Sharkwater Extinction

Naligaw ako sa karagatan.

Nasa ilalim ako ng tubig. Nagkamali ng liko, at natangay ng mga alon.

Pag-ahon ko, mahigit dalawang kilometro na ang layo ko kung saan dapat ako naroon.

Akala ko mamamatay na ako.

Ang tanging pagpipilian ko na lang ay ang 'wag sumuko.

Ito mismo ang talinghaga ng mga bagay na pinagdaraanan natin ngayon.

Dahil kapag sumuko ka, 100 porsiyento na mamamatay ka.

Nasa ganitong sitwasyon na tayo ngayon.

Hindi ka pwedeng sumuko.

Pebrero 15, 2016

Kakapuslit lang namin sa Costa Rica.

Unang beses mula 2002, 14 na taon na ang nakalilipas...

para kamustahin ang industriya ng palikpik dito,

at kung ano'ng pwede nating gawin dito.

May lokal tayong kausap na mag-aayos ng panayam para sa atin.

Nakalabas na sa gobyerno ng Costa Rica na...

Nandito ako at ang Sharkwater at ginagawa namin ang Sharkwater 2.

Nandito kami ng walang permit sa pag-film, di nila alam nandito kami sa bansa.

Kaya dapat kami mag-ingat.

Labin-limang taon nang nakalipas nang makipagsapalaran ako

para iligtas ang mga pating na maging shark fin na sopas,

isang Instik na putahe.

Milyon-milyong pating ang kinukunan ng palikpik, hinahango mula sa dagat,

pinuputol ang palikpik at tinatapon pabalik sa dagat para mamatay...

na naninira ng populasyon ng ilan

sa mga pinaka-importanteng predator mayroon ang ating planeta.

Naisip kong baka mabago ang pananaw ng tao sa mga pating,

kung magagawa kong mahilin nila ang mga hayop na 'to, gaya ng ginawa ko...

Makita nila na maganda ito, nakaka-mangha, nakakahanga at importante,

baka ipaglaban nila ang kanilang proteksiyon,

gaya ng paglaban nila para sa mga panda, elepante at oso.

Limang taon ang kinailangan ko para gawin yung pelikula,

at ilang beses akong muntik namatay.

Kinailangan naming tumakas ng bansa habang binabaril kami ng mga bantay ng baybayin.

At naging kakaibang kwento ito

na nagpapakita kung gaano kalaki ang pera sa pagsamantala sa mga pating.

Sa Sharkwater, pinakita ang kalagayan ng mga pating para maging sopas

sa mata ng tao, na nagbunga ng paglunsad ng iba't-ibang grupo na tagapangalaga,

mga polisiya ng gobyerno na nabago sa buong mundo,

at mga kabataang nabigyan ng kapangyarihan na maaari nilang baguhin ang mundo.

Sa ngayon, ipinagbabawal na ang pagkuha ng palikpik ng pating sa buong mundo.

Pero ngayon, mas nalalagay sa panganib ang mga pating 'di gaya dati.

Pinapatay natin ang halos 150 milyon na pating kada taon,

pero nasa 70 milyon lang ang naipaliwanag ng mga dalubhasa.

May halos 80 milyon na pating ang namamatay kada taon,

at walang may alam kung bakit, o kung saan ito napunta.

COSTA RICA Pebrero 19, 2016

Ano'ng nagbago s Costa Rica sa nakalipas na 10 taon?

Sobrang nagbago siya mula noong Sharkwater.

Naging lider tayo ng mga kapulungan ukol sa pangangalagang pandagat.

Magaling ang ginagawa ng Costa Rica.

Kaso, may bago tayong presidente na pumasok...

RANDALL ARAUZ SHARK COSERVATIONIST

...at sa isang pirma lang sa loob

ng isang taon, maraming polisiya ang nabaliktad.

Nakita natin nag-angkat ang Costa Rica

ng 900 kilo ng palikpik ng hammerhead shark

labag sa utos ng kapulungan ng CITES.

Ang totoo, dalawang beses silang nag-angkat.

