BBC The Natural World Complete Series

Người dịch: Dragon Edit & Upload : CaoPhi

Nam Mỹ là một lục địa của thái cực

Ở đó có dãy núi dài nhất thế giới dãy Andes

Ở vùng Amazonia thì có dòng sông vĩ đại nhất

và khu rừng mưa nhiệt đới lớn nhất hành tinh

và một sa mạc khô hạn nhất trên trái đất

Vùng Atacama nằm cạnh một trong những đại dương dồi dào nhất thế giới

Nam Mỹ cũng chứa đựng bên trong nó muôn vẻ lạ thường

Hầu như không một lãnh nguyên nào có thể nắm giữ cho mình sự giàu có về thế giới hoang dã như thế

sinh tồn trên hàng dãy những phong cảnh kỳ vĩ khác nhau

Mỗi nơi bạn đến

chứa đựng mỗi vẻ khác thường của cuộc sống

Nhưng toàn bộ cái thế giới có một không hai này diễn ra như thế nào

Để hiểu được lịch sử tự nhiên của vùng Nam Mỹ

Chúng ta phải quay ngược thời gian trở lại kỷ khủng long

Nam mỹ là một bộ phận của Gondwana

một lãnh nguyên đồ sộ

bao gồm Australia, Châu Phi, Ấn Độ và Antarctica

Đây là thế giới của loài bò sát

Hậu duệ của những sinh vật cổ đại vẫn còn sinh tồn trong thời đại ngày nay ở Nam Mỹ

Còn những khu rừng ở Nam Chile vẫn cong những loại cây

từ kỷ khủng long

những cây dương xỉ và loài cây lạ lẫm với cả loài khỉ kì quái

Sau đó, một nhóm động vật mới đã xuất hiện Những động vật giống như thế này

Những động vật có vũ đầu tiên nhỏ bé

và nhiều loài là động vật có túi giống như loài chuột chù này

Nó cư ngụ ở những khu rừng ẩm ướt lạnh giá ở Nam Chile

nơi nó có thể săn được những con côn trùng và giun đất

Loài chuột chù mà bạn đang thấy chia sẻ những khu rừng cổ đại này

với loài thú có túi nhỏ khác

Người dân địa phương gọi nó là "monito del monte"

hay "khỉ trên núi"

nó rất nhỏ và bạn có thể giữ gọn nó trong lòng bàn tay

Nó ăn cả côn trùng và trái cây

Khi chúng ta nghĩ đến loài thú có túi với cái túi nhỏ

chũng ta nghĩ ngay đến loài Kangaroos Australia

Tuy nhiên Nam Mỹ cũng có trên 80 loài động vật có vú

một tài sản kế thừa của thời gian

Khi hai đại lục hợp vào làm một

trong vòng 100 triệu năm trước đây

Đại lục Gondwana từ từ tách ra

Nam Mỹ trở thành một đảo lớn

cắt đứt liên lạc với thế giới

Chương tiếp theo trong lịch sử Nam Mỹ dữ dội và kéo dài

Nó thay đổi dáng vẻ của lục địa này mãi mãi

Khởi nguồn 80 triệu năm trước đây

Hòn đảo đã bị chấn động bởi hàng loạt các trận phun trào núi lửa mãnh liệt

và vẫn còn tiếp diễn cho đến tận ngày nay

Chịu tác động bởi sự di chuyển từ sâu bên trogn lớp vỏ của bề mặt trái đất

một dãy núi lớn được hình thành

trải dài theo chiều dài của lục địa Dãy Andes.

