BBC: Secret Life of Birds

'Cuộc sống của loài chim ở xứ Wales hầu như tuyệt vời. Một cuộc sống tạo nên thiên đường.

'Ngoại trừ một điều.

'Chim phải làm việc từ bình minh đến hoàng hôn để tìm thức ăn và nước uống.

'Nếu không như thế, chúng sẽ chết.

'Chúng cũng phải chiến đấu với môi trường.

'Sống còn, đặc biệt trong mùa đông, luôn luôn khó khăn.

'Và trong mùa xuân, chúng còn bận nuôi gia đình.

'Chúng còn phải đối phó với chúng ta

'và tìm cách sống còn trong môi trường nhân tạo của con người.'

Trong loạt phim này, chúng ta sẽ tìm hiểu đời sống loài chim ở xứ Wales như thế nào.

Tôi sẽ khám phá tất cả các loài chim chúng ta có ở đây.

Và tôi sẽ thăm dò vào đời sống bí mật của chúng.

ĐỜI SỐNG BÍ MẬT CỦA CÁC LOÀI CHIM

'Đôi chim bồ câu này đã làm tổ giữa thành phố Cardiff.

'Cả đôi làm tổ suốt cả tuần.

'Con mái đẻ trứng vào đó.

'Trong vòng ba tuần, cả hai con thay nhau ấp trứng.

'Các chim con đã nở bốn tuần rồi.

'Tất cả đều khỏe mạnh.

'Và rồi thảm họa xảy đến.

'Một con chim ưng mái (sparrowhawk) tìm thấy chiếc tổ.

'Hai con bồ câu bỏ trốn, không có khả năng chiến đấu bảo vệ con trước một thú săn mồi hung hãn.

'Chim ưng giết các con bồ câu non và ăn thịt chúng.

'Đây là một thực tế khắc nghiệt của cuộc sống.

'Trong tập phim này, chúng ta tìm hiểu xem chim tự bảo vệ mình trước việc chém giết và bị ăn thịt

'và việc tự chống lại nạn đói và rét buốt đến chết.

BIÊN GIỚI MONG MANH

'Trong khu rừng này cạnh bờ biển Anglesey, một loài chim đã đưa ra quyết định

'làm giảm nguy cơ khiến chim non có cơ hội sống sót.'

Đây thực sự là điều kỳ lạ.

Rõ ràng giờ là mùa thu, lá rơi đầy mặt đất,

cây thay đổi màu sắc

nhưng hãy xem sự việc ở đây một chút.

Ngay trước mặt tôi đây, dưới một gốc cây đã bị đốn hạ,

vịt trời (mallard) đang ấp trứng,

ngay giữa tháng mười!

Vịt trời thường xây tổ cuối tháng hai đến tháng bảy, có thể là đến đầu tháng tám,

vậy tại sao giờ này nó đang ấp trứng?

Chúng ta đang có một tháng có gió nhẹ, thời tiết ấm áp,

và tôi nghĩ nó đang nhầm lẫn, nó nghĩ giờ là mùa xuân,

nên chúng sẽ nhẩm trong đầu, "Oh, wow, hãy giao phối, hãy đẻ trứng."

Và chính xác đó là điều chúng làm.

Nó đang thực sự ẩn mình dưới gốc cây đó.

'Khi mùa đông đến, cơ may để cho con vịt trời này nuôi nấng các con non sẽ rất mỏng manh.

'Ngay cả khi trứng nở ra, và thời tiết ngày một lạnh hơn,

'việc sống còn vô cùng khó khăn cho chim non.

'Đó là lý do hầu hết loài chim đều làm tổ vào mùa xuân.

'Thời tiết ấm áp có nghĩa là có nhiều thức ăn trên đất liền lẫn dưới biển.

'Đó là mùa mọi thứ bùng nổ sự sống.

'Đặc biệt đối với chim trên đất liền,

'đồng thời với việc tràn ngập sâu bướm đang ăn lá.

'Và đó cũng là một trong những lý do tại sao các loài chim di trú tụ tập đến Wales vào mùa xuân.

'Để bảo đảm các chim non của chúng có cơ may sống còn,

'các loài như chim chích (willow warbler) di chuyển từ Phi Châu lên phương bắc nơi có nhiều thức ăn. willow warbler: dịch là chim chích theo Lạc Việt nhưng kỳ thực rất giống chim sẻ ở VN, khác xa với chim trích (Purple Swamphen) có mào màu đỏ và bộ lông lấp lánh ngũ sắc sống ở các vườn quốc gia ngập nước của VN như Tràm Chim (Đồng Tháp), rừng tràm Trà Sư (Tịnh Biên - An Giang)...

