The Blue Planet

نیرویی چنان عظیم در کار است

که اقیانوس‌های این جهان را به تلاطم وامی‌دارد

نیرویی که از این کره خاکی نیست

ماه به اندازه‌ای بزرگ هست که گرانش خلق کند

و با نیرویی چنان شگرف، زمین را به سوی خود بکشد

آن هم از فاصله ۲۳۰ هزار مایلی

در حالی که ماه بر مدار زمین می‌چرخد

گرانش آن بر چهره سیاره ما سایه می‌افکند

و با قدرتش، برآمدگی عظیمی از آب‌های اقیانوس را به دنبال خود می‌کشاند

این همان برآمدنِ مَد است

رودخانه آمازون در برزیل

در روزهایی استثنایی

نیروهای گرانشی ماه

و خورشید هم‌سو می‌شوند تا اثری حیرت‌انگیز پدید آورند

دیواره‌ای از امواج جزر و مدی که از اقیانوس برمی‌خیزد

و با فشار، دویست مایل به اعماق خشکی نفوذ می‌کند

این یک «خیزاب» است

خوشبختانه خیزاب‌ها پدیده‌های نادری هستند

اما ماه، در تمام روزهای سال

جزر و مدهایی نیرومند در اقیانوس‌های جهان پدید می‌آورد

خلیج فاندی در نُوا اسکوشیا

اینجا عظیم‌ترین جزر و مدهای جهان را به خود می‌بیند

که تأثیری شگرف بر حیات دریایی دارند

و سفره‌ای سخاوتمند برای تغذیه می‌گسترانند

بَزمی که برخی از

غول‌پیکرترین ساکنان این سیاره را به سوی خود می‌خواند

نهنگ‌های گوژپشت

اما آن‌ها بزرگترین تهدید برای شاه‌ماهی‌ها نیستند

این‌ها نهنگ‌های باله‌ای هستند

با وزنی معادل ۷۰ تن، دومین موجود عظیم‌الجثه روی زمین

اما چنان اندامِ تراشیده و روانی دارند

که سریع‌ترین در میان تمام نهنگ‌های بزرگ هستند

ترکیب این سرعت و جثه بی‌نظیر

از نهنگ باله‌ای شکارچیِ سیری‌ناپذیری برای دسته‌های ماهی ساخته است

خلیج فاندی می‌تواند چنان جمعیتی از ماهی‌ها را به خود جلب کند

که در طول تابستان، روزانه بالغ بر پانصد

قلاده از این نهنگ‌های باشکوه در اینجا به شکار بپردازند

بهترین صید در جایی است که جریان‌های جزر و مدی خروشان باشند

پس نهنگ‌ها به اعماق خلیج پیش می‌روند

و در پی جریان‌های تند، به جستجوی ماهی‌ها می‌پردازند

حرکات آن‌ها به دقت زیر نظر گرفته می‌شود

توسط فوج کبوترهای دریایی «کوری»

