Inside Job

Khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 khiến cho 10 triệu người mất hết tiền tiết kiệm, mất việc làm, mất nhà cửa.

Đây là nguyên nhân khiến cho việc đó xảy ra.

Ai-xơ-len

Dân số: 320,000

Tổng sản phẩm quốc nội: 13 tỷ đô la

Ngân hàng thiệt hại: 100 tỷ đô la

Ai-xơ-len có một nền dân chủ ổn định với mức sống bình quân cao...

...và, cho tới gần đây thì...

...tỷ lệ thất nghiệp và nợ công vẫn ở mức cực thấp.

Chúng ta có hệ thống hạ tầng toàn diện của một xã hội hiện đại.

Năng lượng sạch, thực phẩm được chế biến.

Ngư nghiệp cùng với một hệ thống hạn ngạch xuất khẩu quản lý.

Hệ thống y tế, giáo dục tốt, không khí trong lành.

GYLFI ZOEGA Giảng viên kinh tế học đại học Ai-xơ-len

Tỷ lệ tội phạm thấp.

Đây là vùng đất tốt cho một cuộc sống gia đình.

ANDRI MAGNASON Nhà biên kịch và làm phim

Chúng ta đã ở trong tình trạng tốt nhất trong lịch sử từ trước tới nay.

Nhưng từ năm 2000, chính phủ Ai-xơ-len bắt đầu thay đổi một loạt chính sách cũ...

...điều đó mang đến những thảm họa tiếp nối...

...đầu tiên là với môi trường và sau đó là nền kinh tế.

Họ bắt đầu cho phép các tập đoàn đa quốc gia như là Alcoa...

...xây dựng các nhà máy luyện nhôm khổng lồ....

...và khai thác các nguồn năng lượng nhiệt lực và thủy lực.

Nhiều vùng đất cao nguyên tươi đẹp...

...với những màu sắc đặc trưng bắt mắt đều là vùng địa nhiệt.

Nên không điều gì tới mà không đến cùng những hệ quả.

Cùng thời điểm đó...

...chính phủ cũng tư hữu hóa ba ngân hàng lớn nhất Ai-xơ-len.

Kết quả là một trong những trải nghiệm rõ ràng nhất...

...trong việc thay đổi chính sách kinh tế từng được chỉ đạo.

Chúng ta từng có đầy đủ. Sao những điều này có thể xảy ra?

Kinh tế mất đi và đất nước bị hủy hoại ít nhiều.

*Ba ngân hàng lớn nhất Ai-xơ-len nhưng rất nhỏ so với thế giới.

Trong thời gian 5 năm, 3 ngân hàng bé nhỏ* đó...

...vốn không bao giờ có hoạt động bên ngoài lãnh thổ Ai-xơ-len...

...đã vay 120 tỷ đô la...

...gấp 10 lần giá trị nền kinh tế của Ai-xơ-len.

Những cá nhân của các ngân hàng đó....

..."rải tiền" lên bản thân bọn họ và bạn bè của họ.

Đã có 1 bong bóng khổng lồ.

Giá chứng khoán tăng theo cấp số nhân của 9.

Giá nhà tăng gấp hơn 2 lần.

Bong bóng tài chính Ai-xơ-len tạo cơ hội cho những người như Nlike Jón Ásgeir Jóhannesson.

Ông ta vay hàng tỷ đô để mua các hệ thống bán lẻ cao cấp ở Luân Đôn.

Ông ta cũng một mua chiếc phi cơ cá nhân cao cấp...

...1 chiếc du thuyền 40 triệu đô...

...và 1 căn hộ áp mái ở Manhattan.

Báo chí luôn giật tít rằng:

Nhà triệu phú mua công ty này...

...ở Anh quốc hoặc ở Phần Lan hoặc ở Pháp hay những nơi khác...

...thay vì nói rằng:

"Nhà triệu phú này vay cả tỷ đô la...

...để mua công ty này, và ông ấy vay từ ngân hàng nơi bạn gửi tiền"

Các ngân hàng kết hợp với các Quỹ thị trường tiền tệ...

...và ngân hàng khuyến khích người gửi rút tiền...

...và gửi vào Quỹ thị trường tiền tệ.

Đó là tất cả điều kiện cần thiết của trò Ponzi*.

* Ponzi scheme là hình thức lừa đảo vay tiền người nọ trả cho người kia được đặt theo tên Charles Ponzi người nổi tiếng vì trò này.

Các công ty kiểm toán Mỹ như KPMG...

...đã kiểm tra sổ sách của các ngân hàng và công ty đầu tư từ Ai-xơ-len...

...và không thấy có sự bất thường nào.

Và các tổ chức xếp hạng tín dụng của Mỹ nói rằng Ai-xơ-len rất tuyệt vời.

Trong tháng 2 năm 2007...