'Đồn điền trên cao này gần thành phố Bala và con chim đỏ đuôi trống này (redstart) đang tìm thức ăn cho chim non.

'Nó cũng đến từ Châu Phi.

'Chim đỏ đuôi thường làm tổ trên bọng cây,

'nhưng đôi chim này quyết định dùng cái lỗ này như một thành lũy.

'Màu con mái ít tươi hơn

'và cùng chia sẻ việc nuôi con với chim trống.

'Với việc nhiều ấu trùng sâu bọ, nhất là ở đây, trên vùng cao mùa xuân này,

'các chim non sẽ có đủ thức ăn chúng cần để sống còn.

'Hầu hết các chim nhỏ di trú đến Wales vào mùa hè là chim ăn côn trùng.

'Và đây là lúc côn trùng đầy rẫy.

'Những con chim nhạn này (swallows) đang ăn mồi ở dãy núi Brecon Beacons.

'Vì thời tiết đang ẩm ướt và có gió nhẹ, từng đàn côn trùng nhỏ bay lên

'và điều này bảo đảm sự sống còn cho chim nhạn.

'Và côn trùng vẫn cứ bay dù đó là một ngày mùa hè thời tiết xấu.'

Chim là những sinh vật kỳ lạ.

Đó thực sự là một ngày lạnh, ẩm ướt và khốn khổ ở xứ Wales

dù vậy bạn vẫn thấy hằng tá chim nhạn kiếm ăn trên mặt nước.

Dù cho thời tiết như vậy, chúng vẫn phải đi kiếm ăn

vì chúng còn con non phải quay về tổ.

Thông thường bạn thấy chúng kiếm ăn cao khỏi ngọn cây

hoặc cao tít trên bầu trời vì vào những ngày ấm, đó là nơi côn trùng có nhiều.

Nhưng giờ, trời lạnh và ẩm, côn trùng bay xuống thấp,

nên chúng tìm mồi trên mặt nước và dọc hai bờ sông.

Chúng bay theo với chiếc mỏ há rộng, giống như chiếc máy hút,

chúng bay và hút côn trùng vào

và chúng bắt được hằng tá, thậm chí hằng trăm côn trùng một lúc

rồi chúng trở về mớm cho chim non.

'Hồ nước này là Cwm Darran, gần thành phố Merthyr Tydfil.

'Cao trên vùng có cây thạch nam khỏi thung lũng, chim sẻ đồng (meadow pipits) đang chăm sóc tổ.

'Đôi chim này đang nuôi dưỡng những con chim non khỏe mạnh.

'Những con chim sẻ khác có thể không đầy đủ bằng.

'Có chim cúc cu quanh đây

'và có ảnh hưởng lớn đến sự sống còn cho chim sẻ con.

'Con cúc cu mái này đang đi tuần tra trên vùng cây thạch nam, để tìm ra một nơi đẻ trứng.'

Và đây chính là nơi chim cúc cu cần tìm.

Nó ẩn nơi xa, bên dưới bụi dương xỉ.

Chim cúc cu đã làm một chiếc tổ hình tháp, ngay dưới này đây

nơi nó có thể nhìn bao quát.

Nó đợi con sẻ đồng rời tổ, bèn lao vào,

đẻ trứng vào đó và cúc cu nhắm vào sẻ đồng

làm cho trứng của nó giống trứng sẻ đồng

Trứng đó nở ra, con cúc cu non sẽ ném hết các trứng khác ra ngoài,

để cho sẻ đồng chỉ nuôi một con non là nó.

'Sẻ đồng sẽ làm mọi thứ mình có để chăm sóc cúc cu con.

'Một khi nó bị phát hiện, cúc cu con sẽ phá phách không ngừng.

'Nó không giống cúc cu mà trông giống chim săn mồi hơn

'khi đã giết hết các con sẻ đồng non.

'Chim sẻ đồng cũng cố gắng che dấu việc nó đi về chiếc tổ,

'nhưng cũng không tránh khỏi chim cúc cu lần mò ra được.

'Nó sẽ tìm cách đẻ trứng vào tổ.

'Trứng của nó bên trái và chỉ hơi khác biệt một chút.

'Trong khi các cái trứng của sẻ đồng có mảng sẫm màu ở cuối,

'trứng cúc cu không như vậy.

'Không đầy hai tuần sau, một con chim cúc cu non bậm trợn nở ra.

'Nó có những cái vuốt đặc biệt ở đầu đôi cánh chưa trưởng thành

'có khả năng bám vào vách tổ để ném các trứng khác ra ngoài.