trải dài 5 nghìn dăm

đây là dãy núi dài nhất trên thế giới

Tại điểm cuối phía Bắc rừng mây nhiệt đới bao bọc các sườn núi

nhưng các đỉnh rất cao

thậm chí trên vùng xích đạo còn xuất hiện tuyết và băng trong thời gian dài

Ở trung tâm dãy Andes

là sa mạc khô hạn nằm trên cao sa mạc Altiplano

Hành trình về phía Bắc

dãy núi trở nên thấp hơn

nhưng gần Antarctic hơn

Ở miền Bắc xa xôi

những dải băng Patagonian

là dải băng trải rộng nhất bên ngoài các địa cực

Bao phủ diện tích hơn 7 nghìn dăm vuông

và nhứng dòng sông băng chảy trên tất cả các hướng ra biển

Nhưng thậm chí ở đây

trong bóng đêm của những lớp băng phủ các loài động vật vẫn sinh tồn

Trong bóng tối của chỏm băng Patagonian

các loài động vật phải sống với gió dữ và những mùa đông tuyết dày

chỉ có những loài động vật có sức chịu đựng mạnh mẽ nhất mới có thể sống ở đây

như những người họ hàng Nam Mỹ của loài lạc đà

và những con cáo

Thậm chí để cho húng sống sót

trong mùa đông cũng là cả thách thức

Patagonia khốc liệt

nhưng vẫn chưa phải là phần khắc nghiệt nhất của dãy Andes

Quay trở lại tâm điểm của dãy Andes

một cao nguyên cực ít oxi ở độ cao hơn 4 nghìn mét

Đây là Altiplano

nước băng tan từ các đỉnh xung quanh biến mất trong những cái hồ muối khổng lồ

Bị phủ băng vào ban đêm và nung nóng vào ban ngày

Những miền muối phẳng có chất ăn da này

chắc hẳn là một trong nhưng nơi không mến khách nhất trên trái đất

Đây la Salar Uyuni ở Bolivian Andes

Bao phủ 4,5 nghìn dặm vuông

vùng muối rộng nhất trên hành tinh

Khó tin nổi, các đảo trên hồ muối này thực tế đang nuôi dưỡng sự sống

Viscachas

Những bộ gặm nhấm cỡ thỏ phải chiến đấu với không khí loãng,giá rét

và hầu như là thiếu nước

Chúng có đủ sự ẩm ướt để sinh tồn bằng thức ăn của mình

Bộ lông dày giữ ấm cho chúng

và những tế bào máu cực nóng giúp chúng hấp thụ đủ ôxi

Không khí loãng cũng là một vấn đề khắc nghiệt cho loài chim ruồi này

Để duy trì năng lượng khi đang ăn, nó phải bay lơ lửng trên cao

Altiplano có vẻ không được thân thiện lắm

nhưng có khá nhiều loài động vật thực tế đã lựa chọn đến đây

Những con chim hồng lạc đến đây để sinh sản

bởi nước kiểm chứa đầy nhứng thức ăn ưa thích cho chúng

chúng biểu diễn cho nhau một bản dance tán tỉnh

Độ cao của dãy Andes được tạo ra

toàn bộ những môi trường mới trong dãy núi

nhưng cũng đã có nhiều hơn những ảnh hưởng

Chướng ngại vật lớn nhất đã thay đổi khí hậu của Nam Mỹ

Và nó cũng vẽ lại bản đồ của toàn bộ lục địa

căn bản thay đổi những dòng sông chính

Thác Iguazu là một trong những kỳ quan của thế giới

Rộng hơn thác Niagara 4 lần

luân chuyển 60 nghìn tấn nước mỗi giây

Một phần Amazonia là một đầm lầy rộng mênh mông

nối với Thái Bình Dương và biển Caribê

Độ cao của dãy Andes cũng phá vỡ những mối liên kết này

đẩy những dòng sông chính chảy ra hướng đông

một dòng sông lớn giờ đây chảy chiếm 40% Nam Mỹ... Sông Amazon.

Đây là dòng sông hùng vĩ nhất trên trái đất

Chảy dài 4 nghìn dặm từ dãy Andes ra đại dương

nó chứa đựng 1/5 lượng nước của tất cả các sông trên hành tinh

Một nghìn dặm trước khi đổ ra biển

là con kênh chính rộng 10 dặm

Hàng năm con sông Amazon hùng vĩ tràn đầy các bờ đê

làm ngập lụt một diện tích rừng cỡ nước Anh

Ở điểm cao của lũ

Những cái cây có thể đứng trong nước sâu 10 mét

Nước lũ mang theo mình những loài động vật của sông

như những loài cá heo boto

nguồn gốc của chúng vẫn còn là một bí mật

Chúng có thể là thứ còn sót lại của những liên kết cổ xưa với các đại dương chăng?