با غوطه‌ور شدن نهنگ‌ها به اعماق در پی ماهی‌ها

پرندگان بیشتری با اشتیاق برای چیدنِ بقایای شکار گرد هم می‌آیند

مَدِ خروشان شاید ضیافتی برپا کند

اما دیری نمی‌پاید که فروکش می‌کند

تنها در عرض شش ساعت

صد میلیارد تن آب از خلیج خارج می‌شود

سطح دریا تا پانزده متر سقوط می‌کند

و پهنه‌های بیکرانی از لای و شن پدیدار می‌شود

که در نگاه نخست، سرزمینی بایر و تهی از هرگونه حیات به نظر می‌رسد

اما در حقیقت، این شن‌های نمناک آکنده از

حیاتِ میکروسکوپی موسوم به «میوفونا» هستند

که در جهانِ زیرینِ ماسه‌ها روزگار می‌گذرانند

و از عقب‌نشینی دریا هیچ گزندی نمی‌بینند

اما در این دنیای مینیاتوری، زندگی همیشه به کام نیست

خرچنگ حباب‌ساز در شمال استرالیا

به شکار میوفونا می‌پردازد

جثه‌اش تنها یک سانتی‌متر است

این خرچنگ با سرعتی حیرت‌آور کار می‌کند

دانه‌های شن را به دهان می‌برد

تمام میوفوناها را غربال می‌کند

و تفاله‌ها را به کناری می‌راند

خرچنگ تمام دانه‌های شن را

تا شعاع یک متریِ لانه‌اش پاکسازی می‌کند؛ تمرینی بی‌پایان برای

ظریف‌ترین ضرباتِ پشت‌پا در جهانِ طبیعت

خرچنگ‌ها باید سریع باشند، زیرا تنها زمانی که شن نمناک است

امکانِ الک کردن وجود دارد

شگفت‌انگیز است که

آن‌ها تمام سطح ساحل را

تنها در عرض چند ساعت پس از فروکش کردنِ مَد، پاکسازی می‌کنند

سپس به سادگی به لانه‌های خود بازمی‌گردند

و در انتظار مَدِ بعدی می‌مانند

بیایید شروع کنیم

سگ من یکی از ماست

من و تو، دختر

محافظت از خانه؟ شکار

این بیرون، بیشتر مردم بیخیال می‌شن

فکر کنم من مثل بقیه نیستم

می‌خوام زنده بمونم

آماده‌ای که بکشی؟

بله

یکی از ما زنده از این جزیره بیرون نمی‌ره

آماده‌ای؟

زیر آب

فروکش کردن مَد، سرآغاز فعالیت‌هایی شگفت‌انگیز است

این صدف‌های کُندپا، از پاهای عضلانی خود بهره می‌برند

تا خود را در اعماق شن‌ها مدفون سازند

اگر در یافتن پناهگاه ناکام بمانند

با رفتنِ آب، در معرض هوا قرار گرفته

و محکوم به فنا خواهند بود

اما به محضِ رفتن به زیر زمین

می‌توانند در اعماقِ ماسه‌ها به انتظار بنشینند

در پناهِ امنِ ساحل

و این درست در آخرین لحظات اتفاق می‌افتد

ماهِ ژوئن در جنوب شرقی آلاسکا؛ و تنها در عرض چهار ساعت

ساحلی پهناور با فروکش کردن مَد پدیدار می‌شود

خرس‌ها گرسنه‌اند

در این فصل از سال

آذوقه در خشکی بسیار نایاب است

اما هر خوراکی که اینجا یافت شود

از دیرباز خود را در اعماقِ شن‌ها پنهان کرده است

اما برای یک خرسِ بالغ و گرسنه، این مانعی محسوب نمی‌شود

آن‌ها بوی صدف‌ها را از میان شن‌ها استشمام کرده

و به سادگی آن‌ها را بیرون می‌کشند

این موجودات عظیم‌الجثه

مهارتی وصف‌ناپذیر از خود نشان می‌دهند

تا پوسته این سخت‌پوستانِ تیره بخت را بگشایند

توله‌ها نیز بخت خود را می‌آزمایند، هرچند چندان کامیاب نیستند

اما برای بزرگترها، ضیافتِ صدف

تا بازگشتِ دوباره مَد ادامه خواهد داشت

کوهستان «تیبل» در آفریقای جنوبی

هر روز، امواجِ در حال عقب‌نشینی

بقایایی را در گوشه‌ای از ساحل بر جای می‌گذارند

و این موجود، جریان‌های آب را می‌بوید

تا ردی از بوی ماهیِ مُرده بیابد

مَد، این رایحه را تا دوردست‌های منطقه موج‌خیز با خود می‌برد

با استشمام این بو، حلزون‌ها از دلِ شن‌ها سر بر می‌آورند

این رقابتی است با زمان و جزر و مد

آن‌ها باید پیش از آنکه دریا طعمه را از دسترس خارج کند

به مقصود برسند

اما حلزون‌ها کُندند و مَد به سرعت فروکش می‌کند

با این همه، این‌ها حلزون‌هایی معمولی نیستند

آن‌ها موج‌سواری می‌دانند

