quất mạnh theo một sơ đồ điên loạn

về căn bản nó đưa mây

bay quanh cả hành tinh cứ 4 ngày một vòng.

Sao kim gần mặt trời hơn trái đất

Nó bị mặt trời đốt nóng tạo ra gió.

Các đường mây của sao Kim lưu thông

thực ra rất đơn giản

Sao Kim có một bên nóng và một bên lạnh

không khí bị nóng, dâng cao lên tại mặt ban ngày của Sao Kim,

nó sẽ tràn qua mặt ban đêm.

dòng đối lưu này

thật ra đơn giản hơn

lưu thông khí quyển trên trái đất.

Gió của sao Kim di chuyển nhanh hơn

cơn cuồn phong mạnh nhất của Trái đất

Nhưng trông chúng rất quen thuộc.

Tàu không gian Venus Express ghi được những hình ảnh đáng chú ý này

ở cực Nam của hành tinh.

Một trong những bí ẩn lớn nhất của sao Kim

mà thật ra đã làm nhiều người

ở các phòng nghiên cứu thiên văn kinh ngạc.

Thực tế là có hai cơn lốc

tại cực của sao Kim,

đặc biệt là ở nam bán cầu có tới hai mắt

không phải một mắt mà hai mắt bão.

Chúng ta chưa từng thấy điều này

trên một quy mô hành tinh như vậy.

lốc xoáy hai mắt của sao Kim

rộng 2.800 km

Hai cơn lốc xoáy quanh nhau

Nếu bạn có thể đi xuống cơn lốc của sao Kim,

Tôi muốn làm như vậy,

ít nhất là với máy điều khiển từ xa...

...tôi nghĩ bạn sẽ thấy

vài kiểu tường mây thú vị

và thứ quay tròn này

sẽ xoay quanh bạn với tốc độ kinh khiếp

Đó sẽ là một cảnh ấn tượng

Vẫn còn là một bí mật

cơn thịnh nộ này sâu chừng nào? xoáy nhanh ra sao?

Nhưng có lẽ, mắt của siêu bão này

sâu xuống tận bề mặt của hành tinh.

dưới đó luôn có ánh sáng đục chiếu rọi quang cảnh núi lửa

và sức nặng khổng lồ của khí quyển

tạo áp suất rất lớn.

Áp suất khí quyển trên sao Kim

gấp khoản 100 lần trên trái đất

Tưởng tượng rằng lấy chiếc xe hơi

ép nó lại còn cỡ 1 inch,

rồi đặt nó lên khắp các khoản trống từng inch trên da

bạn sẽ bị đè bẹp chỉ trong thời gian ngắn

do áp suất đó tác động.

khí quyển dày đặc của sao Kim

tạo ra một trong những siêu bão kỳ lạ nhất chúng ta có thể tưởng tượng --

những cơn gió chỉ 6.5 km/h

nhưng có sức mạnh của trận cuồn phong.

Gió trên bề mặt của sao Kim thật ra rất chậm

bởi vì sao Kim có.tốc độ quay chậm

mất khoản 8 tháng

mới bay hết 1 vòng quanh mặt trời

Áp suất khí quyển nén

các phân tử khí lại với nhau

chặt đến mức chúng gần như hóa lỏng.

Một cơn gió nhẹ 6 km/h giáng một quả đấm hung bạo

Nó giống như cơn cuồng phong di chuyển chậm

Gió trên sao Kim

hoàn toàn không giống bất cứ thứ gì bạn thấy trên trái đất

bạn có lẽ sẽ cảm thấy gần như, trong mạch nha.

thật khó, chỉ đơn giản là

để bước đi trong cơn gió

Bề mặt của sao Kim quá thù địch

để cuộc sống có thể tồn tại.

Nhưng khí quyển trên cao thì có gió nhanh hơn,

nó nắm giữ một khả năng kỳ lạ

Tôi nghĩ thế này --

không biết có thể gọi là giả thuyết không

hoặc chỉ là phỏng đoán kỳ cục.

Nhưng tôi không nghĩ là trò đùa

rằng có thể có vài dạng sống

trên mây của sao Kim.

Chắc chắn có những nguồn năng lượng

Có ánh nắng.

và chắc chắn có chất dinh dưỡng

Có Cacbon, Có hydro,

có oxy --

các yếu tố chúng ta nghĩ cần thiết tạo sự sống

đều có trên mây sao Kim.

