La scuola

Thế giới tự nhiên gồm vô số động vật kỳ lạ với những vòng đời sinh học kỳ diệu

và dĩ nhiên có những câu chuyện hấp dẫn hơn cả

Những bí ẩn về vòng đời loài bướm

hay những đặc tính sinh học kỳ lạ của chim cánh cụt hoàng đế

Một số trong chúng bao trùm những bí ẩn và những thông tin sai lệch

trong suốt quãng thời gian rất dài

Một số khác mãi gần đây mới hé lộ bí ẩn của chúng.

Chúng là những động vật được cho có những đặc tính kỳ thú nhất

hấp dẫn nhất và nổi bật nhất.

THIÊN NHIÊN KỲ THÚ Nghe & dịch: Anabas

Cơ thể một số động vật có thể co dãn theo cách rất kỳ lạ.

Loài trăn cuốn (constrictor snake) có thể nuốt chửng những con mồi lớn gấp đôi nó

trong khi bướu lạc đà có thể tăng gần gấp đôi trọng lượng.

cung cấp năng lượng để di chuyển ở khoảng cách rất xa trong sa mạc

Điều gì bí ẩn đằng sau những cơ thể biến đối nhiều như vậy.

Phần III: NHỮNG CƠ THỂ ĐẦY BIẾN ĐỘNG

Từ lâu chúng ta rất ngạc nhiên khi lạc đà có khả năng sống ở những sa mạc khắc nghiệt nhất.

nơi trong suốt mùa hè nhiệt độ lên tới 50 độ C.

Trong khi vào mùa đông có thể tụt xuống 30 độ dưới không.

Với rất ít thức ăn và nước lạc đà đôi khi có thể sống không ăn hoặc uống hơn một tuần

Hầu hết động vật khác không thể chịu được tình trạng như vậy

Lạc đà làm điều đó như thế nào?

Bí ẩn của lạc đà được cho nằm ở bướu của nó

Ở trạng thái khỏe mạnh bướu có thể to lớn chắc khỏe như con này

và nặng tới 30 kg nhỉnh hơn một đứa trẻ 10 tuổi

nhưng nếu không được ăn và nhất là uống thì sau khoảng thời gian nào đó

cái bướu có thể mềm oặt như con này.

Vì vậy người ta cho rằng lạc đà trữ nước trong bướu của nó.

Thực tế có hai loại lạc đà khác nhau

Loại một bướu (dromedarius) và loại hai bướu (bactrianus)

Hầu hết lạc đà ngày nay là hậu duệ đã thuần hóa của chúng

Ngày nay, lạc đà một bướu hoang dã gần như chắc chắn không còn tồn tại

chỉ có một ít lạc đà hai bướu lang thang trong sa mạc Trung Á

Lạc đà là động vật rất kiên cường, nhưng ngày nay rất hiếm trong tự nhiên

Rất khó biết nguồn gốc ý tưởng bướu lạc đà chứa nước là do đâu

Người La Mã cổ đại là người đầu tiên cho rằng lạc đà có thể chứa nước bên trong

sau đó người ta cho rằng nó phải có 2 dạ dày một chứa thức ăn và một chứa nước

Vào thế kỷ 18 John Hunter, một nhà giải phẫu và sinh lý học quyết định điều tra sự thật đằng sau những tuyên bố.

Ông đã mổ một con lạc đà và nhận thấy dạ dày nó gồm ba hoặc bốn khoang giống bò hay cừu

nhưng bên trong một ngăn ông phát hiện ra những cấu trúc hình túi như thế này vốn không thấy ở những động vật lớn khác bất kỳ ngày khác

Hunter không rõ chức năng của chúng, những người sau ông đề xuất rằng đó là những khoang đặc biệt chứa nước.

và sau đó bất chấp mọi bằng chứng chứng tỏ điều đó không đúng

Suốt 250 năm sau những sách lịch sử tự nhiên như thế này

vẫn minh họa đặc tính tế bào trữ nước trong dạ dày lạc đà.

Giờ chúng ta biết rằng điều đó không đúng, dù vẫn chưa rõ những khoang túi kỳ lạ đó làm gì

Dĩ nhiên bướu lạc đà không chứa nước

nó chứa toàn mô mỡ.

Trên thực tế đó là nơi dự trữ năng lượng phòng khi thức ăn khan hiếm

và nó có thể phình rất rộng có thể chiếm 80% chất béo trong cơ thể lạc đà

Nó giúp lạc đà di chuyển không cần ăn trong hai tuần

Nhưng ở đây có một thủ thuật.

