TÁR

hoe laat is ze opgestaan?

ik was er niet, S was bij haar -ze staat vroeg op, hè?

door de stress

dus ze heeft een geweten

misschien

dan hou je nog van haar

Klaar?

Negeer de microfoon maar.

Doe maar alsof hij er niet is. Zing alsof hij er niet is.

Ben je er klaar voor? -Ja.

Kom.

Als u hier bent, weet u al wie zij is.

Een van de belangrijkste personen in de wereld van de muziek.

Lydia Tár heeft onder meer piano gestudeerd aan het Curtis Institute...

...en zat bij Phi Beta Kappa op Harvard.

Ze studeerde musicologie aan de universiteit van Wenen...

…met als specialisatie de inheemse muziek…

…uit de Ucayalivallei in Oost-Peru...

...waar ze vijf jaar tussen het Shipibo-Konibo-volk woonde.

Als chef-dirigent begon Tár bij het Cleveland Orchestra...

...een van de zogenaamde Big Five.

Daarna volgden aanstellingen bij het Philadelphia Orchestra...

...het Chicago Symphony Orchestra, het Boston Symphony Orchestra...

...en uiteindelijk hier bij het New York Philharmonic.

Met hen organiseerde ze de Highway Ten-vluchtelingenconcerten in Zaatari...

...die werden bezocht door meer dan 75.000 mensen.

Ze staat bekend om haar compositieopdrachten...

...aan onder meer Jennifer Higdon, Caroline Shaw, Julia Wolfe...

...en Hildur Guðnadóttir.

En ze programmeert hun werk naast dat van componisten uit de canon.

In haar woorden: 'Deze componisten voeren een conversatie...

...en die is niet altijd beleefd.'

Ze heeft ook toneel- en filmmuziek geschreven...

...en is een van de slechts vijftien zogenaamde EGOT's.

Dat zijn personen die alle vier de grote entertainmentprijzen hebben gewonnen:

een Emmy, een Grammy, een Oscar en een Tony.

Het is een zeer korte en illustere lijst...

...met onder meer Richard Rodgers, Audrey Hepburn...

...Andrew Lloyd Webber en natuurlijk Mel Brooks.

In 2010 richtte ze samen met Eliot Kaplan de Accordion Conducting Fellowship op...

...die steun en kansen biedt aan vrouwelijke dirigenten...

...om chef-dirigent te worden bij grote orkesten.

In 2013 koos Berlijn haar als chef-dirigent...

...als opvolger van Andris Davis, en daar werkt ze nu nog steeds.

Net als haar mentor Leonard Bernstein heeft Tár een voorliefde voor Mahler...

...wiens negen symfonieën ze opnam...

...gedurende haar tijd bij de Big Five.

Ze heeft echter nooit de 'cyclus' met één orkest uitgevoerd. Tot nu dan.

In Berlijn heeft ze acht Mahler-symfonieën opgenomen...

...en de Vijfde voor het laatst bewaard.

Door de pandemie moest die uitvoering vorig jaar worden geannuleerd.

Maar volgende maand zal ze Mahlers Vijfde live opnemen.

De cyclus is dan voltooid en zal in een boxset worden uitgegeven...

...net op tijd voor Mahlers geboortedag.

Alsof dat nog niet genoeg is zal haar nieuwe boek TÁR on TÁR...

...vlak voor kerst worden uitgegeven door Nan Talese' impressum bij Doubleday.

Een perfect cadeau voor in de kerstsok, vooral als je een hele grote sok hebt.

Fijn dat je er vandaag bent, maestro. -Dank je, Adam.

Lydia, ik zag je een klein beetje moeilijk kijken toen ik je bio voorlas.

Was ik een grootse prestatie vergeten...

...of voel je licht ongemak over al die uiteenlopende dingen die je hebt bereikt?

Tegenwoordig is 'uiteenlopend' een vies woord.

We leven in een tijd van specialisten.

Als je meer dan één ding wilt doen, wordt dat vaak afgekeurd.

Elke artiest wordt getypecast. -Heel erg.

Zal er binnen de wereld van de klassieke muziek ooit een eind komen...