Tầng trên khí quyển của trái đất có đầy sự sống --

vi khuẩn đang trôi trong gió.

Trên sao Kim cũng vậy?

Có lẽ một ngày nào đó chúng ta sẽ cử tàu lên tìm xem.

Bỏ lại sao Kim sau lưng, hành tinh tiếp theo là trái đất.

Ở đây cũng vậy, thời tiết khắc nghiệt.

Chúng ta bị bão táp tấn công...

lốc xoáy...

và những thứ này -- bão bụi.

Trên trái đất, chúng chỉ mang tính cục bộ.

Nhưng trên hành tinh tiếp theo...

chúng nhấn chìm cả thế giới.

Hơn 100 năm trước đây,

các nhà thiên văn học từng nghĩ họ thấy sự sống trên sao Hỏa.

Một gợn sóng đen trải dài từ địa cực đến xích đạo.

Họ nghĩ đó là cây cỏ trong thời điểm mùa Xuân

phủ qua hành tinh.

Họ đã đúng về mùa

Sao Hỏa nghiêng gần 23 độ,

giống như trái đất,

vì thế nó có mùa, xuân, hạ, thu, đông

Có mùa thì có thời tiết

Bóng mờ các nhà thiên văn thấy

thực ra là đá đen chưa bị bao phủ bởi cơn bão bụi dữ dội.

Điều này xảy ra là do hành tinh này nghiêng

Trái đất mất một năm để bay hết một vòng quanh mặt trời

Vào tháng Giêng,

phía bắc bán cầu nghiêng về phía xa Mặt trời,

và chúng ta có mùa Đông

Tháng 6 nó xoay về hướng gần, chúng ta có mùa hạ.

Sao Hỏa có bão bụi khổng lồ,

mà chúng ta chưa từng thấy trên trái đất

Sao Hỏa có cùng độ nghiêng như trái đất

Và mùa xuân thì có bão.

Bề mặt sao Hỏa bị che khuất

dưới một lớp mây gồm những hạt bụi mãnh liệt

Trên trái đất, chúng ta cũng có bão bụi.

Chúng có thể nuốt chững và tàn phá cả thành phố.

ngày 5/7/2011, Arizona.

Một bức tường bụi không thể ngăn nổi cao 1,5 km

Càng vào Phoenix.

Ngày biến thành đêm

Hàng ngàn tấn bụi đọng lại khắp thành phố

Nhưng thảm họa chỉ ở một nơi

Bão bụi của sao Hỏa có thể bao trùm cả hành tinh

Trên sao hỏa, khi bụi đã được tung lên, nó rơi xuống

và bị tung lên lại cứ thế tiếp diễn

Bụi được tái sử dụng

Trên Trái đất,

Khi bụi tung lên cuối cùng nó rơi tán ra,

Có thể nó sẽ bay ra biển

Nó đến đó là tốt

Không đâu trên sao Hỏa

mà không có sẵn cát và bụi để tham gia vào cơn bão.

Vì thế, bão này có thể kéo dài

cả tuần, thậm chí cả tháng.

Khí quyển sao Hỏa khô một cách kinh ngạc

góp phần tạo nên sức mạnh và kích cỡ của các cơn bão

Trên trái đất,

bụi bay lên không trung

mau chóng bị mưa rửa sạch

và trôi ra biển.

Trên sao Hỏa,

không có mưa như vậy để rửa sạch bụi.

Vì thế, một khi bụi bay vào khí quyển

thì chúng ở đó

đến khi bản thân các hạt

có thể từ từ rơi xuống.

Sự thiếu mưa

cho phép các cơn bão sao Hỏa bao phủ cả hành tinh.

Nhưng bão sao Hỏa

có thể ngoạn mục như nhau trong một quy mô nhỏ hơn nhiều.

Tàu thăm dò của Nasa ghi lại những hình ảnh lạ thường này --

những bóng ma bụi này hút lên, oxit kim loại.

và cái lớn nhất có thể cao đến 10 km trên bầu trời.

chúng bơm các hạt nhỏ bay cao lên khí quyển sao Hỏa,

tạo đám bụi mù

góp phần điều khiển khí hậu khô cằn..

và dẫn đến siêu bão rộng khắp hàng tinh.

Thậm chí trên sao Hỏa, bão bụi lớn thế này cũng hiếm.

Các nhà thiên văn chỉ bắt gặp 10 trận

trong 100 năm lại đây..