Red Sea

De Rode Zee, een bijzondere idylle in de Oriënt.

Een oord van stilte, kracht en diversiteit.

De Rode Zee staat bekend om z'n hoge zoutgehalte…

…dat het water bijzonder helder maakt.

Algen kunnen zich er moeilijk verspreiden.

Daardoor zijn de brede koraalriffen een waar paradijs voor duikers.

Je vindt hier de prachtigste zeedieren.

Er zijn veel kleurrijke visscholen…

…de populaire anemoonvissen…

…baarzen…

…waakzame murenen…

…vreemde kogelvissen…

…en natuurlijk elegante zeeschildpadden.

De grootste trekpleister zijn de kleurrijke koraalriffen…

…die baden in het zonlicht.

Vanuit de ruimte…

…is de uitgerekte vorm van de Rode Zee duidelijk te zien

Het is een smalle zee met een lengte van 2240 kilometer…

…en een diepte tot 2604 meter.

Hij grenst aan de Indische Oceaan…

…en ligt tussen Noordoost-Afrika en het Arabische schiereiland.

De Rode Zee bevat ongeveer 200.000 kubieke kilometer water.

De oppervlakte strekt zich uit over 438.000 vierkante kilometer…

…en het water is gemiddeld 538 meter diep.

Hoe komt de Rode Zee eigenlijk aan z'n naam?

Daar bestaan sinds de oudheid verschillende verklaringen voor.

Eén daarvan komt voort uit de blauwe algen…

…die vlak onder het wateroppervlak zwemmen.

Tijdens de algenbloei worden ze rood.

Daardoor lijkt het water rood als je het van boven af ziet.

Maar deze plant komt hier niet algemeen voor.

Een andere verklaring voor de naam…

…zou het rode gesteente langs de kust kunnen zijn.

Dat dankt z'n rode kleur aan de ijzeroxide die het bevat.

Volgens de overlevering is het gesteente rood verbrand door de zon.

De Rode Zee dankt z'n naam mogelijk ook aan Iraanse zeevaarders…

…die kleuren gebruikten om de vier kompaspunten aan te duiden.

De kleur voor het zuiden was rood.

De zee is geologisch gezien erg jong. Hij ontstond 25 miljoen jaar geleden…

…door het uiteenwijken van de Afrikaan- se en Aziatische continentale platen.

De ontstane scheur vulde zich met zeewater en de Rode Zee was geboren.

Door de voortdurende beweging van die continentale platen…

…wordt de Rode Zee elk jaar gemiddeld 1,2 centimeter breder.

Het zuiden van de Rode Zee is het interessantst voor ons.

Daar waar Eritrea, Djibouti en Jemen aan de zee grenzen…

…in de richting van de Indische Oceaan.

In dit gebied is een engte waar de zee maar 29 kilometer breed is…

…en maar 130 meter diep.

Door deze natuurlijke bottleneck is er weinig watercirculatie…

…wat een hoog zoutgehalte veroorzaakt.

In die omstandigheden kunnen plankton en algen zich moeilijk verspreiden…

…en lijkt het water glashelder, zoals je hier langs de kust al ziet.

Maar ook onder water is het zicht veel beter dan elders…

…zoals we nu zullen zien.

Het meest wijdverspreide dier hier is ook het belangrijkste:

het koraal.

Het brandkoraal, sterkoraal en steenkoraal…

…zijn de belangrijkste bouwstenen van het gigantische rif.

Al duizenden jaren vormen deze diertjes enorme constructies…

…en zelfs hele eilanden, overal ter wereld.

De bekendste zijn de Bahama's, Bermuda en de Malediven.

Dat is mogelijk doordat koralen, die behoren tot de neteldieren…

…voortdurend kalksteen uitscheiden.

Zoöxanthellen, micro-organismen die in het koraal leven…

…helpen het koraal bij het vormen van kalksteen.

Ze leven in symbiose…

…wat betekent dat ze elkaar onderhouden en verzorgen.

Deze koralen zijn zeer gevoelig wat de watertemperatuur betreft.

