David Attenborough's Conquest of the Skies

Tôi đang ở độ cao vài trăm bộ,

ở đây tôi còn có thể bắt gặp côn trùng bay, dù tôi đã không thấy rõ một con,

hoặc có thể đó là một con nhện con đang bám vào tơ nhện,

đang trên đường chu du khắp nơi. Nhưng nói tổng quát, nơi đây là vương quốc của loài chim.

Những con chim đầu tiên đã bay cách nay 150 triệu năm rồi.

Chúng đã lan ra khắp địa cầu, và tiến hóa thành vô số loại khác nhau.

Những kẻ nhào lộn trên không...

những kẻ thầm lặng săn mồi...

và một số loài là sinh vật nhanh nhất trên hành tinh.

Các kỹ năng phi thường làm chúng có khả năng vượt qua những sinh vật bay nguyên thủy của trái đất, côn trùng.

Nhưng có một vương quốc to lớn mà chim không kiểm soát được, bầu trời đêm.

Nơi đây được cai quản bởi những sinh vật rất khác lạ, động vật bay có vú.

Loài dơi.

Và ở một nơi kỳ vĩ, hai quần thể này,

của đêm và ngày, chạm trán nhau.

~ CHINH PHỤC BẦU TRỜI ~

CHIẾN THẮNG

Đây là vùng Segovia ở miền trung Tây Ban Nha.

Một số cư dân của hẻm núi này cho phép chúng ta thấy rất rõ

chim đã linh hoạt như thế nào trong không trung.

Qua khả năng thay đổi hình dạng và kích thước

của bộ phận bay, đôi cánh của chúng.

Và có một thí dụ tuyệt vời ở đằng kia.

Bạn có thể nghĩ đã là chim thì bay giống nhau,

nhưng trên thực tế các loài chim khác nhau có cách bay khác nhau.

Con kền kền này là loài ăn xác thối.

Nó ăn những thú vật chết.

Nên nó cần phát hiện nhanh xác còn tươi, và sở hữu nó trước khi những con khác đến.

Giống như hầu hết các loài chim, nó có một thị lực tuyệt vời.

Nên nó bay cao trên bầu trời, lúc nào cũng quét qua mặt đất bên dưới,

trong nhiều giờ nếu nó thấy cần.

Để bay ở độ cao chuyên biệt này, cánh của nó đã tiến hóa theo một cách riêng.

Để nhìn cận cảnh các con kền kền sống ở vùng này,

tôi đã đến chỗ mà các nhà bảo vệ môi trường thường cho chúng ăn.

Đây là kền kền Griffon, một trong những loài chim lớn nhất,

mỗi con có thể nặng tới 11 kilo.

Để nâng 11 kilo trọng lượng cơ thể lên cao trên bầu trời cần nhiều năng lượng,

nhưng kền kền không cung cấp đủ năng lượng đó từ chúng.

Manh mối làm sao chúng có thể làm thế đến từ việc quan sát hành vi của chúng vào lúc bắt đầu một ngày mới.

Các con kền kền kia đậu và làm tổ trên gờ đá cao.

Nó không dậy sớm. Đó là do chúng trông cậy vào việc mặt trời lên cao.

Khi ngày ấm lên, những tảng đá phản chiếu sức nóng của mặt trời,

tạo nên những cột khí nóng đi lên trên.

Và kền kền biết cách khai thác cột khí nóng này như thế nào,

để mang nó cao lên bầu trời mà ít dùng sức nhất.

Chúng có đôi cánh đã dược hình thành hằng triệu năm qua

để bắt càng nhiều khí bốc lên như thế càng tốt.

Chúng to lớn và rất rộng, với sải cánh trên 2 mét.

Cột khí bốc lên đó không dễ gì thấy được.

Nó là một cột khí hẹp,

và để duy trì trong đó, con kền kền phải quay lại nhanh.

Và điều đó có thể dẫn đến một thảm họa.

Khi bay theo đường xoắn ốc, phần trong của cánh kền kền

di chuyển ngắn hơn phần ngoài cánh.

