Requiem for the American Dream

Μετάφραση: fata morgana

Ο Νόαμ Τσόμσκι θεωρείται ευρέως ο διανοούμενος

με τη μεγαλύτερη επιρροή στην εποχή μας.

Αυτές οι συνεντεύξεις που γυρίστηκαν σε διάρκεια 4 ετών,

είναι οι τελευταίες συνεντεύξεις του μεγάλης διαρκείας.

Κατά τη Μεγάλη Ύφεση, την οποία είμαι αρκετά μεγάλος ώστε να τη θυμάμαι,

Και στην οποία οι περισσότεροι στην οικογένειά μου

ήταν της εργατικής τάξης και άνεργοι...

Δεν υπήρχε... Ήταν πολύ άσχημα. Υποκειμενικά πολύ χειρότερα από σήμερα...

Όμως υπήρχε μια προσδοκία ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν.

Υπήρχε μια πραγματική ελπιδοφόρα αίσθηση.

Σήμερα δεν υπάρχει κάτι τέτοιο.

Η ανισότητα είναι πραγματικά άνευ προηγουμένου.

Και αν κοιτάξτε την απόλυτη ανισότητα,

είναι από τις χειρότερες περιόδους της αμερικανικής ιστορίας.

Αν όμως το διατυπώσετε με πιο στενούς όρους, η ανισότητα προέρχεται

από τον ακραίο πλούτο σε ένα μικροσκοπικό τμήμα του πληθυσμού.

Ένα κλάσμα του 1%.

Υπήρχαν περίοδοι, όπως η χρυσή εποχή τη δεκαετία των '20,

Και η ξέφρενη δεκαετία των '90 κλπ...

Όπου αναπτύχθηκε μια κατάσταση αρκετά παρόμοια μ' αυτήν.

Αυτή η εποχή είναι κάπως ακραία...

Διότι αν κοιτάξετε την διανομή του πλούτου,

η ανισότητα προέρχεται κυρίως από τον υπερβολικό πλούτο.

Κυριολεκτικά, το πάνω 0,1 % είναι απλά υπερβολικά πλούσιοι.

Όχι μόνο αυτό είναι άκρως άδικο αυτό καθ' εαυτό...

Αλλά και η ανισότητα έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις πάνω στην κοινωνία ως σύνολο...

Διότι το γεγονός της ανισότητας από μόνο του

έχει διαβρωτική και βλαβερή επίδραση στη δημοκρατία.

Ξεκινάτε, μιλώντας για το αμερικάνικο όνειρο.

Ένα μέρος του αμερικανικού ονείρου είναι η κινητικότητα των τάξεων.

Μεγαλώνεις στη φτώχεια, δουλεύεις σκληρά, πλουτίζεις.

Ήταν εφικτό ένας εργάτης να βρει μια καλή δουλειά, να αγοράσει σπίτι...

Αυτοκίνητο, να στείλει τα παιδιά του στο σχολείο...

Όλα αυτά έχουν καταρρεύσει.

Φανταστείτε πως παρακολουθείτε απ' έξω, από τον Άρη.

Τι βλέπετε;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν δηλωμένες αξίες, όπως η δημοκρατία.

Στη δημοκρατία, η κοινή γνώμη έχει κάποια επίδραση στις πολιτικές αποφάσεις.

Και στη συνέχεια η κυβέρνηση διεκπεραιώνει τις δράσεις που καθόρισαν οι πολίτες.

Αυτό σημαίνει δημοκρατία.

Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό πως προνομιούχοι και ισχυροί κλάδοι

ποτέ δε συμπάθησαν τη δημοκρατία, και με πολύ καλό λόγο μάλιστα.

Η δημοκρατία δίνει δύναμη στα χέρια του γενικού πληθυσμού

και την παίρνει από αυτούς.

Είναι μια αρχή της συγκέντρωσης πλούτου και δύναμης.

ΟΙ ΔΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΠΛΟΥΤΟΥ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΗΣ

Η συγκέντρωση πλούτου παράγει συγκέντρωση δύναμης...

Αυτό ισχύει ειδικά καθώς το κόστος των εκλογών εκτοξεύεται,

που τρόπον τινά εξωθεί τα πολιτικά κόμματα στις τσέπες μεγάλων εταιρειών.

Και αυτή η πολιτική δύναμη γρήγορα μεταφράζεται σε νόμους

που αυξάνουν τη συγκέντρωση του πλούτου.

Ομοίως και με τις δημοσιονομικές, και με τις φορολογικές πολιτικές.