Para gawin to, pinabayaan nang Costa Rica ang kaniyang mga pangako

sa CITES at sa pandaigdig na komunidad.

Nagpasya na lang na:

"Iaangkat natin mga palikpik na ito para sa interes ng publiko."

At ginawa nga nila.

Nagawa nga din nilang papirmahin

ang presidente ng Costa Rica nang isang pahayag

na di mangagalaga sa mga pating ang gobyerno

sa internasyonal na kapulungan.

Doon na talaga kami nagalit

dahil ang ginawa namin sa loob ng 10 taon ng tatlong presidente,

sa loob lamang ng ilang buwan, nasira itong lahat.

Di na papunta sa direksiyon na yon ang Costa Rica.

LUIS GUILLERMO SOLIS PRESIDENTE NG COSTA RICA

Ilang linggo bago ngayon, inilarawan nila akong

"Ang Kaaway ng mga Pating."

Gusto kong klaruhin ang pagkakaiba.

Sa tingin ko ang debateng ito ay may maling paghahambing

sa pagitan ng pag-aalaga at ng pagnenegosyo.

May responsibilidad tayo

na protektahan

ang ating mahahalagang pandagat na likas yaman

at ang pagtugon sa pangangailangan

na gawing handa ang mga yamang ito

sa ating komunidad

para sa kanilang pangangailangan.

Ang pangunuha ba ng palikpik ng pating ay nangyayari pa sa Costa Rica?

Nangyayari ito, pero ng walang pahintulot at walang suporta,

at nang pagpayag ng gobyerno ng Costa Rica.

Nangyayari ito dahil isa itong iligal na gawain.

Kagaya din ng pangangalakal ng droga o ng iba pang gawain,

patuloy itong nangyayari, at iya'y ikinalulungkot ko.

Ang pamahalaan ng Costa Rica ay ginagawa ang lahat ng hakbang para pigilan ito.

Palagi silang ganyan. Sasabihin ganito, pero iba ang ginagawa.

Papunta kami sa Puntarenas,

dahil naisip namin kung gusto mong magdala ng iligal na palikpik sa Costa Rica,

ang kailangan mo lang gawin ay idaong ito ng Sabado o Linggo

kung kailan ang mga bantay-dagat ay hindi nagtatrabaho.

Kaya dadayo kami ng Puntarenas, dala ang aming mga kamera,

at tingnan kung may makukunan tayong

mga iligal na nangyayari pag Sabado o Linggo

at nangyayari ng walang mga opisyal na nagbabantay.

-Gagamitin mo tunay mong pangalan? -Hindi.

-Laura ang magiging pangalan ko. -Paano kung hingan ka nila ng ID?

Sa tingin mo dapat akong magdala ng ID?

Subukan mo lang at mag-ingat ka, Regi.

Di alam ng mga tao na sobrang laki ng pera sa pagnegosyo ng mga palikpik.

Bilyon na dolyares ang industriyang to.

May mga milyonaryong ginagawang parang Mafia ang pamamalakad

para abusuhin ang mga pinagkukunan.

Nagbibiro ka ba.

Di na ko nagulat.

Pupuntahan natin si William Flores na noong dating punta namin sa Puntarenas,

sinabihan niya kami tungkol sa mga bodega

ng mafia kung saan pinapatuyo ang mga palikpik.

Nandito na tayo sa Costa Rica,

tatagpuin natin siya at titignan kung paano nagbago ang sitwayson,

kung saan nagpapatuyo ng palikpik,

at kung ano'ng pwede nating gawin para iligtas ang mga pating sa Costa Rica.

-Hello. -Hi.

-Kumusta ka? -Mabuti. Tuloy ka.

Patuloy pa din ang pagkuha ng palikpik pero patago na ito.

Nagbayad ng malaki ang mga kumpanyang

Taiwanese para makabili nang mga daungan dito.

WILLIAM FLORES MANGINGISDA

Ito'y mga milyong-milyong dolyar na kontrata

para payagan silang magtrabaho ng walang takot.

-Salamat. -Sa'yo 'yan.