Và nếu chúng ta đo tốc độ phần trong cánh này,

chúng ta sẽ thấy nó di chuyển chậm trong không khí.

Điều này có nghĩa là nó ít sinh ra lực nâng.

Điều ít xảy ra trong thực tế là kền kền dễ dàng dừng bay và rớt xuống.

Nó tránh khỏi điều đó bằng cơ chế kiểm soát đặc biệt trên những chiếc lông vũ cuối cánh.

Chúng có thể dang rộng để nó tách biệt ra.

Kết quả là, mỗi chiếc lông tác dụng như cái cánh phụ,

và cùng với nhau chúng làm gia tăng lực nâng.

Điều này làm kền kền có thể lượn những vòng thật nhỏ,

giữ vị trí của nó ở cột khí và bay vút lên.

Sử dụng kỹ thuật này con kền kền có thể bay cao cả cây số

trên mặt đất mà không đập cánh nhiều.

Và rồi, nếu nó tìm thấy nguồn thức ăn bên dưới,

nó có thể đổi kỹ thuật bay và hạ thấp ở tốc độ cao.

Một khi đã ở trên mặt đất nó sẽ cạnh tranh với những con kền kền khác để chia phần yến tiệc.

Bây giờ, đôi cánh rộng rất hữu ích giúp đẩy đối phương ra.

Và điều này có thể đặt những đôi cánh quan trọng trước nguy cơ.

Xương chi rỗng và rất nhẹ cũng thường dễ gãy.

Và nếu chim bị gãy cánh, thì đó thường là một án tử,

vì hầu hết những chim nhỏ phải ăn mỗi ngày.

Nhưng đây là xương cánh của kền kền

và kền kền khá lớn và có thể lấp đầy dạ dầy với nhiều thức ăn

nên chúng có thể bay mà không cần ăn trong hai thậm chí ba tuần.

Và do việc này khi những con kền kền hung dữ dễ nổi cáu xếp thành hàng

và có thể làm thương tổn kẻ khác, một cái cánh gãy có thể tự lành,

và đây là xương cánh của kền kền, như bạn thấy đấy nó có thể bị gãy và có thể tự lành.

Kẻ sở hữu có thể sống khỏe và lại bay vút lên.

Kỹ thuật bay vút này có thể vận dụng không chỉ là nhiệt

mà có thể là do đổi hướng gió lên trên qua các gờ đất và vùng đồi.

Cùng hình dạng cánh được sử dụng bởi những con chim lớn khác giúp chúng bay vút lên.

Đại bàng.

Chim bồ nông.

Và loài chim làm cuộc hành trình bao la từ đây đến Tây Ban Nha mỗi mùa hè.

Hai con cò mới lớn.

Cha mẹ chúng đến đây mỗi năm tới một thành phố nhỏ ở miền bắc Tây Ban Nha

để giao phối, đẻ trứng và nuôi nấng con non từ nơi xa xôi của Châu Mỹ.

Một số đến từ cực nam như Cape. Và chúng làm một cuộc hành trình to lớn

để tìm cột không khí nóng bốc lên.

Quay tròn trong đó, cho phép nó mang chúng cao lên bầu trời,

và trượt lên giai đoạn kế tiếp của cuộc hành trình

tìm không khí nóng để đưa chúng lên cao lần nữa.

Đó là cách nhận nguồn năng lượng thặng dư hiệu quả để di chuyển.

Nên nếu cánh rộng và đầu cánh nhọn có khả năng giữ những con chim lớn ở trong không khí.

Nhưng những con chim khác đối diện với những thử thách khác và tiến hóa thành những đặc trưng khác.

Để xem loài chim tiến hóa thành một trong những kẻ săn mồi kỹ năng nhất thế giới,

tôi đã đến thành phố Rome của nước Ý.

Đó là loài chim bay trên mái nhà,

và tìm con mồi không phải dưới mặt đất mà trên không trung.