Απελευθέρωση...

Κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, και μια πληθώρα διάφορων μέτρων...

Πολιτικά μέτρα που σχεδιάστηκαν να αυξήσουν τη συγκέντρωση πλούτου και δύναμης...

Που με τη σειρά τους παράγουν

περισσότερη πολιτική δύναμη για να επιτυγχάνεται το ίδιο πράγμα.

Και αυτά είναι εκείνα που παρατηρούμε τελευταία.

Και έτσι διαιωνίζεται αυτός ο φαύλος κύκλος.

Στην πραγματικότητα αυτό είναι τόσο ριζωμένο στην παράδοση,

που ο Άνταμ Σμιθ το περιέγραψε το 1776.

Διαβάστε το περιβόητο "Πλούτο των εθνών".

Αυτός λέει πως στην Αγγλία οι βασικοί αρχιτέκτονες των πολιτικών αποφάσεων

είναι οι άνθρωποι στους οποίους ανήκει η κοινωνία.

Στην εποχή του, οι έμποροι και οι βιομήχανοι.

Και αυτοί κανονίζουν ώστε τα προσωπικά τους συμφέροντα να φροντίζονται καλά,

όσο βαρύ αντίκτυπο και αν έχει αυτό στον αγγλικό λαό ή σε άλλους.

Τώρα δεν είναι πια οι έμποροι και οι βιομήχανοι,

είναι τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα και πολυεθνικές εταιρείες.

Οι άνθρωποι που ο Άδαμ Σμιθ ονόμασε "αφέντες της ανθρωπότητας",

ακολουθούν το αισχρό ρητό "Όλα για τον εαυτό μας, και τίποτα για κανέναν άλλον."

Αυτοί απλά θα επιδιώξουν πολιτικές από τις οποίες θα επωφεληθούν οι ίδιοι,

και που βλάπτουν όλους τους άλλους.

Και απουσία γενικευμένης λαϊκής αντίδρασης, αυτό είναι λίγο πολύ το αναμενόμενο.

ΑΡΧΗ ΠΡΩΤΗ ΕΛΑΤΤΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Σε όλη την αμερικανική ιστορία διεξαγόταν μια συνεχόμενη σύγκρουση

ανάμεσα στις πιέσεις για περισσότερη ελευθερία και δημοκρατία, από χαμηλά,

και τις προσπάθειες για έλεγχο και κυριαρχία από την ελίτ, από πάνω.

Οι ρίζες αυτού ανάγονται ως την ίδρυση της χώρας.

Ο Τζέιμς Μάντισον, ο βασικός δημιουργός του πλαισίου,

ο οποίος πίστευε στη δημοκρατία όσο ήταν εφικτό για κάποιον εκείνη την εποχή,

θεωρούσε εντούτοις ότι το σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών πρέπει να σχεδιαστεί

έτσι ώστε η δύναμη να είναι στα χέρια των πλουσίων...

Επειδή οι πλούσιοι είναι οι πιο υπεύθυνοι απ' όλους.

Και εξού η δομή του επίσημου συνταγματικού συστήματος

έθεσε την περισσότερη δύναμη στα χέρια της Γερουσίας.

Να θυμάστε πως οι γερουσιαστές δεν εκλέγονταν εκείνη την εποχή.

Τους επέλεγαν οι πλούσιοι.

Οι άνθρωποι, όπως το έθεσε ο Μάντισον,

"ένιωθαν συμπάθεια προς τους κτήμονες και τα δικαιώματά τους".

Αν διαβάσετε τις συζητήσεις στη συνταγματική συνέλευση...

Ο Μάντισον είπε: "Η κυριότερη έγνοια της κοινωνίας πρέπει να είναι

να προστατευτεί η μειονότητα των πλουσίων ενάντια στην πλειοψηφία".

Και είχε επιχειρήματα.

Ας υποθέσουμε ότι όλοι είχαν δικαίωμα ελεύθερης ψήφου.

Είπε, "Τότε λοιπόν η πλειοψηφία των φτωχών θα συσπειρωθεί,

και θα οργανωθούν να πάρουν την ιδιοκτησία των πλουσίων".

Και είπε: "Αυτό προφανώς θα ήταν άδικο, οπότε δεν γίνεται να το επιτρέψετε αυτό".

Συνεπώς το συνταγματικό σύστημα πρέπει να στηθεί έτσι

ώστε να εμποδίζει τη δημοκρατία.

Παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον ότι αυτή η συζήτηση έχει παράδοση από τα παλιά.