Mỡ tiêu tán trong cơ thể không chỉ tạo ra năng lượng mà cả nước

Thực tế, mỗi g chất béo phân hủy trong quá trình trao đổi chất tạo ra 1 g nước

Vậy phải chăng bướu lạc đà cung cấp nước?

Một cái bướu mập mạp chứa thức ăn và nước dường như chính là thứ con vật cần

Nhưng không đơn giản như vậy, để tiêu thụ chất béo động vật cần nhiều ôxy hơn

Như vậy chúng cần hô hấp nhiều hơn Khi sống nhờ chất béo trong bướu

Thực ra lạc đà có thể mất nhiều nước hơn cả lượng nước thu được khi hô hấp

Như vậy lạc đà chẳng có nơi chứa nước bí mật nào cả.

Vậy nó sống sót không cần nước trong sa mạc bằng cách nào?

Lạc đà có thể di chuyển không cần uống suốt hơn một tuần

vì chúng có khả năng giữ nước đặc biệt trong cơ thể.

Chúng ta mất hơn 1 lít nước mỗi ngày qua đường hô hấp.

Nhưng lạc đà có lỗ mũi được che kín

điều đó không chỉ ngăn cát mà còn giữ hơi nước trong mũi

nhờ vậy nước ẩm có thể tái hấp thụ nhờ niêm mạc miệng.

Hầu hết loài có vú dùng rất nhiều nước làm mát cơ thể qua việc đổ mồ hôi

Nhưng lạc đà có thể chịu đựng sự gia nhiệt trong cơ thể

vốn có thể giết hầu hết động vật có vú khác mà không cần đổ mồ hôi

nếu nhiệt độ cơ thể chúng ta tăng lên 1 độ sẽ xuất hiện triệu chứng ốm

trong khi 3 độ có thể gây tổn thương những cơ quan quan trọng và dẫn tới cái chết

Lạc đà có thể chịu đựng sự gia nhiệt tới 6 độ mà không gặp tác động xấu

Nghĩa là lạc đà không cần đổ mồ hôi cho đến khi môi trường rất nóng

Và khi cần chúng có thể chịu đựng được tình trạng mất nước lâu hơn những loài có vú khác.

Khi động vật mất nước, máu trở nên đặc khó lưu thông hơn trong cơ thể.

Nếu chúng ta mất 10 % nước chúng ta bắt đầu ốm và thậm chí bị mù

và tới 15 % thì nội tạng bắt đầu hư hại

Lạc đà không bị ảnh hưởng khi mất 1/3 lượng nước trong cơ thể vốn có thể giết chết hầu hết các động vật khác

Chúng làm điều đó bằng cách nào?

Vâng, một trong số lời giải nằm ngay chính hình dạng tế bào máu

Đây là tế bào hồng cầu hình đĩa ở người như hầu hết động vật có vú.

Ngược lại những tế bào của lạc đà mỏng hơn và bầu dục hơn

Có lẽ dạng sắp xếp hợp lý hình ovan khiến máu dễ lưu thông hơn

khi con vật bị mất nước.

Chắc chắn máu lạc đà loãng và ít dính hơn chúng ta

Thành mạch lạc đà đặc biệt chắc

giúp mạch máu không vỡ khi con vật đột nhiên uống một lượng nước lớn

và mỗi khi tìm thấy nước lạc đà có thể uống rất nhanh

Một con lạc đà có thể uống tất cả số chai khoảng 100 lít này chỉ trong vòng 10 phút

Với mọi động vật khác nếu làm điều đó sẽ rất nguy hiểm

Nhưng con lạc đà có khả năng giữ nước trong dạ dày

Và chuyển hóa dần vào máu để không gây nguy hiểm

Giờ chúng ta đã biết vì sao lạc đà sống sót trong điều kiện sa mạc khắc nghiệt

và đáng ngạc nhiên hơn những nghiên cứu mới cho thấy

có thể lạc đà lần đầu xuất hiện là tại vùng Bắc Cực lạnh giá

Mới đây các nhà khoa học đã phát hiện xương hóa thạch của lạc đà lông rậm khổng lồ

từng sống trong vùng rừng Bắc cực Canada khoảng 3,5 triệu năm trước.

Lạc đà Bắc cực lớn gấp 3 lần lạc đà hiện đại

ngoài ra chúng rất giống nhau.

Điều đó có lẽ không phải ngẫu nhiên

Bàn chân rộng phẳng vốn ngăn lạc đà sa lầy trong cát sa mạc