Nó có những tiến bộ về tốc độ.

Trên thực tế, có thể nói nó là động vật di chuyển nhanh nhất trên trái đất. Loài chim ưng.

Chim ưng chuyên đi săn những con chim khác.

Có nhiều loài chim khác nhau sống trong thành phố,

thu hút bởi thức ăn và chỗ cư ngụ dễ tìm thấy ở đây.

Và ở trên tòa nhà cao thế này là nơi giám sát lý tưởng để săn mồi.

Con mồi có thể bay từ bất kỳ hướng nào nó chọn,

nên kẻ săn mồi phải có hai đặc tính, nhanh và lanh lợi để có được con mồi.

Cánh chim ưng có hình dạng đặc biệt.

Chúng nhọn và cụp về phía sau.

Nếu cánh có đầu tù, không khí sẽ xoáy về phía sau,

tạo ra dòng khí hỗn loạn.

Điều này tác động như một cái thắng làm giảm tốc độ của chim.

Cánh nhọn làm rút phần đuôi cánh lại làm giảm dòng khí hỗn loạn.

Kéo đôi cánh về phía sau cơ thể, làm cho chim có dạng khí động (ít bị cản bởi không khí).

Và tốc độ quyết định sự thành công của chim ưng.

Nó cũng có cái nhìn rất sắc bén để có thể phát hiện con mồi cách xa hàng dặm.

Và khi chim ưng săn mồi ở Rome, đám chim này là mục tiêu hoàn hảo.

Chim sáo đá.

Chúng cũng là loài chim bay nhanh,

và kích thước nhỏ làm chúng linh hoạt hơn.

Vậy để bắt được chim sáo đá chim ưng phải nhanh hơn,

và để đạt được tốc độ và tạo sự bất ngờ nó tấn công từ phía trên.

Đầu tiên nó bay lên cao.

Khi đã thấy một nhóm con mồi, nó xoay lại...

lao đầu xuống... và tăng tốc bằng cách đập cánh.

Chim sáo đá vẫn chưa ý thức được hiểm nguy đang rình rập chúng.

Cuối cùng chim ưng rút đôi cánh về phía sau. Đó gọi là tư thế gập,

một hình dáng khí động học tuyệt vời làm nó xuyên qua không khí.

Bây giờ chim ưng có thể đạt tốc độ 300km một giờ.

Khi đến gần mục tiêu, nó mở đôi cánh ra

làm chậm tốc độ rơi và thực hiện tiếp cận.

Trên thực tế sáo đá là nguồn thức ăn dồi dào cho chim ưmg.

Chúng vào thành phố vào mùa đông, rõ ràng là nơi ấm áp để đậu nghỉ.

Cứ mỗi chiều lúc chập choạng tối, sáo đá bắt đầu bay đến,

và chúng có cách để chống lại chim ưng.

Một trong các cách là chúng bay từng đàn tạo thành một khối chặt chẽ.

Và chúng đây, một số lượng rất lớn, có khoảng 10 ngàn đến cả trăm ngàn con.

Một cơn bão chim sáo đá.

Bây giờ, chúng bay sít lại gần nhau tạo thành một cuộc diễn tập phức tạp.

Xem làm sao bầy chim đến với nhau, thành lập một đám mây, đổi chiều rồi tách ra,

Nó là một thí dụ tuyệt vời về cách lái trên không.

Chúng tôi không chắc chắn tại sao chúng hoàn thành những vũ điệu tỉ mỉ này,

nhưng nó chỉ diễn ra khi chim săn mồi tới.

Và hôm nay cũng không có ngoại lệ, vì ở đằng kia,

trên một trong những tòa nhà tôi đã thấy một con chim ưng.

Bay đến với số lượng lớn như thế này, tự thân nó là một sự bảo vệ,

bởi vì nếu được bao quanh bởi 10 ngàn người khác,

đó là cơ hội tốt mà chim ưng không thể nhắm tới bạn được.

Nhưng vũ điệu trên không là chiến lược bảo vệ.

