Endless Horizon

Witajcie na drugim co do wielkości kontynencie świata

i zarazem kolebce ludzkości.

W Afryce.

Niezliczone mity krążą między jej słonecznymi krajobrazami

i mieszkańcami, którzy spośród piasków pustyni i nieprzeniknionej dżungli

wydzierają skrawki nadającej się do zamieszkania ziemi.

Niezliczone stada słoni, wielbłądów, lwów

i goryli

zamieszkują ciemne lasy deszczowe,

gorące pustynie i rozległe sawanny.

Ale ten kontynent to coś więcej niż tylko wyjątkowa przyroda.

Pył, skwar i palące słońce

nieodłącznie kojarzą się z Afryką.

Niemniej dotyczą one jedynie jej północnych obszarów

zdominowanych przez rozległą pustynię.

A ta, pozornie wroga,

może wywołać zdumienie.

Choć ciągnące się wzdłuż równika

gorące i wilgotne lasy deszczowe mogą wydawać się rajem na ziemi,

ich dżungle niosą ze sobą zagrożenie równie śmiertelne, jak gorąc pustyni.

Powtarzająca się na całym kontynencie pozorna sprzeczność

między lasem i pustynią, deszczem i pyłem, życiem i śmiercią,

nadaje Afryce charakteru,

jakiego nie znajdzie się nigdzie indziej na Ziemi.

Pośród tego gwałtownego i niebezpiecznego krajobrazu

pierwszy przodek człowieka zszedł z drzewa,

dając początek

triumfalnemu marszowi ludzkości.

Poznajmy historię tego wyjątkowego zakątka Ziemi

i odkryjmy jedno z najwspanialszych miejsc

na świecie.

Na Ziemi występują zróżnicowane strefy klimatyczne,

które sprzyjają formowaniu się rozmaitej fauny i flory

na każdym kontynencie.

Niegdyś gigantyczne lasy liściaste…

LASY LIŚCIASTE

…pokrywały niemal całą Europę.

Las strefy umiarkowanej u wybrzeży Morza Śródziemnego został zastąpiony…

KLIMAT ŚRÓDZIEMNOMORSKI

…suchszym i cieplejszym klimatem śródziemnomorskim.

WIELKI STEP

Od wschodu rozpościera się Wielki Step

wchodzący w głąb największego kontynentu świata.

TAJGA

Na północy

krajobrazy Syberii i Dalekiego Wschodu zdominowała tajga.

Na południu Azji,

zwłaszcza na Bliskim Wschodzie…

PUSTYNIE I SAWANNY

…występuje pustynny i przypominający sawannę krajobraz.

W Azji Południowo-Wschodniej lasy deszczowe rozciągają się…

LASY DESZCZOWE

…aż po Indonezję.

W sercu słonecznej Australii pustynię otaczają

różnorodne sawanny, stepy i lasy deszczowe.

PUSTYNIE, SAWANNY, STEPY

W Nowym Świecie, składającym się

z Północnej, Środkowej i Południowej Ameryki,

występuje wiele różnych stref klimatycznych.

Na północy dominuje tundra i lasy iglaste…

TUNDRY I LASY IGLASTE

…natomiast środkowe obszary Ameryki Północnej…

PRERIE I PUSTYNIE

…oblegają równiny, krajobraz strefy umiarkowanej

i tereny pustynne.

W Ameryce Południowej, wzdłuż Amazonki, tworzą się

rozległe połacie lasów deszczowych,

przy których niezwykle surowe warunki klimatyczne Andów

tworzą ekstremalny kontrast.

LASY DESZCZOWE

Centralne miejsce wśród kontynentów i stref klimatycznych

zajmuje Afryka.

Pustynie pokrywają całą północną i południową część zachodniego wybrzeża,

natomiast w centrum znajduje się afrykańska dżungla.

Przez zróżnicowanie klimatyczne lasy deszczowe i pustynie

oddzielone są szerokimi pasami sawanny.

Choć na pierwszy rzut oka Afryka może wydawać się ponura

i niezbyt interesująca,

w istocie jest najbardziej niezwykłym kontynentem na Ziemi.

Co czyni ją tak wyjątkową?

Cechą charakterystyczną Afryki

są gigantyczne stada zwierząt,

które pokonują ogromne odległości w poszukiwaniu pożywienia.

Niemniej na wyjątkowość Afryki

nie składa się jedynie duża liczba zwierząt,

ale też różnorodność fauny i flory.

Poza niezrównaną rozmaitością biologiczną

Afryka, jako kolebka ludzkości, wyróżnia się swoim dziedzictwem.

Przez tysiąclecia

całe grupy niegdyś młodych gatunków

poddawane były procesom ewolucyjnym,

dlatego dziś w Afryce krzyżuje się wiele różnych form życia.

PUSTYNIA

Ale pomimo długiego okresu,

w którym ludzkość zamieszkiwała Afrykę,

kontynent ten wciąż kryje w sobie

wiele tajemnic.

Pod palącym słońcem Afryki

ciągną się bezkresne pustynie.

Na północy rozciąga się Sahara,

największa pustynia na Ziemi,

zajmująca niemal cały obszar Afryki Północnej.