Die moet altijd tussen 20 en 29 graden zijn.

Daarom leven ze vooral in ondiep, tropisch water met veel licht.

Steen- en brandkoralen zijn eigenlijk gewoon gigantische poliepkolonies.

Elke poliep is maar een paar millimeter tot één centimeter lang.

Naast het voedsel dat ze van hun symbiotische partners krijgen…

…voeden koralen zich vooral met planktonische organismen…

…die ze vangen met hun tentakels.

Brandkoralen danken hun naam aan hun cnidocyten of netelcellen…

…waarmee ze de menselijke huid kunnen doorboren…

…om een pijnlijk gif in te spuiten.

De symptomen zijn vergelijkbaar met huidcontact met een brandnetel…

…maar de pijn kan twee dagen tot twee weken aanhouden.

De wonden kunnen zelfs littekens veroorzaken die nooit meer weggaan.

Daarom moeten duikers goed opletten…

…en niet de fout maken brandkoraal met zeewier te verwarren.

Qua verspreiding onder vastzittende dieren zijn brandkoralen zeer succesvol.

Bij de strijd om licht en ruimte…

…blijven brandkoralen hun rivalen makkelijk de baas.

Deze koralen hebben ook zogenaamde verdedigingspoliepen…

…die iets groter zijn dan gewone poliepen…

…en waarmee ze vechten voor een plekje op het rif.

Ze doorboren er het weefsel van hun vijand mee…

…en vernietigen die zo door ze te vergiftigen.

Maar de vissen die je hier ziet, zijn daar niet van onder de indruk.

Anthiinae, een bijzonder soort baars.

Zij doen precies het tegenovergestelde.

Ze vormen groepen van duizenden vissen…

…en gebruiken de complexe koraalformaties…

…om zich te verschuilen voor roofdieren.

Het interessante is dat bijna al deze vissen wijfjes zijn.

Meestal bestaat slechts een vijftigste van de groep uit mannetjes.

Volwassen vissen zijn aanvankelijk vrouwelijk…

…en veranderen later in mannetjes…

…maar dat gebeurt meestal alleen als er een mannelijke vis sterft.

In dat geval verandert het sterkste wijfje in de groep…

…in een paar dagen in een mannelijke vis en neemt zijn plaats in.

Een andere bewoner van het rif is het zachte koraal.

Hoewel dat verwant is aan steen- en brandkoraal…

…heeft het een heel andere structuur.

Het blijft stabiel dankzij inwendige waterdruk.

Z'n takken en strengen zijn niet bedekt met poliepen.

Die bevinden zich aan het uiteinde van de armen.

Zacht koraal is meestal bruin, geel of groen.

Als het in de schaduw leeft, is het felrood, oranje of paars.

Ze bevinden zich meestal aan de randen van riffen…

…uitsteeksels of aan het dak van grotten.

Koralen zijn zeer belangrijk voor veel vissoorten.

Ze vormen schuilplaatsen voor kleine en normale vissen.

Daarom zijn ze bijna altijd omringd door grote scholen.

Als er een vijand opduikt, kunnen ze snel tussen de koraaltakken duiken…

…waar ze vrijwel onbereikbaar zijn voor grote roofdieren.

Het bijtende gif van het koraal is ook een groot voordeel.

Hoewel de vissen wel moeten opletten…

…dat ze niet in aanraking komen met de verdedigingspoliepen…

…anders kunnen ze zelf het slachtoffer worden.

Dankzij natuurlijke barrières en de omgeving…

…die die dieren op een bijzondere manier beïnvloedt…

…hebben veel unieke soorten, die alleen in de Rode Zee voorkomen…

…zich gedurende miljoenen jaren ontwikkeld.

Een van die dieren is de populaire anemoonvis.

Deze soort wordt ook wel de Rode-Zeeanemoonvis genoemd.

Ze eten plankton en algen en zijn relatief klein.

Hooguit 15 centimeter.

De anemoonvis leeft in hechte symbiose met anemonen.