Khi chim ưng tấn công với đôi cánh cụp về phía sau trong tư thế khom,

chim sáo đá sẽ bay thành khối tạo cơ hội trốn thoát.

Thay vì phân tán ra theo nhiều hướng khi đó một con có thể bị bắt đi,

chúng gắn bó lại với nhau, ngay cả khi chúng phải bay quay đầu thật nhanh

Các khảo sát gần đây phân tích các con chim bay theo bầy ở Rome này,

đã tiết lộ sao chúng phải làm như vậy.

Tại sao chúng đạt được điều đó vẫn chưa hiểu được cho đến thời gian gần đây.

Nhưng giờ đội các nhà vật lý từ trường đại học Sapientia ở Rome

bắt đầu tìm ra câu trả lời.

Chúng ta thấy một bầy chim khổng lồ đang khiêu vũ trước mặt chúng ta

và mỗi khi nhìn thấy chúng bạn ngạc nhiên,

làm sao có thể thật nhiều chim lại trở thành một khối thống nhất.

Họ đặt hằng loạt các máy quay trên nóc nhà nhìn bao quát những nơi chim sáo đá ưa đậu

bên ngoài nhà ga Rome.

Máy quay ghi lại những thao tác phức tạp theo ba chiều không gian.

Phần mềm hiện đại của máy tính có thể dừng hình từng tốp bay hằng ngàn chim sáo đá,

với độ chính xác siêu việt.

Công việc khó nhọc của họ đã tạo ra sự nhìn thấu được bên trong sự việc

tại sao chim sáo đá kết hợp nhau trong hành vi.

Kết quả chính được tìm thấy mỗi con sáo đá tương tác với 7 con quanh nó.

Không kể khoảng cách giữa chúng đó là chìa khóa để tạo một đàn ổn định.

Và mỗi cá thể sáo đá liên kết hiệu quả với 7 con quanh nó tạo thành một mạng lưới vô hình,

ngay cả khi chúng bị trôi giạt ra xa.

Đây là chất keo vô hình kết dính bầy chim lại với nhau.

Và nó cũng có tác dụng như một kênh giao tiếp.

Một con tránh khỏi chim ăn mồi khởi động một sự tách đàn

bằng cách nhanh chóng xuyên qua một mạng lưới chồng nối lên nhau,

khiến nguyên bầy kết hợp thành một.

Điều đặc biệt là thông tin có thể truyền qua đàn chỉ trong vài phần trăm giây

và điều này cho phép chúng trốn thoát rất nhanh trước thú săn mồi.

Mọi lúc bầy sáo đá chiến đấu để giữ chúng sinh tồn.

Nhưng thỉnh thoảng tốc độ tấn công của chim ưng chứng tỏ rất mạnh.

Với hằng triệu chim sáo đá trên bầu trời

chỉ có vài con là con mồi cho chim ưng đêm nay.

Khi ánh sáng tắt dần, bầy chim đột nhiên đáp xuống những cành cây

đó sẽ là nơi trú ngụ cho đêm nay.

Thị lực sắc bén của chim ưng sẽ không hoạt động tốt trong bóng đêm.

Nên giờ chim sáo đá an toàn... đến sáng hôm sau.

Cách đây 10.000km ở Nam Mỹ,

có một loài chim khác với kỹ năng rất khác biệt.

Và chúng cũng tìm thức ăn trong gió.

Ở rừng mây (Cloud Forest) nước Ecuador có dồi dào một loại thức ăn

sinh ra từ thực vật, rất hấp dẫn đối với các sinh vật bay.

Mật hoa.

Khoảng 130 triệu năm qua, thực vật tuyển mộ các côn trùng để vận chuyển phấn hoa

từ bông hoa này sang bông hoa khác bằng cách dụ dỗ chúng với một thức uống nhiều đường.

Loài chim, trong lần tiến hóa đầu tiên không có khả năng làm chuyện này,

vì ở đó không có chỗ rắn chắc cho chim đậu.