...aan het sekseonderscheid tussen de artiesten?

Dat kun je beter iemand anders vragen, want ik lees geen recensies.

Nooit? -Nee. Maar het is gek.

Iedereen heeft weleens de druk gevoeld om 'maestro' te vervangen door 'maestra'.

Maar we noemen vrouwelijke astronauten ook niet austronettes.

Maar wat sekseongelijkheid betreft, vind ik niet dat we iets te klagen hebben.

Evenmin als Marin Alsop, JoAnn Falletta, Laurence Equilbey, Nathalie Stutzmann.

Zo veel geweldige vrouwen zijn ons voorgegaan.

Zij hebben het zware werk gedaan.

Fascinerend. Wie, bijvoorbeeld?

Oké, goed. Allereerst Nadia Boulanger.

Zij is het positieve voorbeeld.

Antonia Brico had minder geluk. Ze was volgens iedereen een geweldige dirigent...

...maar kreeg het minder glamoureuze stempel van 'gastdirigent' opgedrukt...

...en werd in feite behandeld als een tweederangs figuur.

Heeft ze nooit een groot orkest geleid?

Het Berliner Philharmoniker en het Metropolitan...

...maar ook weer alleen als gastdirigent.

Toen draaide het allemaal nog om wat je sekse was.

Maar tijden veranderen.

De paulinische bekering is nog niet voltooid, maar we zijn aardig op weg.

Inderdaad, die is van z'n paard gevallen.

Kunnen we het hebben over vertalen?

Sommige mensen zien een dirigent nog steeds als een menselijke metronoom.

Dat is ook wel ten dele waar.

Maar de maat aangeven is niet zo makkelijk.

Er komt vast meer bij kijken. -Dat mag ik hopen, ja.

Maar tijd is hier de cruciale factor.

Het essentiële element van interpretatie.

Je kunt niet zonder mij beginnen. Ik start de klok.

Met links geef ik de vorm aan.

Met rechts geef ik de maat aan en laat ik de tijd voorwaarts gaan.

Maar soms staat mijn rechterhand stil.

Wat betekent dat de tijd stilstaat.

De illusie is dat ik op dat moment reageer op het orkest...

...en ter plekke besluit verder te gaan of zelfs de maat helemaal los te laten.

In werkelijkheid weet ik vanaf het begin al precies wat ik ga doen...

...en op welk moment jij en ik samen op onze bestemming zullen aankomen.

Alleen tijdens de repetities ontdek ik nieuwe dingen.

Nooit tijdens de uitvoering. -Even een lastige vraag:

Als je één ding moet noemen dat je van Bernstein hebt geleerd, wat is dat dan?

Kavana. Het Hebreeuwse woord voor aandacht voor betekenis of intentie.

Hoe complementeren de prioriteiten van de componist en van jou elkaar?

Dat woord zal voor de mensen hier een iets andere betekenis hebben.

Misschien wel, ja.

Klopt het dat de dirigent in de klassieke muziek niet altijd op het podium stond?

Ik meen dat de eerste violist lang verantwoordelijk was.

Ja, of die dat nou wel of niet leuk vond of er goed in was.

Wanneer is dat veranderd? En door wie?

Door de Franse componist Jean-Baptiste Lully.

Men zegt dat hij een enorm grote, puntige staf gebruikte...

...om daarmee de tempi te stampen. Daar waren de musici vast niet blij mee.

Die techniek eindigde toen Lully tijdens een uitvoering...

...per ongeluk op z'n voet stampte en overleed.

Aan gangreen.

Maar goed...

De dirigent werd noodzakelijk toen de orkesten groter werden.

Dan komen we weer uit bij Beethoven.

Dat begint niet op de eerste achtste noot. De neerslag...

...is stil.

Iemand moest die klok op gang brengen.

Iemand moest een vlag in het zand planten en zeggen: Volg mij.

En met Lenny...

…werd 't orkest op een fantastische reis…

...vol verrukkingen geleid.

Want hij snapte de muziek, vooral Mahler, beter dan wie dan ook.

Vaak speelde hij met de vorm. Hij wilde een orkest het gevoel geven...