SIGRIDUR BENEDIKTSDOTTIR Ủy ban điều tra đặc biệt nghị viện Ai-xơ-len

...cơ quan xếp hạng nâng mức xếp hạng tín dụng ngân hàng lên mức cao nhất có thể, AAA

Mọi việc đã đi quá xa khi mà chính phủ nơi này tương tác với các ngân hàng...

...như 1 show quảng cáo.

Khi hệ thống ngân hàng Ai-xơ-len sụp đổ vào cuối năm 2008...

...tỷ lệ thất nghiệp tăng gấp 3 lần trong vòng 6 tháng.

Không người dân Ai-xơ-len nào không bị ảnh hưởng.

Vậy rất nhiều người đã bị mất hết tiền tiết kiệm.

Đúng là như vậy.

Cơ quan giám sát tài chính

Những người điều hành chính phủ lẽ ra nên phải bảo vệ cho người dân...

...đã không có 1 động thái nào cả.

Anh có 2 luật sư từ chính phủ đi xuống một ngân hàng...

...để thảo luận về 1 vài vấn đề.

Khi họ đến gần ngân hàng đó...

...họ đã thấy 19 chiếc SUV đỗ bên ngoài ngân hàng.

Anh đi vào ngân hàng...

...và anh có 19 luật sư ngồi đối diện với anh...

...đã chuẩn bị rất kỹ càng để sẵn sàng giết chết bất kỳ lý lẽ nào của anh.

Và sau đó nếu anh thật sự giỏi, họ sẽ mời anh làm việc.

Một phần ba công chức quản lý tài chính...

...đã đến làm việc cho ngân hàng.

Nhưng đây là vấn đề toàn cầu mà, phải không?

Ở New York cũng xảy ra vấn đề tương tự mà, phải không?

CHUYỆN NỘI BỘ

Ông nghĩ gì về thu nhập của phố Wall trong những ngày này?

Quá nhiều.

PAUL VOCKER Cựu chỉ tịch Cục dự trữ liên bang

Tôi được cho biết là điều cực kỳ khó làm của IMF...

...là phải chỉ trích nước Mỹ.

Tôi không nói thế.

DOMINQUE STRAUS-KAHN Giám đốc điều hành Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF)

Chúng ta thật sự hối tiếc vì lỗ hổng của luật pháp Mỹ.

Họ thấy kinh ngạc vì số lượng co-ca-in những tay phố Wall sử dụng...

...rồi vẫn thức dậy và đi làm vào ngày hôm sau.

Tôi không biết cái gì là "Hợp đồng hoán đổi nợ xấu".

Tôi có hơi lỗi thời 1 chút.

GEORGE SOROS Tỷ phú, Nhà đầu tư, Nhà từ thiện.

Larry Summers đã bao giờ thể hiện sự hối tiếc?

Tôi không nghe thấy lời thừa nhận.

BARNEY FRANK Chủ tịch ủy ban dịch vụ tài chính Hạ viện Mỹ

Chính phủ chỉ ngồi viết séc.

Kế hoạch A, kế hoạch B, và kế hoạch C.

Ông có ủng hộ việc pháp luật kiểm soát lương điều hành không?

Tôi không.

DAVID McCORMICK Bộ trưởng tài chính dưới thời tổng thống Bush

Ông có thấy mức lương thưởng trong ngành dịch vụ tài chính hợp lý không?

Có nếu họ xứng đáng.

- Ông nghĩ họ có xứng đáng không? - Tôi nghĩ là có.

SCOTT TALBOTT Giám đốc vận động hành lang hội nghị bàn tròn dịch vụ tài chính

Và nên ông đã giúp những người đó "thổi tung thế giới"?

Có thể nói vậy.

Họ nhận được khoản lợi khổng lồ từ tổn thất công cộng.

ANDREW SHENG Trưởng ban cố vấn Ủy ban điều tiết ngành ngân hàng Trung Quốc

Khi bạn biết rằng bạn có thể biến không thành có...

...thì rất khó có thể cưỡng lại lòng ham muốn.

Lý Hiển Long Thủ tướng Singapore

Tôi lo ngại rằng có rất nhiều người muốn quay trở lại đường lối cũ...

...đường lối họ hoạt động trước khi dẫn đến cuộc khủng hoảng.

CHRISTINE LAGARDE Bộ trưởng bộ tài chính Pháp

Tôi nhận được rất nhiều E-mail nặc danh từ những người trong ngân hàng nói rằng:

"Cô không thể trích dẫn lời tôi, nhưng tôi thật sự có dính líu."

GILLIAN TETT Tổng biên tập chi nhánh tại Mỹ The Financial Times

Tại sao ông lại nghĩ rằng không có...

...một cuộc điều tra có hệ thống nào được thực hiện?

Bởi vì sau đó anh sẽ tìm thấy kẻ có tội.

NOURIEL ROUBINI Giảng viên kinh doanh trường đại học New York

Ông có nghĩ trường Kinh Doanh Columbia có vấn đề "tư lợi trong học thuật" nào không?