'Con non này, hối thúc rất dữ

'khiến đôi cha mẹ sẻ đồng phải tìm thức ăn và mớm cho nó liên tục,

'dù nó là đứa duy nhất còn sót lại và trông rất khác biệt.

'Hơi tàn khốc đối với sẻ đồng, nhưng phần lợi về cho cúc cu.

'Ẩn giấu chiếc tổ tránh xa thú săn mồi là phần cốt yếu để sống còn.

'Chim có cách khác biệt để làm chuyện đó.

'Giấu tổ trong bụi rậm,

'bên trong cái cây,

'trên các vách đá khó xâm nhập,

'dưới mặt đất,

'quanh các tòa cao ốc.

'Thông thường chim mỏ nhác (curlew) thường được thấy ở các cửa sông vào mùa đông,

'nhưng chúng làm tổ ở đất liền.

'Và một con chim mỏ nhác đã chọn cánh đồng gần Newtown.'

Đó là nơi điển hình cho chim mỏ nhác làm tổ, nhưng đó không thực sự là cái tổ điển hình

vì thông thường, chúng đẻ ba hoặc bốn trứng.

Giờ chỉ có một trứng. Đã xảy ra chuyện gì? Tôi không biết.

Cũng khó nói. Có thể là do chồn ecmin (stoat = ermine) hay cáo đã ăn những cái trứng kia,

hoặc có thể nó đã sinh ở một nơi nào đó nhưng thất bại, và đợi để sinh một cái trứng nữa.

Đó là một trường hợp điển hình vì chúng yêu những đồng cỏ này.

Đó là chim lớn, nên chúng cần cỏ cao che phủ để chúng rúc vào trong đó

ấp trứng và ngay cả khi phải bay đi, đó cũng là chỗ ngụy trang kín đáo.

Và nhớ trong đầu, thông thường khi cỏ rậm như thế,

bạn từ trên cao nhìn xuống, sẽ tuyệt đối không thấy gì.

Tốt nhất tôi không nói về nó nữa.

'Sẽ là khó nhọc đối với chim mỏ nhác ở Wales.

'Đã có một vài đôi làm tổ

'khi không có đủ môi trường thích hợp cho chúng.

'Nhiều nơi ở xứ Wales là đất trơ trọi

'và vài thú săn mồi như quạ và ó (buzzards), sẽ phát hiện ra trứng và chim non.

'Một số chim không có tổ để ẩn mình. Chúng đơn giản là lẫn khuất với lớp ngụy trang hoàn hảo.

'Con chim non này bị cha mẹ bị bỏ lại trên nền đất trơ trọi ở làng Resolven, thung lũng Neath.'

Nếu bạn là loài chim quyết định làm tổ trên nền đất,

bạn phải ngụy trang thật giỏi và con non cũng phải như vậy.

Không có con chim đơn độc nào ở Anh làm điều đó tốt hơn cú muỗi (nightjar).

Cách trước mặt tôi vài centimetre là một con cú muỗi non.

Đã gần 9 giờ tối rồi và cha mẹ nó đã rời tổ đi săn mồi

và chúng bỏ con lại trên nền đất như thế này,

và tin chắc rằng nó được ngụy trang kỹ lưỡng

nó sẽ không bao giờ bị phát hiện bởi con cáo hoặc con lửng (badger) nào đi ngang qua,

hoặc bất kỳ thú săn mồi nào khác.

Và tìm ra một con chim non trong vùng đất thế này

hầu như là không thể.

'Không lo sợ khi đơn độc ở đây, con cú non vẫn tại vị ở đó,

'ngay khi trờ đã tối, nhưng khi cha mẹ nó đi săn trở về,

'sẽ có một chỗ trú ẩn thứ hai để ăn buổi tối.

'Cú non được cho ăn côn trùng, có lẽ là bướm đêm (moths).

'Đây là khu dự trữ Traeth Lafan ở Menai Straits, trên bờ biển bắc của xứ Wales.

'Đó là vị trí tốt nhất ở xứ Wales để xem chim cao cẳng (wading bird = chim lội).

'Trong khi kiếm ăn ở chỗ rộng mở trống trải như thế này,

'chim cần phải bảo vệ mình khỏi bị giết bởi thú săn mồi.

'Và phương cách hiệu nghiệm nhất làm điều này ở cửa sông

'là ở cạnh bên nhau thành đàn.

'Điều này quan trọng khi thủy triều lên,

'khi không còn kiếm được thức ăn và chim tụ tập lại để nghỉ ngơi.'