...dat ze die muziek nog nooit hadden gezien, laat staan gehoord of uitgevoerd.

Hij deed radicale dingen.

Zoals het tempo primo negeren of een frase molto ritardando eindigen...

...ook al stond dat niet aangegeven.

Ging hij daarin te ver? -Helemaal niet.

Hij genoot van de vreugde van zijn ontdekking.

Jij zei net dat jij dingen ontdekt tijdens de repetities.

Wanneer begint dat proces weer voor jou?

We beginnen maandag. -Zo snel al?

Met dit stuk probeer je de theebladeren van Mahlers intentie te lezen.

We weten daar veel van bij z'n andere symfonieën.

Hij heeft jarenlang alleen de poëzie van Rückert op muziek gezet.

Maar dat verandert allemaal met de Vijfde. Die is een mysterie.

En de enige aanwijzing die hij ons geeft, staat op het manuscript zelf.

Het stuk is opgedragen aan z'n nieuwe vrouw Alma.

Dus als je je waagt aan Mahlers Vijfde symfonie...

...moet je als eerste proberen om dat zeer complexe huwelijk te begrijpen.

Heb jij een andere interpretatie van dat huwelijk dan Bernstein?

Je noemde m'n veldwerk in het Amazonegebied.

De Shipibo-Konibo ontvangen een icaro, een lied, alleen...

...als de zanger zich openstelt voor de geest die het heeft gemaakt.

Op die manier komen het verleden en het heden samen.

Het zijn twee kanten van dezelfde kosmische medaille.

Die definitie van trouw snijdt hout voor mij.

Maar Lenny geloofde in tesjoeva...

...het vermogen om terug te kijken en daden uit het verleden te transformeren.

Dus toen hij het Adagietto dirigeerde bij Robert Kennedy's uitvaart...

...duurde dat 12 minuten. Hij behandelde het als een mis.

Als je de opname beluistert, zul je de tragedie en het pathos zeker ervaren.

Die interpretatie was heel toepasselijk voor Mahlers latere leven...

...toen het hem professioneel tegenzat en Alma hem verliet voor Gropius.

Maar zoals ik al zei, we hebben hier te maken met tijd.

En dit stuk is niet voortgekomen uit pijn en tragiek.

Het kwam voort uit verliefdheid.

En dus heb jij gekozen voor...

Liefde.

Hoelang precies?

Zeven minuten.

Ik was zo geboeid door wat je tegen Adam zei over interpretatie...

...en met name over gevoelens. Dat jij koos voor liefde.

Je zegt altijd dat je tranen maar moet overlaten aan het publiek...

...maar word je weleens overweldigd door emoties als je op het podium staat?

Dat gebeurt weleens.

Bij sommige werken worden je verwachtingen bevredigd.

Sommige stukken vind ik zo goed, dat wanneer ik sta te dirigeren...

Niet dat ik me haast, maar dan kan ik niet wachten tot ik daar ben.

Dat gebeurt elke keer weer.

Dus het is zowel fysiek als emotioneel.

Het duurt vast uren voor je weer geland bent.

Je gaat af op wat anderen zeggen. Zelf herinner je je niets.

En slapen is onmogelijk.

Net m'n eerste jaar aan Smith.

Welk stuk heeft dat effect op je?

Ik heb je Le Sacre du Printemps zien dirigeren, vorig jaar in het Met.

Zo krachtig. -Dank je.

Dank je. Het zijn de elf pistoolschoten, een priemgetal...

...die je zowel slachtoffer als dader maken.

Pas nadat ik het had gedirigeerd, wist ik zeker dat iedereen tot moord in staat is.

Wat een geweldige tas, trouwens.

Dank je. Fijn dat je hem mooi vindt. -Absoluut.

Je hebt een lunch met Mr Kaplan. Z'n chauffeur staat te wachten.

Ik ben je naam vergeten. -Whitney Reese.

Natuurlijk. Sorry, ik ben wat aan de late kant en ik kan hier niet onderuit.

Mag ik je appen?

zie je wat ik zie?

Placido Domingo's kamer

ze denkt dat ze ironisch is