Tôi không thấy là chúng tôi có vấn đề đó.

GLENN HUBBARD Trưởng ban cố vấn kinh tế dưới thời tổng thống Bush Chủ nhiệm khoa kinh doanh đại học Columbia

ELIOT SPITZER Cựu thống đốc tiểu bang New York Cựu tổng chưởng lý New York

Các nhà cầm quyền không làm việc của họ.

Họ có đủ quyền để làm tất cả những vụ việc mà tôi đưa ra. Họ chỉ là không muốn làm thôi.

Lehman Brothers, một trong những ngân hàng đầu tư...

...lớn nhất và quyền lực nhất đã bị buộc phải tuyên bố phá sản.

Một ngân hàng khác, Merrill Lynch hôm nay cũng đã buộc phải rao bán.

Thị trường tài chính thế giới sụt giảm trong ngày hôm nay kéo theo thảm kịch...

Trụ sở chính Lehman Brother

Trong tháng 9 năm 2008...

...sự phá sản của ngân hàng đầu tư Lehman Brother...

...và sự sụp đổ của công ty bảo hiểm lớn nhất thế giới AIG...

...đã châm ngòi cho 1 cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Nỗi sợ hãi kẹp chặt thị trường qua từng đêm...

Giá chứng khoán rơi như đá.

Sự giảm điểm lớn nhất trong lịch sử.

Giá cổ phiếu vẫn tiếp tục giảm mạnh...

...hậu quả của sự sụp đổ của Lehman.

Kết quả là 1 cuộc suy thoái toàn cầu...

...gây thiệt hại cho thế giới 10.000 tỷ đô la...

...khiến 30 triệu người mất việc làm...

...và tăng gấp đôi khoản nợ quốc gia của Mỹ.

Nếu bạn nhìn vào cái giá của nó...

...với sự hủy hoại tài sản và nhà ở...

...với sự hủy hoại nguồn thu nhập, việc làm...

...50 triệu người khắp thế giới có thể phải trở lại sống dưới mức nghèo khổ lần nữa.

Thì đây là 1 cuộc khủng hoảng cực kỳ, cực kỳ đắt tiền.

Cuộc khủng hoảng này không phải là ngẫu nhiên.

Nó có nguyên nhân từ ngành "công nghiệp không kiểm soát".

Từ những năm 1980...

..sự phát triển ngành tài chính của nước Mỹ đã dẫn theo 1 loạt...

...sự gia tăng các cuộc khủng hoảng tài chính.

Mỗi cuộc khủng hoảng lại gây ra thiệt hại nặng nề hơn...

...trong khi ngành công nghiệp này vẫn làm ra ngày càng nhiều tiền hơn.

PHẦN I: NGUYÊN NHÂN - HỆ QUẢ

Sau cuộc Đại Suy Thoái...

...nước Mỹ đã có 40 năm kinh tế phát triển...

...mà không có 1 cuộc khủng hoảng tài chính nào.

Ngành công nghiệp tài chính bị kiểm soát chặt chẽ.

Hầu hết các ngân hàng phổ thông kinh doanh cục bộ...

...bị cấm đầu cơ...

...bằng tiền gửi tiết kiệm của khách hàng.

Ngân hàng đầu tư đảm nhận việc kinh doanh chứng khoán và trái phiếu...

...quy mô rất nhỏ, với các cổ đông hạn chế.

Trong mô hình ngân hàng đầu tư tuyền thống...

SAMUEL HAYES Giảng viên danh dự ngành đầu tư ngân hàng trường kinh doanh Harvard

...các cổ đông chuyển tiền vào...

...và họ giám sát khoản tiền của họ rất cẩn thận.

Họ muốn sống thoải mái...

...nhưng họ không muốn mạo hiểm những thứ mình đã có.

Paul Volcker đã công tác ở Bộ Ngân Khố...

...và là chủ tịnh của Cục Lưu Trữ Liên Bang từ năm 1979 tới năm 1987.

Trước khi làm việc cho chính phủ...

...ông là 1 chuyên viên kinh tế tài chính tại ngân hàng Chase Manhattan.

PAUL VOLCKER Chủ tịch cục dự trữ liên bang(1979-1987)

Khi tôi rời khỏi Chase để tới Bộ Ngân Khố năm 1969....

...thu nhập của tôi vào khoảng 45,000 đô la 1 năm.

45.000 đô la 1 năm.

Morgan Stanley, vào năm 1972...

...có tổng cộng khoảng 110 nhân viên...

...1 văn phòng, và có số vốn 12 triệu đô la.

Ngày nay Morgan Stanley có 50,000 nhân viên...

...và có số vốn vài tỷ đô la...

...và có văn phòng ở khắp nơi trên thế giới.

Trong thập niên 80, ngành công nghiệp tài chính bùng nổ.

Việc các ngân hàng đầu tư mở rộng ra công chúng...

...đã mang lại cho họ những khoản tiền khổng lồ từ các cổ đông.