Ανάγεται πίσω ως το πρώτο σημαντικό βιβλίο σχετικά με τα πολιτικά συστήματα,

τα "Πολιτικά" του Αριστοτέλη.

Εκείνος λέει: "Από όλα τα συστήματα, η δημοκρατία είναι η καλύτερη".

Όμως στη συνέχεια επισημαίνει ακριβώς εκείνο το ελάττωμα που ανέφερε ο Μάντισον.

Αν η αρχαία Αθήνα ήταν μια δημοκρατία για ελεύθερους ανθρώπους,

οι φτωχοί θα συσπειρώνονταν και θα έπαιρναν την ιδιοκτησία των πλουσίων.

Λοιπόν, μπροστά στο ίδιο δίλημμα, είχαν αντίθετες λύσεις.

Ο Αριστοτέλης πρότεινε αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε "κράτος πρόνοιας".

Είπε: "Προσπαθήστε να μειώσετε την ανισότητα".

Άρα, ίδιο πρόβλημα, αντίθετες λύσεις.

Η μια είναι να μειωθεί η ανισότητα, και το πρόβλημα θα απαλειφθεί.

Και η άλλη είναι να μειωθεί η δημοκρατία.

Αν κοιτάξετε την Ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών...

Είναι ένας συνεχής αγώνας ανάμεσα σ' αυτές τις δυο τάσεις.

Μια τάση προς τη δημοκρατικοποίηση που προέρχεται κυρίως από τον πληθυσμό,

και υπάρχει αυτή η μόνιμη διαμάχη, με περιόδους οπισθοδρόμησης και προόδου.

Η δεκαετία του '60 για παράδειγμα ήταν μια περίοδος σημαντικής δημοκρατικοποίησης.

Τομείς του πληθυσμού που ήταν συνήθως...

Παθητικοί και απαθείς, οργανώθηκαν,

δραστηριοποιήθηκαν, άρχισαν να πιέζουν για τα αιτήματά τους.

Και ενεπλάκησαν όλο και περισσότερο στις λήψεις των αποφάσεων, τον ακτιβισμό κλπ.

Αυτό άλλαξε τη συνείδηση με πολλούς τρόπους.

Δικαιώματα των μειονοτήτων...

Αν η δημοκρατία σημαίνει ελευθερία, γιατί ο λαός μας δεν είναι ελεύθερος;

Αν η δημοκρατία σημαίνει δικαιοσύνη, γιατί δεν έχουμε δικαιοσύνη;

Αν η δημοκρατία σημαίνει ισότητα, γιατί δεν έχουμε ισότητα;

Δικαιώματα των γυναικών...

Αυτό το απάνθρωπο σύστημα εκμετάλλευσης θα αλλάξει,

αλλά μόνο αν το αναγκάσουμε εμείς να αλλάξει, και να το αναγκάσουμε μαζί.

Φροντίδα για το περιβάλλον...

Μια μοναδική μέρα στην αμερικανική ιστορία τελειώνει,

Μια μέρα που αφιερώθηκε σε μια πανεθνική προσπάθεια

της ανθρωπότητας να παλέψει για την επιβίωσή της.

Αντίθεση στην επιθετικότητα...

Απαντώ σ' εκείνους που μας επικρίνουν για τον πολεμικό χαρακτήρα της διαφωνίας μας

πως αν παίρνουν στα σοβαρά το νόμο και την τάξη,

θα έπρεπε πρώτα να τα παράσχουν στο λαό του Βιετνάμ,

στους δικούς μας μαύρους, και στους δικούς μας φτωχούς.

Έγνοια για τους άλλους ανθρώπους...

Μια μέρα πρέπει να θέσουμε το ερώτημα...

"Γιατί υπάρχουν 40 εκατομ. φτωχοί άνθρωποι στην Αμερική;"

Όταν αρχίσετε να κάνετε αυτή την ερώτηση,

θέτετε ένα ερώτημα σχετικά με το οικονομικό σύστημα,

σχετικά με μια ευρύτερη διανομή του πλούτου,

το ερώτημα για την αναδόμηση όλης της αμερικανικής κοινωνίας.

Όλα αυτά εξευγενίζουν την κοινωνία...

Και αυτό προκάλεσε μεγάλο φόβο.

Δεν περίμενα τη σφοδρότητα...

Θα έπρεπε να το είχα κάνει, αλλά δεν περίμενα τη σφοδρότητα της αντίδρασης

σ' αυτή την επίδραση εξευγενισμού της δεκαετίας των '60.