Loài cá voi sông này hầu như bị mù

không có điều bất lợi gì trong nước cả thường là nước đục

Bởi chúng vượt biển bằng cách định vị tiếng vang

Không giống cá heo biển chúng có cái cổ linh hoạt

vì thế bằng việc lướt nhanh bằng đầu

từ bên này sang bên kia chúng có thể dò được nối mòn phía trước

Khả năng định vị dưới nước của chúng rất chính xác đến nỗi chúng có thểlắc lư theo con đường của mình

xuyên qua một mê cung tạo thành bởi những cành cây ngập trong nước trong khi đang kiếm tìm cá

Những cái lông cứng phía trên môi giúp chúng tiêu diệt được hầu hết các mục tiêu

Nguồn gốc của những con bôt có lẽ là một bí ẩn

nhưng một vài loài cá ở dòng Amazon chắc chắn có tổ tiên ở biển

như loài cá đuối gai độc

Họ hàng gần nhất của chúng sông trên biển Caribê

Sông Amazon có trên 3 nghìn loài cá

Đây là con Prarucu loài cá nước ngọt lớn nhất thế giới

Và đây là loài nổi tiếng nhất... Piranhas

Sự phong phú của cuộc sống trong nước như thế này rất hiếm gặp

và với rất nhiều cá có một giới hạn cho những kẻ đi săn cá

Trong thế giới nước

Caiman đứng đầu trong chuỗi thức ăn

tương đương với loài báo đốm Mỹ

Piranhas bụng đỏ là loài ăn thịt lẫn nhau

Nhưng đối với một con Caiman chúng chỉ là một miếng mồi

Sông Amazon và các nhánh của nó

dẫn nước cho vùng rừng mưa nhiệt đới rộng lớn trên trái đất.

sự trải rộng không đứt vỡ từ dãy Andes ra Đại Tây Dương

rừng rậm Amazon dồi dào sự sống hơn hẳn

những khu rừng khác trên hành tinh

Chỉ trong hơn 2 dặm vuông của khu rừng

Các nhà khoa học đã đếm được 3 nghìn loại cây

530 loài chim

và 11 loài khỉ

Vô số loài bò sát lưỡng cư và côn trùng

650 loài bọ cánh cứng

8 loài kiến được tìm thấy trên 1 cái cây đơn lẻ

Các nhà khoa học đang bất đồng về những lý do cho sự đa dạng này

nhưng hầu hết mỗi nhóm động vật

số lượng các loài khác nhau là rất lớn

Vì có quá nhiều loài

hầu hết rất đặc trưng

Loài khỉ đuôi sóc nhỏ này là loài khỉ nhỏ nhất thế giới

Chúng sống bằng nhựa của một vài loại cây

Đục khoét vỏ cây bằng những chiếc răng đặc biệt để lấy nhựa cây theo ý muốn

Chúng là một trong số trên 30 loài khỉ đuôi sóc

và loài tamarin ở lưu vực sông Amazon

một nhóm khỉ có một không hai ở vùng rừng mưa trũng nhiệt đới Nam Mỹ

Như những con khỉ đuôi sóc tai như túm lông tua này hầu như đều sống theo nhóm gia đình.

Con cái sinh sản sống với một con đực trưởng thành hoặc nhiều hơn

và một vài con non.

Con cái thường sinh 2 con cho một đợt sinh sản

và giữa những con khỉ có sự khác thường

Con bố trông giữ con non

Những con khỉ này là những kẻ cơ hội

Cũng như cái kẹo cao su, chúng ăn côn trùng trái cây, trứng chim

rắn nhỏ và thằn lằn

những gì chúng bắt được.

Con non phải lớn nhanh

nếu chúng sống trong thế giới của rừng mưa nhiệt đới

nguy hiểm và cạnh tranh

Amazon nằm ở phía tây dãy Andes

và đây là khu rừng rậm phong phú có lượng mưa như trút

Tuy nhiên dãy núi đã chặn những cơn gió mang theo không khí ẩm

vì thế một vài vùng ở phía Tây hầu hết không có mưa

Ở đây có sa mạc khô hạn nhất trên thế giới sa mạc Atacama

Sa mạc Atacama nhiều năm không mưa như thế

Thật khó để hình dung được sinh vật nào có thể tồn tại ở đây

Nhưng không phải vậy

loài Guanacos

Những con lạc đà Nam Mỹ này có thể chịu được nhiệt độ cực nóng và cực lạnh

dường như một sa mạc còn là nơi lý tưởng cho một con lạc đà

hơn vùng Patagonia tuyết phủ

Tuy nhiên sa mạc Atacama là một thách thức đối với chúng