Dat betekent, zoals we ook al zagen bij de koralen…

…dat twee verschillende soorten profiteren van het samenleven.

Anemoonvissen kunnen leven tussen de anemonen…

…ondanks de giftige netelcellen.

Waarom heeft de anemoonvis daar geen last van? Dat is simpel.

Hij beschikt over een slijmlaag die hem tegen het dodelijke gif beschermt.

De anemoonvis beschermt de anemoon…

…door vijanden als de koraalvlinder te verdrijven.

De anemoon beschermt de anemoonvis dan weer tegen roofdieren.

Dat zijn soms vreemd uitziende dieren als tabakspijpen.

Sommige worden een stuk langer dan een meter.

Zulke hinderlaagroofdieren zweven onopvallend in het water…

…om plotseling kleine visjes te grijpen.

Daarom zijn ze vaak erg schuw…

…en maken ze zich uit de voeten als ze een duiker zien.

We duiken weer onder het wateroppervlak…

…om de kleurrijkste vis rond het koraalrif te vinden.

Dit is de pauwoogkeizersvis.

Die worden iets groter dan anemoonvissen…

…tot 60 centimeter.

De gele koraalvlinder is een van de mooiste rifvissen.

Ze herkennen andere koraalvlinders aan hun kleuren.

Ze leven meestal in paren, maar soms ook in kleinere groepen.

Een tamelijk onopvallende bewoner van de Rode Zee…

…is de ronde vleermuisvis.

Hij is tamelijk plat en hoog…

…maar naarmate hij ouder wordt, wordt hij meer schijfvormig.

Kenmerkend voor z'n tekening zijn de verticale bruine banden.

Dankzij dit hoge contrast…

…kunnen sommige roofdieren de vorm van de vis niet snel herkennen…

…en denken ze dat het bladeren zijn die in het water zweven.

Oudere vissen lijken meer zilver- en grijsachtig te zijn…

…en vallen daardoor nog minder op.

Ondanks hun onopvallendheid…

…zijn vleermuisvissen zeer actief en nieuwsgierig.

Volgens duikers knabbelen ze vaak aan hun duikuitrusting…

…of jagen ze op opstijgende luchtbellen.

Wimpelvissen danken hun naam aan grote gekleurde strepen op hun lijf.

De kleuren zijn meestal zwart, wit en geel.

De kleuren rond z'n ogen zijn ook erg opvallend…

…en lijken op die van een wasbeer.

Dit is een geelrandtrekkervis.

Deze soort leeft alleen of met een partner.

Voor hun eitjes bouwen ze holtes van soms wel twee meter in doorsnee…

…waar het wijfje tot wel 500.000 eitjes in legt.

De baal eitjes, ter grootte van een vuist…

…wordt met koraaltakken op z'n plek gehouden door de ouders…

…en ze blijven erbij tot ze uitkomen.

Er zijn veel verschillende soorten vijlvissen.

Optisch zijn er talloze verschillen in kleuren en patronen.

Qua lichaamsstructuur zijn er echter veel overeenkomsten.

Net als hun verwant, de trekkervis, hebben ze sterke tanden.

Er zijn ook soorten die koralen eten.

Dit koraal lijkt hier en daar aangeknaagd te zijn.

Misschien is dat gedaan door een van de verwanten van de oranje vijlvis.

Veel rifbewoners eten ook algen of andere drijvende planten…

…als zich een kans als deze voordoet.

Er zijn veel soorten zilverachtige glimmende vissen.

De konijnvis, bijvoorbeeld.

De reuzentandbaars is ook echt een reus.

Met een lengte tot drie meter…

…is het de grootste beenvis van het koraalrif.

De jongen zijn zwart-wit en hebben gelige vinnen.

Volwassen vissen zijn grijs-bruin met een paar felle vlekken.

Wat ook opvalt, is hun macabere kop en vooral hun bek.

Het territorium van de reuzentandbaars ligt 50 tot 100 meter onder water…

…soms in grotten of wrakken.

Dat verlaten ze doorgaans alleen om een partner te zoeken of te jagen.