Jej wydmy i doliny stały się przedmiotem wielu legend i opowieści.

Niegdyś dom niezliczonych królestw,

poprzecinany karawanami ludu Tuaregów,

dziś Afryka jest niemal całkowicie opustoszała.

PUSTYNIA NAMIB

Daleko na południu leży pustynia Namib,

należąca do rzadkich pustyń mgielnych.

Obejmuje dużą część Namibii i Angoli,

zajmując powierzchnię prawie 100 tysięcy kilometrów kwadratowych.

Namib jest jedną z najbardziej suchych pustyń na Ziemi

i charakteryzuje się

niezwykle wysokimi i kolorowymi wydmami.

PUSTYNIA KALAHARI

W centrum Kotliny Kalahari znajduje się Pustynia Kalahari,

która wyróżnia się

czerwonym piaskowcem.

Zajmuje powierzchnię 900 tysięcy kilometrów kwadratowych

i rozciąga się na wiele krajów afrykańskich.

Kotlina Kalahari,

na brzegach pokryta sawanną,

jest jeszcze większa.

Bez względu na to, gdzie znajduje się dana pustynia,

człowiek instynktownie postrzega ją jako miejsce bez życia.

Ale pustynie to coś więcej niż rozległe i martwe piaskownice.

Majestatyczne szczyty odizolowanych gór

wznoszą się wysoko ponad wydmy,

a ich charakterystyczne grzbiety

nikną wśród jednolitej i gładkiej powierzchni pustyni.

Z odległych zakątków morza piasku

jak samotne wyspy wystają górskie szczyty.

Wiele z tych pojedynczych wychodni

to skamieniałe wydmy,

z których tworzą się płaskowyże.

Pozostałe samotne góry są często pochodzenia wulkanicznego.

Ogromne łańcuchy górskie

są świadectwem gwałtownej aktywności tektonicznej.

Jej imponującymi przykładami

są góry Ahaggar i Tibesti,

czyli najwyższe masywy górskie na Saharze.

Na północno-zachodnim krańcu pustyni rozciągają się Góry Atlas.

To pasmo górskie stanowi naturalną granicę

między gorącą pustynią a śródziemnomorskim klimatem

północnego Maroka.

Góry Atlas są bogate w złoża mineralne,

takie jak rudy żelaza i srebra oraz złoża gazu,

co nie jest typowe dla gór położonych na terenach pustynnych.

Cheret, Ténéré czy też Wielka Pustynia

to nazwy nadane największej pustyni świata,

Saharze.

Obejmuje ona dziewięć milionów kilometrów kwadratowych

wypełnionych piaskiem, żwirem i głazami.

Jest tak sucha i gorąca,

że zdawać by się mogło, że wszelkie stworzenia musiały ustąpić

przed jej bezwzględną pustką.

Ale pustynia może być czymś więcej niż tylko piaskiem i kurzem.

W niektórych miejscach

te niegościnne pustkowia przecina rzeka.

Ale w migoczącym upale ledwie można ją dostrzec

i wkrótce wszystkie jej ślady giną

w bezkresnym morzu piasku.

Z dala od wody

dominują odwieczne połacie piasku,

ale myśl, że Sahara składa się wyłącznie z niekończących się piaszczystych wydm,

jest błędna.

W rzeczywistości tylko jedną piątą pustyń stanowią pustynie piaszczyste.

Są one powszechnie nazywane ergami lub edejenami

i składają się ze skały kwarcowej,

która uległa erozji na skutek działania wiatru.

Skalne formacje powstałe w procesie erozji

przybierają wiele różnych form,

a w niektórych przypadkach konstrukcje są niezwykle osobliwe.

Na zachodnim wybrzeżu znajduje się Namib

należąca do rzadkich pustyń mgielnych.

Zimny Prąd Benguelski wzdłuż wybrzeża

spowodował, że przez dekadę pustynię trawiła nieustanna susza.

Namib powstała przed 80 milionami lat

na superkontynencie zwanym Gondwana.

Jednak w tamtym czasie nie znajdowała się na wybrzeżu.

Znalazła się tam dopiero po wędrówce kontynentów.

Na jej obrzeżach dominują wysokie, surowe góry.

Te żwirowe formacje skalne powstały

w niezwykle ciekawy sposób.

Otóż duże różnice temperatur

miedzy upalnymi dniami i mroźnymi nocami

doprowadziły do eksplozji skał i głazów, rozłupując je na drobniejsze fragmenty.

Zawróćmy teraz z mgielnej pustyni Namib

na Saharę.

Czekają tam na nas oszlifowane przez wiatr skały

i samotne, wysokie wydmy.

Sahara, leżąca w pobliżu gór wyłaniających się z piasku,

jest szczególnie sucha.

Jednak nie zawsze była gorąca i piaszczysta.

W ciągu ostatnich 100 tysięcy lat

nastało kilka okresów, kiedy Sahara była zieloną sawanną.

Ostatnia z tych wilgotnych pór

miała miejsce osiem tysięcy lat temu.

W tamtym czasie

w regionie osiedlały się ludy zbieracko-łowieckie,