Kumuha ka ng life jacket. Mas mabuti 'yan.

-Para ano? Magmukhang turista? -Para mas maging turista.

-Sige. Magandang ideya. -Oo.

May ilang libo silang barkong pangisda sa may Silangang Pasipiko.

Dinadala nila ang mga huli nila rito

sa Costa Rica gamit ang pribadong daungan na to.

Tapos ipinapadala nila ito gamit ang mga paliparan.

Isa silang makapangyarihang mafia.

May mga milyones silang mga dolyar.

Binili na nila itong gobyerno

pati ang mga nakaraan din.

-Alin diyan ang Varadero? -Iyong Franju.

Napakalaki ng halaga ng pera ng mga pating dahil sa kanilang palikpik.

Alam mo, ang kalahating kilo ng palikpik ay nagkakahalaga ng $200 U.S.

Sa mga mangingisda sa buong mundo sa mga mahihirap na bansa,

huhuli ka ng pating, putulin ang palikpik,

itatapon ang katawan, patutuyuin ang palikpik.

'Di mo kailangan ng pampalamig,

kaya kahit ang pinakapangit na barko,

pwedeng lumabas at kumita ng malaking pera.

At ang-- Ang mga pating ay hinuhuli kahit saan.

Tingan mo, mayroon siya. Ano iyon?

Parang hammerhead yata.

Bibilhin mo ba 'to sa kanya? Mukhang interesado siyang...

-Oo, gusto niya itong ibenta. -Oo.

Mga blacktip?

Hindi, maliit na hammerhead.

Blacktip ba ito o hammerhead?

Blacktip ito.

Parehas lang 'yon.

Parehas lang sila.

Ang maliit na palikpik ang importante.

Mayroon silang 30 nito.

Tatlumpu? Maliliit na blacktip ito, tama?

-Oo. -Oo.

Okay.

Mag-iingat ka.

-Oo. -Okay.

Dapat. Hindi ka pwedeng pumunta...

Lalo na kung mag-shooting kayo sa Puntarenas.

Alam mo na kung gaano kadelikado ang lugar na yon.

Tumakbo kayo para sa buhay niyo. Naalala ko 'yong pamamaril...

Parang may tatagpuin ka o pupunta ka sa isang bodega,

at nakita mo ang mga palikpik sa bubong.

At literal na tumatakbo kayo.

Kaya kailangan niyong mag-ingat.

Magandang bansa ang Costa Rica.

Kaso may mga masasamang tao na nandirito.

Maghanda na, Rob.

Ang problema dito ay isang malaking lokal na kumpanya

na pag-aari ng isang milyonaryong Costa Rican.

May dalawang bangka siya.

Nagdadala sila ng limang toneladang palikpik kada linggo.

Ibinababa nila ng gabi dahil walang bantay na nagtatrabaho ng ganoong oras.

Pinapatuyo nila ang mga palikpik at ibebenta ito sa Singapore o Taiwan.

May mga helikopter siya, mga apartment at mga hotel.

Lahat dahil sa palikpik ng mga pating.

Grabe, may isang panel na tingin ko'y puro palikpik ito.

Nang mapagtanto namin ang halaga ng pera sa mga palikpik at sa mga gawaing ito,

at kung ilan ang pera na napupunta sa Costa Rica dahil dito,

talagang mabubuksan ang mata mo.

Wow, napakaraming palikpik nito.

Isipin mo ang Costa Rica at kung gaano kalaking pangangalaga ang nangyayari.

Di mo aasahang matatagpuan mo ito sa isa sa mga umuunlad

na bansa pero nakita namin.

Di ko masabi ang pangalan ng negosyateng ito.

Di para alagaan ang pangalan niya. Kundi para protektahan ang sarili ko.

Makapangyarihan siya at pwede akong ipapatay.

Kailangan na nating lisanin ang lugar na to.

-Ano'ng problema? -Okay.

Ang hotel na to ay sa may-ari ng Mariscos Wang.

Si Diego, isa ito sa malalaking mafia sa Puntarenas.

Kaya pala.