آن‌ها سوار بر امواج تا ساحل می‌تازند

اما دیری نمی‌پاید که

مَد، صید را فراتر از منطقه موج‌خیز رها می‌کند

بدون همراهیِ دریا

بیمِ آن می‌رود که حلزون‌ها ردِ بو را گم کنند

اما تا زمانی که شن‌ها نمناک باشند

آن‌ها هنوز می‌توانند ردِ ضعیفِ طعمه را دنبال کنند

به محضِ رسیدن، با لذتی هولناک به خوردن مشغول می‌شوند

آری، پاداشِ نیکی در انتظار صابران است

اما دیری نمی‌گذرد که هُرمِ آفتاب

آن‌ها را به عقب‌نشینی در دلِ شن‌ها وامی‌دارد

تا در انتظار بازگشتِ دوباره مَد بمانند

ماه فوریه در بریتانیا

این پرندگانِ «نات» مشتاقانه در انتظار فروکش کردن مَد هستند

با عقب نشستن آب، بی‌شمار بی‌مهره کوچک

در اعماقِ لای و لجن در پی پناهگاه می‌گردند

و این هراسی بی‌دلیل نیست

مرغانِ آبزی در کاوشِ لای و لجن استادند

تنوعِ منقارهای آن‌ها

گویی برای دستیابی به ضیافت‌های گوناگون طراحی شده است

کلیدهایی که قفلِ پناهگاه‌های دشتِ جزر و مدی را می‌گشایند

اما تا چند ساعت دیگر، مَد دوباره باز خواهد گشت

و به زودی، عمق آب برای این مرغان بیش از حد خواهد شد

و ساکنانِ اعماقِ لجن، بار دیگر در امان خواهند بود

در اعماق، بازگشتِ مَد جریان‌هایی نیرومند پدید می‌آورد

و ماهی‌های پهن، در سوار شدن بر این جریان‌ها سرآمدند

کالبد آن‌ها همچون بادبادک است

طراحیِ بی‌نقصی برای لغزیدن بر روی امواجِ مَد

در «نیوفاندلندِ» کانادا

انبوهی از این ماهیان

سوار بر جریانِ آب به سوی نواحیِ کم‌عمق می‌شتابند

آن‌ها برای شکارِ بی‌مهرگانی آمده‌اند

که با بازگشتِ آب، از پناهگاه‌های خود خارج می‌شوند

صید در این نواحیِ کم‌عمق بسیار پربار است

و این تکاپو، از چشم‌ها پنهان نمی‌ماند

اما عقاب‌های ماهیگیر قادر به غوطه‌وری در اعماق نیستند

تا زمانی که عمق آب بیش از یک متر باشد

ماهی‌های پهن در امان خواهند بود

نزدیکیِ بیش از حد به ساحل، تجارتی مخاطره‌آمیز است

این ماهی با کمترین نشانه از خطر

خود را به تمامی در زیر شن‌ها پنهان می‌سازد

اما با بازگشتِ مَد

و زمانی که ساحل امن و امان باشد، این «نیزه‌ماهی‌های ماسه‌ای» دوباره پدیدار می‌شوند

پس از شش ساعت انتظار در دلِ ماسه‌ها

آن‌ها تشنه تغذیه‌اند

و برخلاف ماهی‌های پهن، رو به سوی دریا می‌نهند

در جستجوی آب‌های آزاد و کم‌عمق

جایی که جریان‌های جزر و مدی، مأمنی برای تجمعِ پلانکتون‌هاست

پلانکتون‌ها

این ماهیان در گروه‌های بی‌شمار

به سوی غنی‌ترین شکارگاه‌ها روانه می‌شوند

تا به سادگی

موجوداتِ ذره‌بینی را از میانِ آب صید کنند

اما اگر در پیِ طعمه، بیش از حد از ساحل فاصله بگیرند

با خطرِ رویارویی با درندگانِ بزرگی مواجه می‌شوند

که در اعماقِ دریا ساکنند

همچون سگ‌ماهی‌ها و کوسه‌های کوچک

نیزه‌ماهی‌ها اکنون از قلمروِ امنِ خود پای فراتر نهاده‌اند

تغییراتِ مَد

در کرانه‌های صخره‌ای، جلوه‌ای دیگر دارد

اینجا در کرانه‌های جزیره «ونکوورِ» کانادا

آفتاب، صخره‌های عریان را می‌گدازد

و با عقب‌نشینیِ دریا

حفرِ زمین در این بسترِ سخت، ناممکن است

از این رو، صدف‌های سیاه و کِشتی‌چسب‌ها

بی‌دفاع در برابر هُرمِ خورشید رها می‌شوند

و گویی در حصارِ پوسته‌های خویش، آرام‌آرام می‌پزند

و گیاهانِ دریایی نیز به خشکی می‌گرایند

باید ساعت‌ها به انتظار نشست تا آب دوباره بازگردد

در پهنای هر ماه

وسعت و قدرتِ جزر و مد دگرگون می‌شود

عظیم‌ترین مَدها زمانی رخ می‌دهند که

گرانشِ خورشید و ماه، هم‌نوا شوند

این پدیده درست پس از ماهِ نو

و دگربار پس از ماهِ کامل رخ می‌دهد

این‌ها را «مَه کِشند» می‌نامند