Δεν περίμενα τη σφοδρότητα της αντίδρασης σ' αυτό.

Την αρνητική αντίδραση.

ΑΡΧΗ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ

Υπήρξε μια τεράστια, συγκεντρωμένη, οργανωμένη,

επιχειρηματική επίθεση που ξεκίνησε τη δεκαετία του '70,

που επιχειρούσε να απωθήσει τις προσπάθειες επίτευξης ισότητας,

που διαπέρασε τα χρόνια της διακυβέρνησης του Νίξον.

Τη βλέπετε σε πολλές πλευρές...

Στα δεξιά, τη βλέπετε σε πράγματα όπως το περιβόητο υπόμνημα Πάουελ...

Το οποίο έστειλε στο Εμπορικό Επιμελητήριο, το κυριότερο επιχειρηματικό λόμπι,

ο Πάουελ που αργότερα έγινε δικαστής στον Άρειο Πάγο...

Με την προειδοποίηση ότι οι επιχειρήσεις χάνουν τον έλεγχο πάνω στην κοινωνία...

Και ότι κάτι πρέπει να γίνει ώστε να αντικρουστούν αυτές οι δυνάμεις.

Φυσικά, εκείνος το θέτει ως θέμα άμυνας,

"Να αμυνθούμε ενάντια σε έξωθεν δυνάμεις."

Κανένα σκεπτόμενο άτομο δεν αμφισβητεί πως

το αμερικανικό οικονομικό σύστημα είναι υπό επίθεση.

Όμως αν το καλοκοιτάξετε, είναι μια έκκληση οι επιχειρήσεις

να χρησιμοποιήσουν τον έλεγχό τους πάνω στους πόρους

ώστε να διεξαγάγουν μια μαζική επίθεση να απωθηθεί αυτό το κύμα δημοκρατικοποίησης.

Η βασική υπόθεση αυτού του εγγράφου πως οι επιχειρήσεις κινδυνεύουν πολύ...

Και ότι είναι ήδη αργά...

Στην πλευρά των φιλελεύθερων, υπάρχει κάτι πολύ πανομοιότυπο.

Η πρώτη μεγάλη αναφορά της τριμελούς επιτροπής

ασχολείται μ' αυτό. Ονομάζεται "Η κρίση της δημοκρατίας".

Η τρίπλευρη επιτροπή είναι φιλελεύθεροι διεθνιστές...

Χαρακτηριστικό για το πού κλίνουν είναι το γεγονός ότι

σε γενικές γραμμές ήταν μέλη της διοίκησης του Κάρτερ.

Είχαν απηυδήσει με τις τάσεις δημοκρατικοποίησης της δεκαετίας του '60,

Και πίστευαν ότι πρέπει να αντιδράσουμε σ' αυτές.

Ανησυχούσαν πως αναπτυσσόταν μια "υπερβολική δημοκρατία".

Ομάδες του πληθυσμού που ήταν προηγουμένως παθητικές και υπάκουες,

αυτό που ενίοτε ονομάζεται "ειδικά συμφέροντα",

άρχιζαν να οργανώνονται και προσπαθούσαν να εισέλθουν στην πολιτική σκηνή.

Και είπαν: "Αυτό ασκεί υπερβολική πίεση στο κράτος".

"Το κράτος δεν μπορεί να ανταπεξέλθει σε όλες αυτές τις πιέσεις."

Συνεπώς χρειαζόταν να επιστρέψουν στην παθητικότητα και να αποπολιτικοποιηθούν.

Ιδιαίτερα ανησυχούσαν με όσα συνέβαιναν στη νεολαία.

"Οι νέοι γίνονται υπερβολικά ελεύθεροι και ανεξάρτητοι."

Κανείς μας δε θα προβεί στη βία.

Αν υπάρξει βία, θα είναι εξαιτίας της αστυνομίας.

Έτσι όπως το έθεταν, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, οι εκκλησίες είχαν αποτύχει.

Οι θεσμοί που ήταν υπεύθυνοι για τη "διαπαιδαγώγηση της νεολαίας".

Δική τους η διατύπωση, όχι δική μου.

Αν κοιτάξετε τη μελέτη τους, υπάρχει ένα συμφέρον που δεν αναφέρεται ποτέ.

Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις.

Και αυτό βγάζει νόημα - αυτές δεν είναι ειδικό συμφέρον, είναι το εθνικό συμφέρον.

Περίπου εξ ορισμού. Άρα αυτές είναι εντάξει.